Η γοητεία της δυστοπίας

Η γοητεία της δυστοπίας Facebook Twitter
Αν η ερμηνεία του Δαυίδ Μαλτέζε στον ρόλο του D-503 και του Δημήτρη Παπαβασιλείου θυμίζει τον τρόπο του Τερζόπουλου, η εντυπωσιακή σωματική ερμηνεία της Ελεάνας Γεωργούλη, επηρεασμένη από τον «κώδικα» της γιόγκα, σαφώς διαφοροποιείται...
0

Η παράσταση, κάθε παράσταση για την οποία αξίζει να γίνει λόγος, είναι ένα ανοιχτό πεδίο ερμηνείας. Καθένας την προσεγγίζει με τις προσλαμβάνουσες και τις ευαισθησίες του. Όταν τα ερεθίσματα που παρέχει (ως σκηνική δράση που εμπεριέχει λόγο και πράξη, ιδέες και σώμα) είναι πλούσια και πυκνά, η πρόσληψή της μοιάζει σαν τη βροχή του Σεπτέμβρη. Και σαν ταξίδι που επιβεβαιώνει τη σημασία του ταξιδιού.


Τέτοια είναι η παράσταση του Σάββα Στρούμπου στον Νέο Χώρο του θεάτρου Άττις, μια σκηνική διασκευή του «δυστοπικού» μυθιστορήματος του Ρώσου Γιεβγκένι Ζαμιάτιν (1884-1937) Εμείς, που πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά το 1924. Ο Ζαμιάτιν είχε από νωρίς καταλάβει ότι η λογοκρισία και ο αγώνας «κατά των εχθρών της Επανάστασης» μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση μόνο δεινά θα επιφύλασσε στη χώρα και ήδη από το 1921 έγραφε ότι μεγάλη λογοτεχνία δεν μπορεί να προκύψει από υπάκουους κρατικούς υπαλλήλους αλλά από ονειροπόλους, αιρετικούς, σκεπτικιστές – από ασυμβίβαστους κι επαναστάτες. Για την τόλμη του να μην αυτολογοκρίνεται και να εκδώσει το μυθιστόρημά του εκτός Σοβιετικής Ένωσης μπήκε στη μαύρη λίστα των συγγραφέων που δεν μπορούσαν να εκδώσουν. Μπόρεσε, ωστόσο, να φύγει στο εξωτερικό, στη Γαλλία, το 1931, με παρέμβαση του Γκόρκι στον Στάλιν πριν από τις μεγάλες εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του '30 – θύμα των οποίων ήταν λ.χ. ο σπουδαίος σκηνοθέτης Μέγιερχολντ, που στα 65 του βασανίστηκε, εξαναγκάστηκε σε ομολογία ότι συνεργάστηκε με τις βρετανικές και ιαπωνικές μυστικές υπηρεσίες και εκτελέστηκε με τουφεκισμό το 1940.

Ο Στρούμπος χρησιμοποιεί την «επαναστατική» σουπρεματιστική αισθητική με εντελώς διαφορετικό πνεύμα, αφού ο Ζαμιάτιν συνδέει την πολιτεία του Μονοκράτους με τη Λογική της ευθείας γραμμής, τον Κύβο, τον πάντα σωστό πίνακα του πολλαπλασιασμού, τους τέσσερις κανόνες της αριθμητικής που είναι αμετάβλητοι και αιώνιοι. 


Το Εμείς εξελίσσεται στο Μονοκράτος του πολύ μακρινού μέλλοντος, όταν οι πολίτες είναι Αριθμημένοι και κάθε ώρα και δραστηριότητα της μέρας είναι προγραμματισμένες από την απόλυτη αρχή του Ευεργέτη. Εξελίσσεται με τη μορφή ημερολογιακών καταγραφών του κεντρικού ήρωα, ενός επιστήμονα (δημιουργό μιας υπερκατασκευής με την οποία το Μονοκράτος ετοιμάζεται να κατακτήσει άλλους πλανήτες) που, καθώς ερωτεύεται μια επαναστάτρια, βιώνει τον βαθύτατο διχασμό του Εγώ. Παραβιάζει τους νόμους, γίνεται δυνάμει επαναστάτης και ο ίδιος, αλλά τελικά υποκύπτει στη δύναμη του Εμείς.


Το ότι ο Ζαμιάτιν σπούδασε θετικές επιστήμες (ναυπηγική και μηχανολογία πλοίων) και έζησε τον πυρετό ιδεών και καλλιτεχνικής δημιουργίας των αβανγκάρντ κινημάτων της Ρωσικής Πρωτοπορίας εξηγεί την ποιότητα της μορφής και του λόγου του μυθιστορήματός του – στην οποία συνέβαλαν εξίσου η εμπειρία της εξορίας από το τσαρικό καθεστώς αλλά και αυτή της ένταξής του στη μαύρη λίστα από τους άλλοτε συντρόφους. Και είναι αδικία που ο Ζαμιάτιν είναι γνωστός ως πρόδρομος του Χάξλεϊ (Θαυμαστός Νέος Κόσμος) και του Όργουελ (1984), όταν το Εμείς είναι σε πολλά στοιχεία ανώτερο των μεταγενέστερων «δυστοπικών» μυθιστορημάτων. Μου θυμίζει τη μοίρα πολλών σπουδαίων εικαστικών των κινημάτων της Ρωσικής Πρωτοπορίας (περίπου 1915-1930), και δη του σουπρεματισμού, που αν και εξίσου σημαντικοί για την εξέλιξη της τέχνης του 20ού αι. με τους δυτικούς μοντερνιστές, εκτιμήθηκαν ευρέως μόνο τις τελευταίες δεκαετίες.


Ο Σάββας Στρούμπος προφανώς μελέτησε την εποχή από την οποία προήλθε το κείμενο που διασκεύασε για τη σκηνή (σε μετάφραση από τα ρωσικά του Δαυίδ Μαλτέζε). Η διαμόρφωση του χώρου (το μεγάλο τρίγωνο επίπεδο πάνω στο οποίο κινούνται οι τέσσερις ηθοποιοί) και των σκηνικών αντικειμένων (οι δύο καρέκλες και το επίσης κόκκινο τρίγωνο με την τρύπα στη μέση που γίνεται σύμβολο της «λογικής» εξουσίας του Ευεργέτη) παρέπεμπε ευθέως σε ζωγραφικά έργα των Ρώσων κυβοφουτουριστών, του Καζιμίρ Μάλεβιτς και των σουπρεματιστών (Κλιουν, Μενκόφ, Πούνι, Ποπόβα, Εξτέρ, Ουνταλτσόβα, Ροζάνοβα κ.ά.), της ομάδας Ούνοβις.

Αυτοί θέλησαν να γκρεμίσουν τον παλιό κόσμο, τη Λογική του, την αναπαραστατική ζωγραφική του, με γεωμετρικά σχήματα, σε έντονα χρώματα, και γραμμές άλλοτε παράλληλες, άλλοτε τεμνόμενες. Ο Στρούμπος χρησιμοποιεί την «επαναστατική» σουπρεματιστική αισθητική με εντελώς διαφορετικό πνεύμα, αφού ο Ζαμιάτιν συνδέει την πολιτεία του Μονοκράτους με τη Λογική της ευθείας γραμμής, τον Κύβο, τον πάντα σωστό πίνακα του πολλαπλασιασμού, τους τέσσερις κανόνες της αριθμητικής που είναι αμετάβλητοι και αιώνιοι. Αν ήθελε κανείς να το προχωρήσει, θα έβρισκε σχέση σε αυτή την αντιστροφή με την κατά Σαρτρ διάκριση σε τρία είδη κοινωνικών συνόλων: τη σειρά, που είναι αδρανής συγκέντρωση, την ομάδα, που είναι ενεργητική ενότητα και επαναστατική δύναμη, και την οργάνωση, που μετατρέπει τη δύναμη της ομάδας σε θεσμό, επαναφέροντας το συλλογικό μόρφωμα στη μορφή της αδρανούς, υποταγμένης σειράς (οι Αριθμημένοι στο Μονοκράτος).


Ως προς την πολιτική σκέψη, την αισθητική κατεύθυνση και την ερμηνευτική πρόταση, ο τριανταπεντάχρονος σκηνοθέτης είναι σαφώς επηρεασμένος από τον Θόδωρο Τερζόπουλο, τον δάσκαλό του, αλλά προχωρεί τον δικό του δρόμο. Κι αυτό φαίνεται στο πώς διδάσκει τους ηθοποιούς του. Αν η ερμηνεία του Δαυίδ Μαλτέζε στον ρόλο του D-503 και του Δημήτρη Παπαβασιλείου θυμίζει τον τρόπο του Τερζόπουλου, η εντυπωσιακή σωματική ερμηνεία της Ελεάνας Γεωργούλη, επηρεασμένη από τον «κώδικα» της γιόγκα, σαφώς διαφοροποιείται. Με μορφή ανυπότακτης Αμαζόνας, υποδηλώνει τη δύναμη της ρήξης, το άναρχο, διονυσιακό στοιχείο, αυτό που δεν ταιριάζει ούτε στο τετράγωνο της αυταρχικής εξουσίας ούτε στον κύκλο της αφελούς θηλύτητας (που εκφράζει η Ο-90 και ερμηνεύει με κυκλικές κινήσεις η Έβελυν Ασουάντ).


Η τρίτη του συνόλου, η μουσικός Έλλη Ιγγλίζ, έχει αναλάβει ρόλο αφηγητή (και δύο μικρότερους ρόλους) και παίζει το έγχορδο που έχει κατασκευάσει ο Μαλτέζε στην πλάτη της μιας καρέκλας. Ο ανοίκειος ήχος δημιουργεί το κατάλληλο ηχητικό περιβάλλον για την εξέλιξη της παράστασης. Νέοι, πολυτάλαντοι καλλιτέχνες, ωραίο έργο, πρωτότυπη, καλά δουλεμένη σκηνική πρόταση: το σύγχρονο ελληνικό θέατρο δίνει μαθήματα αντίστασης στην κρίση. Και αισιοδοξία.

Info:

Εμείς του Γιεβγκένι Ζαμιάτιν

Σκηνοθεσία: Σάββας Στρούμπος

Ερμηνεύουν: Ελεάνα Γεωργούλη, Δαυίδ Μαλτέζε, Έλλη Ιγγλίζ, Δημήτρης Παπαβασιλείου, Έβελυν Ασουάντ.

 

ΑΤΤΙΣ – Νέος Χώρος
Λεωνίδου 12, Μεταξουργείο, 210 5226260

Παρ., Σάβ. 21:00, Κυρ. 20:00

 

Το άρθρο από την έντυπη έκδοση της LIFO

0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Αρχαίο Δράμα Explained / «Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Τι κρύβεται πίσω από τη φαντασίωση του ξαφνικού πλουτισμού των φτωχών Αθηναίων που παρουσιάζεται στο κείμενο του Αριστοφάνη. Η κριτικός θεάτρου Λουίζα Αρκουμανέα επιχειρεί μια θεωρητική ανάλυση του «Πλούτου».
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Θέατρο / Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Η «Ορέστεια» του Τερζόπουλου που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο από το Εθνικό Θέατρο δεν συνομιλεί μονάχα με το υπαρξιακό έρεβος του τραγικού, σμιλεύοντας τα πετρώματα του ασυνειδήτου σε εκθαμβωτικές εικόνες. Αφηγείται ταυτόχρονα την ιστορία του θεάτρου.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Θέατρο / Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Η Μαριάννα Κάλμπαρη επανασυστήνει στο κοινό τον εν πολλοίς άγνωστο μύθο των Δαναΐδων αλλά και το συναρπαστικό κείμενο του Αισχύλου, ενώνοντας λυτρωτικά τις φωνές των αρχαίων ηρωίδων με εκείνες των σημερινών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης δεν μπορεί να ησυχάσει

Θέατρο / Βλαδίμηρος Κυριακίδης: «Ζητούσα τη συμπάθεια, την αποδοχή, έτσι γεννήθηκε η κωμωδία μέσα μου»

Ο αγαπητός ηθοποιός μιλά για το ταξίδι του στο θέατρο, για τη μοίρα του κωμικού και για τη σημασία της καθημερινής μελέτης, καθώς ετοιμάζεται να κυνηγήσει ανεμόμυλους υποδυόμενος τον Δον Κιχώτη σε καλοκαιρινή περιοδεία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού» ο Γιόζεφ Νατζ παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας το “Full Moon”

Χορός / Ο Γιόζεφ Νατζ χορογραφεί τις φάσεις του φεγγαριού στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας

Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού», ο φημισμένος ουγγρικής καταγωγής χορογράφος και εικαστικός επιστρέφει στην Καλαμάτα με το «Full Moon», μια δυνατή παράσταση αφιερωμένη στην αφροαμερικανική τζαζ.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

Στις Πρόβες της Επιδαύρου / Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

«Hecuba, not Hecuba» ονομάζεται το νέο μεγάλο «στοίχημα» του Τιάγκο Ροντρίγκες, η παράσταση που παρουσιάζει ο Πορτογάλος σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν με την Comédie-Française στην πρώτη του Επίδαυρο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Κατερίνα Ευαγγελάτου και Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης

Πολιτισμός / Τελικά, έχει η τέχνη τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο;

Στην ανοιχτή συζήτηση με γενικό άξονα «Τέχνη και κοινωνία», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, εκπρόσωποι του καλλιτεχνικού χώρου αναζήτησαν το νόημα της ενασχόλησής τους με τις τέχνες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου θέλει να μετουσιώσει την ευριπίδεια τραγωδία του μυστικισμού, της έκστασης αλλά και της βαρβαρότητας σε μια καλλιτεχνική εμπειρία με ενορχηστρωτή τον ίδιο τον Διόνυσο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Συναντώντας τις ηθοποιούς της παράστασης «Θεόφιλος sold»

Θέατρο / «Βρίσκουμε την ποίηση και την αθανασία μέσα στη θνητότητα»

Οι νεαρές ηθοποιοί Αιμιλιανή Σταυριανίδου και Αριάδνη Κωσταντακοπούλου δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, όταν τους πρότεινε η Όλια Λαζαρίδου να συμμετέχουν στην παράσταση «Θεόφιλος sold».
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ντίνα Κώνστα: «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Σαν Σήμερα Πέθανε / Ντίνα Κώνστα (1938-2022): «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Η Ελληνίδα ηθοποιός που πέρασε από όλες τις μεγάλες θεατρικές σκηνές της Αθήνας και αγαπήθηκε από το ευρύ κοινό για τους τηλεοπτικούς της ρόλους ως «Γιολάντα» στο «Δις Εξαμαρτείν» και Ντένη Μαρκορά στους «Δύο ξένους» αφηγήθηκε την πολυκύμαντη ζωή της στο LiFO.gr.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Ο Γιάννης Κακλέας επιστρέφει στην ανελέητη σάτιρα του Αριστοφάνη με μια ελεύθερη μεταφορά του «Πλούτου» που θα ανεβάσει στην Επίδαυρο, φιλοδοξώντας να πει πολλές σκληρές αλήθειες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Έπειτα από έξι μήνες προβών, η πολυαναμενόμενη Ορέστεια, η παράσταση που ετοίμασε ο σπουδαίος διεθνής σκηνοθέτης πάνω στην τριλογία του Αισχύλου, στην πρώτη του συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο, είναι έτοιμη για την Επίδαυρο.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
48’ με τη Βαρβάρα Λαζαρίδου

Θέατρο / H Βαρβάρα Λαζαρίδου φυλάει την Επίδαυρο 22 καλοκαίρια

Η υπεύθυνη του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου θα περάσει και φέτος το καλοκαίρι της στην Αργολίδα, επιβλέποντας τη λειτουργία και την προστασία του χώρου. Έχει πάντα στην τσέπη της μια καρτέλα παυσίπονα για τους ηθοποιούς που υποφέρουν από πονοκεφάλους.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φιλαρέτη Κομνηνού

Θέατρο / Φιλαρέτη Κομνηνού: «Με πληγώνει το ότι δεν διεκδικούμε πλέον το αυτονόητο»

Mαθαίνει από τους νεότερους, είναι στο θέατρο για να αντιμετωπίσει τον έμφυτο φόβο που έχει για την πλήξη, ακόμα και αν αυτό σημαίνει ότι θα πάρει το ρίσκο μιας αποτυχημένης ερμηνείας. Φέτος, στη Μικρή Επίδαυρο, απομυθοποιεί το απόλυτο σύμβολο θρήνου και απόγνωσης, την Εκάβη. Και είναι η Αθηναία της εβδομάδας.
M. HULOT