ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΡΙΣΗ στην παραγόμενη μουσική, ούτε στη διεθνή ούτε στην ελληνική. Δουλειές πάντα έβγαιναν, βγαίνουν και θα βγαίνουν και μάλιστα σε ποσότητες που δεν είναι εύκολο να «καταναλωθούν» από τον μέσο ακροατή. Ψηφιακές ή φυσικές οι δουλειές θα είναι πάντα πολλές, και κυρίως θα αφορούν σε όλες τις κατευθύνσεις και σε όλα τα είδη. Από τη «σύγχρονη κλασική», την avant-garde και την πειραματική μουσική (με ηλεκτρονικά ή άλλα στοιχεία), μέχρι το ροκ (ελληνόφωνο ή αγγλόφωνο), την τζαζ, την ποπ και την λαϊκοπόπ, έως το χιπχόπ φυσικά και όλα τα παρακλάδια του.
Σε κάθε είδος μουσικής υπάρχουν τα «άριστα», τα «πολύ καλά», τα «καλά» και τα «αδιάφορα» άλμπουμ ή τραγούδια. Αυτές οι κατηγορίες δεν αλλάζουν, ασχέτως αν η πληθυσμιακή κατανομή τους μπορεί να μεταβάλλεται ελαφρώς από χρονιά σε χρονιά. Πάντα θα είναι λίγα τα «άριστα» και τα «πολύ καλά» άλμπουμ, ενώ πάντα τα περισσότερα θα είναι από «καλά» και προς τα κάτω.
Κάθε κατηγορία απ’ αυτές έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Η μουσική είναι οπωσδήποτε και μέθεξη και επικοινωνία –αν και όχι πια συνδεμένη μ’ ένα όραμα γύρω από τον επαναπροσδιορισμό όλων των υφιστάμενων σχέσεων μέσα στην κοινωνία, όπως συνέβη στο δεύτερο μισό των σίξτις–, όμως όλα αυτά (η μέθεξη και η επικοινωνία) μπορεί να συμβούν και σε λιγότερο αχανείς χώρους.
Τα «Άριστα», που μας απασχολούν εδώ, σημαίνει άλμπουμ που καινοτομούν. Που επιχειρούν να πάνε τη μουσική λίγο παραπέρα. Να την μετατοπίσουν κατά τι από το προφανές και το αναμενόμενο. Άλμπουμ που έχουν να προτείνουν νέους ήχους και νέες διασυνδέσεις των ήχων, που δεν λυγίζουν μπροστά στο πείραμα, έχοντας όμως κατακτήσει κι ένα μέτρο, ώστε το πείραμα να μην μετατρέπεται σε αυτοσκοπό. Είναι τα άλμπουμ, τελικά, που επιχειρούν να εκφράσουν έναν ιδιόμορφο λόγο, που να είναι ταυτοχρόνως σοβαρός, στιβαρός, ρηξικέλευθος και προχωρημένος, και που δεν είναι άλλος, βασικά, από το λόγο των δημιουργών τους.
Η ποπ και τα παρακλάδια της στόχο έχουν τις πωλήσεις, κι έτσι, επειδή είναι δημοφιλής η ποπ, μπορεί και επηρεάζει τις μάζες. Κάτι πολύ σημαντικό από μόνο του. Μέσα στην ποπ χωράει και το πείραμα, αλλά σε πολύ συγκεκριμένες ποσότητες, προκειμένου να γίνεται αποδεκτό αυτό από το πλατύ κοινό. Η ποπ από μόνη της δεν πειραματίζεται. Απλώς δανείζεται πειραματικά στοιχεία από άλλες μουσικές, τα ενσωματώνει και τα διοχετεύει οπουδήποτε.
Υπάρχει όμως και η αντίστροφη πορεία. Δηλαδή η «δύσκολη» μουσική να δανείζεται στοιχεία από την ποπ. Και αυτό έχει ενδιαφέρον. Να ακούς, ας πούμε, τζαζ ή πειραματικούς δίσκους, που να προβάλλουν ποπ αναφορές. Γενικά, υπάρχει μια επικοινωνία ανάμεσα στις μουσικές καταστάσεις, που ενέχει ορισμένες φορές την έκπληξη και άλλες (μάλλον τις περισσότερες) την αδιαφορία ή την απογοήτευση. Σε κάθε περίπτωση είναι οι μουσικοί με το μεγάλο ταλέντο και το όραμα, που τα καταφέρνουν καλά σε όλα, και που ξέρουν να ζυγίζουν τις επιρροές και τις αναφορές τους.
Τις πιο πολλές φορές οι αληθινά ριζοσπάστες δημιουργοί (συνθέτες, τραγουδοποιοί, παραγωγοί κ.λπ.) ποτέ δεν θα γίνουν το ίδιο δημοφιλείς με τους ποπίστες. Θα μείνουν στη σκιά της εμπορικότητας, απολαμβάνοντας την εκτίμηση ενός μικρότερου κοινού, που είναι πρόθυμο να αφεθεί στη μουσική με όρους διαφορετικούς από τους συνήθεις. Και σε σχέση με τη δισκογραφία, εκεί όπου οι μουσικόφιλοι επιθυμούν ν’ ακούσουν το «άλλο», μα και σε σχέση με τη μαζική διασκέδαση, σε μιαν «αρένα» ή σε μια συναυλία ανοιχτού χώρου.
Η μουσική είναι οπωσδήποτε και μέθεξη και επικοινωνία –αν και όχι πια συνδεμένη μ’ ένα όραμα γύρω από τον επαναπροσδιορισμό όλων των υφιστάμενων σχέσεων μέσα στην κοινωνία, όπως συνέβη στο δεύτερο μισό των σίξτις–, όμως όλα αυτά (η μέθεξη και η επικοινωνία) μπορεί να συμβούν και σε λιγότερο αχανείς χώρους. Σε μια μικρή σκηνή, εκεί όπου έχουν πρόσβαση διάφοροι άξιοι μουσικοί και συγκροτήματα, με αληθινά σπουδαίο ρεπερτόριο.
Έτσι λοιπόν, και με βάση όλα τα προηγούμενα, εγώ δεν θα επιλέξω από την ποπ και το μέινστριμ, αλλά από είδη που δεν χαίρουν ιδιαίτερης δημοτικότητας. Και λέμε πάντα για ελληνικούς δίσκους, που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2023 και οι οποίοι μού έκαναν εντύπωση.
Ένα χαρακτηριστικό των δίσκων αυτών είναι πως στην πλειονότητά τους δεν έχουν τραγούδια στις στροφές τους. Είναι, όπως τους λέμε, instrumental.
Άκουσα, όμως, και καλά τραγούδια μέσα στο ’23 – και «έντεχνα» και ροκ. Θα ξεχώριζα από τα πρώτα, από τα «έντεχνα», εκείνα του Γιώργου Καγιαλίκου από τον δίσκο «Δοξάζοντας το Τώρα» [Μετρονόμος], όπως και τα ανάλογα του Ανδρέα Παπαδήμα από τον δίσκο του «Στο Πριν και στο Μετά» [Β-OtherSide Records], ενώ μου άρεσαν πολύ τα ροκ (με την ευρεία έννοια) άλμπουμ των Notowns (το “Joyride” στην Inner Ear), των Diesel Cindy (το “Spill the Dirt” στην Sound Effect Records), του Jon Voyager (το “Monsters” στην One Little Victory Records), των Basements (το “Sounds of Yesterday” στην Lost in Tyme Records) και των Youth Valley (το “Lullabies for Adults” στην Make Me Happy Records).
Από ’κει και κάτω βλέπω το «διαφορετικό», το «αναπάντεχο» και το «κάτι που έρχεται» (ασχέτως αν θα φθάσει ή όχι...) στους κάτωθι έξι δίσκους, τους οποίους και επιλέγω ως τους «καλύτερους του 2023». Ως έβδομο τοποθετώ την ελληνική «επανέκδοση της χρονιάς», που δεν ήταν άλλη από την «Αυταπάτη» της Ηδύλης Τσαλίκη.
Η σειρά είναι αλφαβητική, κατά το ελληνικό αλφάβητο (Βένους Βόλκανισμ, Γιάγκος Χαιρέτης, Χάρπερ Τρίο κ.λπ.).
1.
VENUS VOLCANISM: Tissue [Submersion Records]
Venus Volcanism - Resuscitation's Ostinato (Official Video)
2.
ΗΛΙΑΣ ΚΑΜΠΑΝΗΣ: Γέρμα [Same Difference Music]
Ηλίας Καμπάνης - Γέρμα
3.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ: Γεννηθήκαμε Χτες [Puzzlemusik]
Μπάμπης Παπαδόπουλος - Πάθος σε Ροή
4.
ANNA STEREOPOULOU: Awe [PRS for Music]
Anna Stereopoulou - Villa Veta
5.
ΓΙΑΓΚΟΣ Χ. / ΚΟΤΙ Κ. / Π.Κ. ΤΣΙΚΟ: Ριζικό Φαντασιακό [Same Difference Music]
Coti K.-Yiagos Hairetis-Panos "Tsiko" Katsikiotis - Δυτικός Άνεμος (Western Wind)
6.
HARPER TRIO: Passing By [Little Yellow Man Records]
Safe Place (feat. Maria-Christina Harper, Josephine Davies & Evan Jenkins)
7.
ΗΔΥΛΗ ΤΣΑΛΙΚΗ: Αυταπάτη [Veego Records]
Ηδύλη Τσαλίκη - Αυταπάτη
Για τους δίσκους των Ηλία Καμπάνη, Μπάμπη Παπαδόπουλου, Άννας Στερεοπούλου (που του δίνω ένα μικρό προβάδισμα στην εξάδα, ως ό,τι πιο σημαντικό άκουσα μέσα στο ’23) και Γιάγκου Χ. / Κότι Κ. / Π.Κ. Τσίκο έχω γράψει αναλυτικές κριτικές παρουσιάσεις εδώ στο LiFO.gr, στις 14 Μαΐου, 2 Απριλίου, 10 Ιουλίου και 25 Ιουνίου αντιστοίχως, ενώ για τους δίσκους της Venus Volcanism και των Harper Trio, που είναι πολύ πρόσφατοι, φιλοδοξώ να γράψω σε κάποιο επόμενο άρθρο.
Το απολογιστικό αυτό κείμενο, όμως, δεν θα κλείσει έτσι.
Μέσα στο 2023 συνέβησαν και άλλα γεγονότα ευχάριστα και δυσάρεστα, που έχουν τη σημασία τους για την ελληνική μουσική και το τραγούδι. Ας ξεκινήσω λοιπόν από τα δυσάρεστα, για να κλείσω με τα ευχάριστα.
Στις 10 Ιουνίου 2023 θα έφευγε από τη ζωή ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ένας από τους μεγαλύτερους έλληνες συνθέτες από το 1960 και μετά. Η απώλεια είναι τεράστια και δεν αναπληρώνεται.
Έφυγαν επίσης από τη ζωή, εντός του 2023, και άλλα σημαντικά ονόματα του χώρου. Ανάμεσά τους ο άξιος συνθέτης Νότης Μαυρουδής και ο συνάδελφός του Άκης Δαούτης, ο μουσουργός Χάρης Ξανθουδάκης, οι τραγουδιστές Χρόνης Αηδονίδης, Γιάννης Βογιατζής, Νίκος Ξανθόπουλος, Γιάννης Φλωρινιώτης και Βασίλης Καρράς, οι τραγουδίστριες Ρένα Κουμιώτη, Λιζέτα Νικολάου, Άντζελα Ζήλεια, Μαίρη Αλεξοπούλου, Μαίρη Μαράντη και Γιώτα Γιάννα, οι στιχουργοί Μιχάλης Μπουρμπούλης και Λευτέρης Χαψιάδης, όπως και ο μουσικολόγος Μάρκος Φ. Δραγούμης.
Το 2023, όμως, γιορτάστηκαν και τα 60 χρόνια στη σκηνή και τη δισκογραφία τού ακάματου συνθέτη τού «έντεχνου» Χρήστου Λεοντή, και ακόμη τα 50χρονα του τραγουδιστή Βασίλη Παπακωνσταντίνου και της τραγουδίστριας Άννας Βίσση, όπως και τα 40χρονα του δίσκου «Ρεμπέτικο» των Σταύρου Ξαρχάκου-Νίκου Γκάτσου (σάουντρακ της ταινίας με τον ίδιο τίτλο του Κώστα Φέρρη), ενώ, συναυλιακά, ο ΛΕΞ με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου, κάνουν εκείνο που έκαναν παλιά οι Τρύπες και οι Πυξ Λαξ, αλλά πλέον με όρους... ποδοσφαιρικούς (παίζουν σε γήπεδα με χιλιάδες κόσμο, σε κοινό οπαδών, που κρατάνε καπνογόνα κ.λπ.).
Μακάρι το 2024 να μην έχουμε απώλειες (ή έστω να έχουμε όσο το δυνατόν λιγότερες) και να έχουμε μόνον εορταστικές επετείους και καλές συναυλίες. Και βεβαίως πολλούς και καλούς ελληνικούς δίσκους.
