Η ιστορία του αδιέξοδου έρωτα του νεαρού Βέρθερου και της Σαρλότ, ένα έργο που γράφτηκε περίπου έναν αιώνα μετά το επιστολικό μυθιστόρημα του Γκαίτε, κατέκτησε τον χώρο της όπερας έχοντας μελοποιηθεί από τον σπουδαίο Γάλλο συνθέτη Ζιλ Μασνέ. Η όπερα του Μασνέ σκιαγραφεί με δεξιοτεχνικό τρόπο τον ποιητικό χαρακτήρα του ιδεαλιστή Βέρθερου και της παγιδευμένης στις κοινωνικές επιταγές Σαρλότ, γνώρισε τεράστια επιτυχία τον καιρό που γράφτηκε, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και επηρέασε την εποχή, από τα ήθη έως τη μόδα της.
Ο οπερατικός Βέρθερος ακολουθεί τους δικούς του κανόνες, παίρνοντας ουσιαστικές αποστάσεις από το πρωτότυπο. Διατηρεί τη σύγκρουση με τον περίγυρο και τις κοινωνικές συμβάσεις, αλλά αφήνει κατά μέρος τις φιλοσοφικές αναζητήσεις. Η ιστορία του ήρωα του Γκαίτε ενέπνευσε στον Γάλλο συνθέτη μουσική μεγάλου λυρισμού και σπάνιας τρυφερότητας, από την οποία δεν λείπουν έντονα δραματικά ξεσπάσματα.
Αυτή την όπερα, που είναι και σήμερα από τις πιο δημοφιλείς του γαλλικού ρεπερτορίου, αναβιώνει η Εθνική Λυρική Σκηνή σε μια παραγωγή που υλοποιείται με τη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Οι παραστάσεις θα δοθούν στις 23, 26, 28 και 31 Μαρτίου και στις 2 και 4 Απριλίου 2023.
Ο οπερατικός Βέρθερος ακολουθεί τους δικούς του κανόνες, παίρνοντας ουσιαστικές αποστάσεις από το πρωτότυπο. Διατηρεί τη σύγκρουση με τον περίγυρο και τις κοινωνικές συμβάσεις, αλλά αφήνει κατά μέρος τις φιλοσοφικές αναζητήσεις. Η ιστορία του ήρωα του Γκαίτε ενέπνευσε στον Γάλλο συνθέτη μουσική μεγάλου λυρισμού και σπάνιας τρυφερότητας, από την οποία δεν λείπουν έντονα δραματικά ξεσπάσματα.
Ο Βέρθερος είναι η τελευταία όπερα που σκηνοθέτησε ο Σπύρος Ευαγγελάτος, μια εμβληματική μορφή του θεάτρου και της όπερας στην Ελλάδα, σε σκηνικά και κοστούμια του Γιώργου Πάτσα. Παρουσιάστηκε το 2014 στο θέατρο Ολύμπια.
Για σαράντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια ο Σπύρος Ευαγγελάτος συνεργάστηκε με την ΕΛΣ και σκηνοθέτησε περί τις τριάντα παραγωγές όπερας με μεγάλο εύρος ρεπερτορίου: Τόσκα, Ριγκολέτο, Ο ιπτάμενος Ολλανδός, Η λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ, Μάκβεθ, Η μεγαλοψυχία του Τίτου, Μπορίς Γκοντουνόφ, Νόρμα, Η νυχτερίδα, Ντον Τζοβάνι, Τα παραμύθια του Χόφμαν, Φάλσταφ κ.ά.
Ο γεννημένος το 1940 σκηνοθέτης, διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με σπουδές Θεατρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Bιέννης, που υπέγραψε στη διάρκεια της καριέρας του 220 σκηνοθεσίες για ελληνικά κρατικά θέατρα, ιδιωτικούς αθηναϊκούς θιάσους και θέατρα στο εξωτερικό, ίδρυσε το Αμφιθέατρο, που συνέβαλε όσο κανένας άλλος θεατρικός φορέας στην ανάδειξη ξεχασμένων και παροπλισμένων ελληνικών θεατρικών κειμένων του Επτανησιακού Θεάτρου, της ενετικής Κρήτης και της ελληνικής γραμματείας των περασμένων αιώνων.
Όταν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η Λυρική κλυδωνιζόταν από οικονομικά και διοικητικά προβλήματα που είχαν επιπτώσεις στη διεύρυνση του δραματολογίου και στη διαμόρφωση του προγραμματισμού του θεάτρου, ήταν μία από τις προσωπικότητες που κλήθηκαν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης στον οργανισμό: διετέλεσε γενικός διευθυντής (1984-1987) και πρόεδρος της ΕΛΣ (1999-2006), επιτυγχάνοντας την εξομάλυνση της λειτουργίας της με ικανοποιητικό αριθμό παραστάσεων και εμπλουτίζοντας το δραματολόγιο με έργα Ελλήνων συνθετών και όπερες από το διεθνές ρεπερτόριο.
Όταν ανέβασε τον Ριγκολέτο το 1976-77, οι εφημερίδες έγραφαν: «Ένα ανέβασμα αντιπαραδοσιακό, ένας νέος τόνος στο κλασικό ρεπερτόριο». «Νομίζω αυτό περιέγραφε τον Ευαγγελάτο ως σκηνοθέτη όπερας», λέει ο Παναγής Παγουλάτος, διευθυντής Καλλιτεχνικού Συντονισμού και Διανομών της ΕΛΣ και για πολλά χρόνια βοηθός του Σπύρου Ευαγγελάτου στις σκηνοθεσίες του.
«Ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα, ένας εξαιρετικά ευγενής άνθρωπος, με απίστευτο χιούμορ, ατελείωτη υπομονή, με σεβασμό προς όλους, από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο συνεργάτη, με μια καλλιέργεια βαθιά και πλατιά. Είχε πάντα ενδιαφέρουσες ιδέες, έδινε νέα πνοή στα έργα, χωρίς όμως να προσπαθεί να επιβληθεί ή να αλλάξει το πρωτότυπο. Με άλλα λόγια έκανε σύγχρονη δραματουργία, σεβόμενος απολύτως τα έργα που ανέβαζε. Είχε βαθύ σεβασμό στους συνθέτες και στους λιμπρετίστες, αλλά ταυτόχρονα οι σκηνοθεσίες του ήταν πολύ σύγχρονες».
Ο Σπύρος Ευαγγελάτος συνεργάστηκε σταθερά με κορυφαίους συνεργάτες, όπως ο Γιώργος Πάτσας, με τον οποίο έκαναν το 2001 τον Ριγκολέτο στο Ηρώδειο. Ήταν η αρχή της συνεργασίας του με τον Παναγή Παγουλάτο, ο οποίος θυμάται τον σεβασμό αλλά και τη διάθεση ανανέωσης με τα οποία προσέγγιζε ο σκηνοθέτης το μεγάλο ρεπερτόριο.
«Του άρεσαν πολύ τα σύνολα, οι χορωδίες, δούλευε πολύ μαζί τους και είχε πάντα μια καλή κουβέντα να πει στον καθένα προσωπικά. Αν και οι πρόβες ήταν πολυήμερες και μεγάλων απαιτήσεων, όλοι ερχόντουσαν πάντα στην πρόβα με την ίδια χαρά».
Ο Σπύρος Ευαγγελάτος ήταν ένα αξιοσέβαστο πρόσωπο που δεν δημιουργούσε εντάσεις και πήρε μέρος στις αλλαγές που έγιναν στη Λυρική Σκηνή τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, έκανε συγκεκριμένες τομές στη δραματουργία με οραματικό τρόπο και χωρίς σκηνικούς εντυπωσιασμούς. Αυτό δεν ήταν πάντα αρεστό, ειδικά στο παραδοσιακό κοινό της όπερας, το οποίο δεν είχε παραπάνω αναζητήσεις όσον αφορά τη σύνδεση του λυρικού θεάτρου με κάθε εποχή.
«Ως πρόεδρος του Δ.Σ. της ΕΛΣ είχε πλήρη γνώση της λειτουργίας του θεάτρου και άψογη συνεργασία με όλους. Βοηθούσε το έργο του καλλιτεχνικού διευθυντή, έχοντας περάσει και ο ίδιος από την ίδια θέση, όντας και ο ίδιος καλλιτέχνης. Δούλευε πάντα για το καλό του θεάτρου και δεν είναι τυχαίο ότι το σύνολο του προσωπικού της ΕΛΣ τον μνημονεύει πάντα με τον πιο θετικό τρόπο», λέει ο Π. Παγουλάτος που συμπληρώνει ότι «υπήρχε πάντα μια καθαρότητα στη γραφή και στην ποιότητά του. Άφηνε στους καλλιτέχνες χώρο έκφρασης, τους έδινε ένα πλαίσιο και τους άφηνε να εξελιχθούν μέσα σε αυτό. Είχε μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη δραματουργία κάθε έργου και την υποστήριζε ακόμα και με τον σχεδιασμό των φωτισμών της παράστασης».
Στο Εικονικό Εκπαιδευτικό Μουσείο της ΕΛΣ, ένα πολύ οργανωμένο site όπου ο καθένας μπορεί να βρει ό,τι πληροφορία αναζητά για την ΕΛΣ, υπάρχουν αναλυτικά οι παραστάσεις του Σπύρου Ευαγγελάτου.
Από τις πιο σημαντικές παραστάσεις του, ο Φάλσταφ, το 1971, αποτελεί το πρώτο ανέβασμα όπερας εξ ολοκλήρου στην πρωτότυπη γλώσσα και πρώτο ανέβασμα από την ΕΛΣ της τελευταίας όπερας του Βέρντι. Η σκηνοθεσία του Σπύρου Ευαγγελάτου εγγράφει το θέαμα στον χώρο του ελισαβετιανού θεάτρου. Διευθύνει ο Ανδρέας Παρίδης, σκηνικά και κουστούμια υπογράφει ο Γιάννης Στεφανέλλης.
Ο Φυλακισμένος του Λουίτζι Νταλαπίκολα το 1977 αποτελεί την πρώτη παρουσίαση από την ΕΛΣ της διάσημης όπερας του Ιταλού μοντερνιστή του εικοστού αιώνα. Και σε αυτό το έργο διατηρείται η γλώσσα του πρωτοτύπου. Διευθύνει ο Θόδωρος Αντωνίου, σκηνικά και κουστούμια υπογράφει ο Γιώργος Πάτσας και πρωταγωνιστεί ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς.
Η Μεγαλοψυχία του Τίτου το 1986 αποτελεί μια μοναδική παρουσίαση της ώριμης όπερας του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ από την ΕΛΣ υπό τη διεύθυνση του Μιλτιάδη Καρύδη, σε σκηνικά και κουστούμια του Γιώργου Πάτσα. Η αδελφή του σκηνοθέτη, διάσημη διεθνούς φήμης μέτζο-σοπράνο και μουσικοπαιδαγωγός Δάφνη Ευαγγελάτου, εμφανίζεται στο ρόλο του Σέξτου. Με τη Δάφνη Ευαγγελάτου συνεργάστηκαν στην ΕΛΣ δύο φορές.
Το 1996 αναλαμβάνει τη σκηνοθεσία του έργου του Ντμίτρι Σοστακόβιτς Η λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ. Είναι η πρώτη παρουσίαση της όπερας αυτής στα ρωσικά και για τις ανάγκες της προσκαλούνται στην Ελλάδα ο Ρώσος βαθύφωνος Λεονίντ Μπολντίν (Μπορίς Τιμοφέγεβιτς Ισμαΐλοφ), η υψίφωνος Κατερίνα Οικονόμου (Κατερίνα Ισμαΐλοβα) και ο Ρώσος τενόρος Βατσισλάβ Οσίμποφ (Σεργκέι). Το 2002 ανεβαίνει για πρώτη φορά το Μέντιουμ σε μουσική και ποιητικό κείμενο του Τζαν Κάρλο Μενότι. Τον ρόλο του Μέντιουμ ανέλαβε για πρώτη φορά η Δάφνη Ευαγγελάτου.
Στη λίστα με τα έργα του που αγαπήθηκαν από το κοινό και ο Μάκβεθ (1973), ο Ιπτάμενος Ολλανδός (1974), η Τόσκα (1975-76), η Νόρμα (1980), τα Παραμύθια του Χόφμαν (1984-85), η Σαλώμη (1997), τα Ξωτικά Νερά (1998), οι Γάμοι του Φίγκαρο (1999), ο Ριγκολέτο (2001), η Μνηστή του τσάρου (2002), το Δαχτυλίδι της μάνας (2004-05).
Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από το Εικονικό-Εκπαιδευτικό Μουσείο ΕΛΣ (https://virtualmuseum.nationalopera.gr/)
Δείτε εδώ ώρες, μέρες και πληροφορίες για τον Βέρθερο του Ζιλ Μανσέ στην Εθνική Λυρική Σκηνή
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
