Πολύ πριν από τον Ντέιβιντ Μπόουι υπήρχε η Σάρα Μπερνάρ

Πολύ πριν από τον Ντέιβιντ Μπόουι υπήρχε η Σάρα Μπερνάρ Facebook Twitter
Πορτραίτο του 1876 από τον Georges Jules Victor Clairin.
0

Από τα μέσα περίπου του 19ου και μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, οι πάντες  προσκυνούσαν στον βωμό της Σάρα Μπερνάρ. Ήταν μια ηθοποιός της σκηνής σε μια εποχή που το θέατρο ήταν το ισοδύναμο ενός σύγχρονου σταδίου, η πρώτη που εισήγαγε την έννοια της παγκόσμιας διασημότητας.

Γεννημένη στο Παρίσι το 1844, η μικρή Σάρα ήταν ένα ασθενικό παιδί που η μητέρα της προτιμούσε να αγνοεί. Ως ενήλικας όμως, επέμενε να ξεχωρίζει αιχμαλωτίζοντας τους θεατρόφιλους με την υπνωτική φωνή της (την οποία ο Βίκτωρ Ουγκώ είχε χαρακτηρίσει «χρυσή») και την εκρηκτική ερμηνεία της. Κανένας ρόλος και καμιά ιδιότητα δεν ήταν πάνω από τις φιλοδοξίες της: εκτός από ηθοποιός, ήταν συγγραφέας, ζωγράφος, γλύπτρια, σκηνοθέτρια, επιχειρηματίας, φιλάνθρωπος. Οι εφημερίδες της εποχής ενίσχυσαν σημαντικά τον μύθο της «θεϊκής Σάρας», όπως και οι διάφοροι καλλιτέχνες και συγγραφείς που την θεωρούσαν μούσα τους.

Ο φανατισμός που την περιέβαλλε είναι συγκρίσιμος με εκείνον που ενέπνεαν οι Beatles έναν αιώνα αργότερα – οι φανατικοί θαυμαστές της συγκεντρώνονταν κάτω από το παράθυρο του ξενοδοχείου της, οι δημοσιογράφοι παρακολουθούσαν διαρκώς τις κινήσεις της σαν παπαράτσι.

Ως πρωτοπόρος στη δημιουργία ενός προσωπικού brand, θα της φαινόταν οικεία η σημερινή ισχύ των κοινωνικών μέσων. Σε αντίθεση όμως με τους σύγχρονους influencers, πολλοί από τους οποίους φαίνεται να είναι αποφασισμένοι να δημιουργήσουν μια ψευδαίσθηση αυθεντικότητας, εκείνη αρνήθηκε να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από «μεγαλύτερη από τη ζωή».

Μπορεί να ήταν ένα αντικείμενο τεράστιου θαυμασμού, τίποτα πάνω της όμως δεν ήταν παθητικό. Έπαιζε για την κάμερα, δημιουργώντας τη δημόσια εικόνα της με τους δικούς της όρους, με δυναμισμό και πυρετώδη πρωτοτυπία. Η Μπερνάρ αναδημιουργούσε τον εαυτό της ακατάπαυστα –γεμίζοντας τα απομνημονεύματά της με παραμύθια για την καταγωγή της, ζώντας τη ζωή της σε μια κλίμακα που ταίριαζε με τα έπη στα οποία πρωταγωνιστούσε– ως πράξη αντίστασης. Μόνο η ίδια μπορούσε να ορίζει τον εαυτό της, και ακόμη και σήμερα, 100 χρόνια μετά το θάνατό της, μας προκαλεί να προσπαθήσουμε να την ερμηνεύσουμε.

Αυτοπροσωπογραφία του 1910 Facebook Twitter
Αυτοπροσωπογραφία του 1910.

Η Σάρα Μπερνάρ θάμπωνε το κοινό επειδή ήταν ελεύθερη. «Έκανε ό,τι ήθελε και δεν την ένοιαζε τι σκέφτονταν οι άλλοι», δηλώνει η Annick Lemoine, διευθύντρια του Petit Palais στο Παρίσι και συν-επιμελήτρια της μεγάλης έκθεσης “Sarah Bernhardt: And the Woman Created the Star” που φιλοξενείται εκεί μέχρι τις 27 Αυγούστου. «Αγαπούσε τους άνδρες και τις γυναίκες. Ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο. Απέκτησε έναν γιο εκτός γάμου και τον μεγάλωσε με τον τρόπο που εκείνη ήθελε. Δεν φοβόταν τίποτα».

Στα 18 της εντάχθηκε στον διάσημο θίασο του θεάτρου Comédie Française, στο Παρίσι, δεν θα έμενε όμως εκεί για πολύ. Ένας καυγάς που ξέσπασε ανάμεσα στη ζωηρή ενζενί και σε μια βετεράνο ηθοποιό οδήγησε στην απόλυση της Μπερνάρ – άλλη μια αναταραχή στην ήδη πολυκύμαντη ζωή της. Ο πατέρας της είχε προ πολλού εξαφανιστεί από το προσκήνιο και η μητέρα της, μια παρισινή εταίρα, έστελνε διαρκώς την κόρη της σε διάφορα ιδρύματα ανά τη Γαλλία – σε οικοτροφείο, σε παιδικό σταθμό στην εξοχή, σε μοναστήρι.

Το κοστούμι της από την παράσταση "Θεοδώρα" του 1884 Facebook Twitter
Το κοστούμι της από την παράσταση "Θεοδώρα" του 1884.

Λίγο καιρό αφότου την έδιωξαν από την Comédie Française, αποπειράθηκε με μεγάλη επιτυχία μια αναβίωση του έργου του Αλέξανδρου Δουμά «Κην ή Αταξία και μεγαλοφυία» το 1868. Από πρωτοεμφανιζόμενη σε ολοκληρωμένη πρωταγωνίστρια, ανέλαβε τολμηρούς ρόλους όπως η Κλεοπάτρα, η Ιωάννα της Λωραίνης και ο Άμλετ – χαρακτήρες που τους κατοίκησε σαν άγριο πνεύμα, αντί να τους υποδυθεί απλώς. Έκανε περιοδείες με τις μεγαλύτερες επιτυχίες της και έδωσε παραστάσεις σε όλη την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Γνωστή για τις υπερβολικές σκηνές θανάτου στις παραστάσεις της, η Μπερνάρ είχε ταλέντο στο μελόδραμα, ενώ στην ιδιωτική της ζωή ήταν επίσης εκκεντρική με ιδιαίτερη προτίμηση στο μακάβριο. Ένα από τα πολλά καπέλα της ήταν διακοσμημένο με μια ταριχευμένη νυχτερίδα ενώ είχε επίσης φωτογραφηθεί μέσα σε ένα φέρετρο να παριστάνει τη νεκρή.

Πάνω από εκατό προσωπικά της αντικείμενα από ιδιωτικές συλλογές και δημόσια ιδρύματα από όλο τον κόσμο εκτίθενται στο Petit Palais, μαζί με έργα τέχνης από και για την Μπερνάρ, κοστούμια, αξεσουάρ, διαφημιστικές καμπάνιες, φωτογραφίες, αποσπάσματα από βωβές ταινίες και φωνογραφικές ηχογραφήσεις. (Φυσικά, ήταν από τους πρώτους που εκμεταλλεύτηκαν τις νέες τεχνολογίες της εποχής για την αυτοπροβολή της). Οι σπουδαιότεροι ρόλοι της Μπερνάρ έμοιαζαν με τις περσόνες του Ντέιβιντ Μπόουι. Δεν ζωντάνεψε, ας πούμε, την αυτοκράτειρα Théodora ή την καταδικασμένη τραγουδίστρια Floria Tosca, τις απορρόφησε μέσα της. Στο δεύτερο μισό της καριέρας της, βαριεστημένη από τους τραγικούς γυναικείους ρόλους που έχτισαν τη φήμη της, υποδύθηκε εφήβους και άντρες.

Σάρα Μπερνάρ Facebook Twitter
Φωτογραφικό της πορτραίτο από τον Otto Wegener (1899 ή 1900), με τη νυχτερίδα στο καπέλο.

Ως πρωτοπόρος στη δημιουργία ενός προσωπικού brand, θα της φαινόταν οικεία η σημερινή ισχύ των κοινωνικών μέσων. Σε αντίθεση όμως με τους σύγχρονους influencers, πολλοί από τους οποίους φαίνεται να είναι αποφασισμένοι να δημιουργήσουν μια ψευδαίσθηση αυθεντικότητας, εκείνη αρνήθηκε να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από «μεγαλύτερη από τη ζωή». Γι' αυτό, όπως ο Κιάνου Ριβς ή ο Νίκολας Κέιτζ λόγου χάρη, έπαιζε πάντα μια αναβαθμισμένη εκδοχή του εαυτού της. Η ένταση μεταξύ της πανίσχυρης ατομικότητάς της και της δραματικής της δεινότητας παρήγαγε κάτι σπάνιο για την εποχή της: μια μεγάλη σταρ.

Με στοιχεία από The New York Times

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σάρα Μπερνάρ: «Στη θέση της κλειτορίδας έχει ένα καλαμπόκι»

Aναγνώσεις / Σάρα Μπερνάρ: «Στη θέση της κλειτορίδας έχει ένα καλαμπόκι»

Ο κορυφαίος ίσως Άγγλος συγγραφέας του καιρού, Τζούλιαν Μπαρνς, αφιερώνει στο τελευταίο του βιβλίο «Άνδρας με κόκκινο μανδύα», ορισμένες σελίδες στην μεγάλη θεατρίνα με τον ατίθασο, ελευθέριο χαρακτήρα, που η υποκριτική μπελ επόκ την είχε ταυτοχρόνως δοξάσει και συκοφαντήσει.
THE LIFO TEAM
Αυτή η αφίσα του 1894 είναι μάλλον η πιο εμβληματική όλων των εποχών

Εικαστικά / Αυτή η αφίσα του 1894 είναι μάλλον η πιο εμβληματική όλων των εποχών

Η αφίσα που δημιούργησε για μια παράσταση της Σάρα Μπερνάρ ο Τσέχος πρωτοπόρος της Art Nouveau, Αλφόνς Μούχα εκτίθεται μαζί με πλήθος άλλες δημιουργίες του στην μεγάλη έκθεση για το έργο στο Poster House, το νεοσύστατο μουσείο αφίσας στη Νέα Υόρκη

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δάκης Ιωάννου

Εικαστικά / H λέξη που απεχθάνεται ο Δάκης Ιωάννου είναι το «support»

Ο ιδρυτής του ΔΕΣΤΕ και ένας από τους πιο σημαντικούς συλλέκτες παγκοσμίως είναι εκείνος που έκανε το νησί της Ύδρας hot spot για τους ανθρώπους της τέχνης. Και υπερηφανεύεται πως στα εγκαίνια των εκθέσεων συρρέει τόσο κόσμος έχοντας λάβει απλά ένα mail.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
H σύγχρονη ελληνική κεραμική έχει πια τη δική της Μπιενάλε

Αποστολή στη Σαντορίνη / H σύγχρονη ελληνική κεραμική έχει πια τη δική της Μπιενάλε

Με έργα Ελλήνων και διεθνών καλλιτεχνών, η 1η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής εγκαινιάστηκε μέσα στο περίφημο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας, κοντά σε έναν από τους πιο συγκλονιστικούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, το Ακρωτήρι.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Εικαστικά / Η εξαιρετική περίπτωση της Phyllida Barlow που ο κόσμος της τέχνης ανακάλυψε αργά

Το έργο της «RIG: untitled; blocks», με τα ανορθόδοξα υλικά και τη γλυπτική που δεν μοιάζει με τέτοια, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φίκος - Για το εκκλησάκι του Μυταρά

Guest Editors / «Το έφτιαξε όπως το ένιωσε εκείνη τη στιγμή»: Ο Φίκος γράφει για το κλείσιμο του παρεκκλησιού του Μυταρά

Το ιδανικό θα ήταν να έχουμε μια ζωντανή παράδοση στην οποία ο καλλιτέχνης εκφράζει (την κοινωνία του) και εκφράζεται. Δυστυχώς ξεμένουμε με δύο επιλογές: από τη μια ένα καλλιτεχνικό νεκροταφείο και από την άλλη ένα δυσλειτουργικό αλλά ζωντανό έργο.
ΦΙΚΟΣ
Η Tate Britain αποκαθιστά τις παραγνωρισμένες, λησμονημένες γυναίκες καλλιτέχνιδες με μια ιστορική έκθεση

Εικαστικά / Λησμονημένες γυναίκες καλλιτέχνιδες που έσπασαν τα όρια

Η Tate Britain αποκαθιστά τις παραγνωρισμένες Βρετανίδες καλλιτέχνιδες, με έργα από το 1520 μέχρι το 1920, σε μια ιστορική έκθεση αφιερωμένη σε εκείνες που ξεπέρασαν ανυπέρβλητα εμπόδια.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα και λέει: «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»

Εικαστικά / «Ζούμε ανατριχιαστικές εποχές μακαρθισμού»: Η Ναν Γκόλντιν ντρέπεται για όσα συμβαίνουν στη Γάζα

Το έργο της Γκόλντιν «Sisters, Saints, Sibyls» καταπιάνεται με την ιστορία της μεγαλύτερης αδελφής της, της Μπάρμπαρα, ενός έξυπνου και ανυπότακτου παιδιού που στάλθηκε σε ορφανοτροφεία, αναμορφωτήρια και ψυχιατρικά ιδρύματα στην εφηβεία και αυτοκτόνησε το 1965, σε ηλικία μόλις 19 ετών.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Εικαστικά / Before and after science: Ένα έργο σύγχρονης τέχνης εναρμονίζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Η εικαστικός Ίρις Τουλιάτου μάς συστήνει έναν χώρο με πλούσια ιστορία και μοναδικές συλλογές, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την καλλιτεχνική παρέμβαση και την αισθητηριακή εμπειρία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια συνάντηση με τον Jonathan Meese

Εικαστικά / Jonathan Meese: «Έχουμε αρχίσει να προτιμούμε να μην έχουμε ελευθερία»

Μια συνάντηση στην Αθήνα με τον Γερμανό ζωγράφο που επιστρέφει στα παραμύθια γιατί βρίσκει τον πραγματικό κόσμο «πολύ άσχημο», με αφορμή την τρίτη του έκθεση στην γκαλερί Bernier-Eliades.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

LiFO X 2023 ΕΛΕVΣΙΣ / Προσφέροντας μία εμπειρία πολιτισμού στους κατοίκους της Ελευσίνας

Η Εύα Μανιδάκη και ο Ανδρέας Λόλης συζητούν με τον Χρήστο Παρίδη για όλα όσα προηγήθηκαν της δημιουργίας των in situ εγκαταστάσεων που σχεδίασαν στο πλαίσιο της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στη Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες που εξακολουθούν 60 χρόνια μετά

Εικαστικά / Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στην Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες 60 χρόνια μετά

Ένα νέο ντοκιμαντέρ εστιάζει στις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η «σκανδαλώδης» βράβευση του αρχιερέα της ποπ αρτ Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ στην Μπιενάλε του 1964, με τη χορηγία της αμερικανικής κυβέρνησης.
THE LIFO TEAM
Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Εικαστικά / Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Η Lorenza Böttner (1959-1994) ήταν μια καλλιτέχνις που είχε έντονα βιωματική, σωματική σχέση με τη μεταμόρφωση. Μεταμόρφωσε μια ζωγραφική πρακτική σε εικαστική περφόρμανς που «βγήκε» στον δρόμο και έκανε τον δημόσιο χώρο θεατρική σκηνή για μια πολιτικοποιημένη σωματική διαφορετικότητα.
PAUL B. PRECIADO
Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Πολιτισμός / Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Το τρίτο μέρος του αφιερώματος του ΕΜΣΤ στις γυναίκες εικαστικούς, Jonathan Meese στην Bernier/Eliades, Θανάσης Τότσικας στη Rodeo, Ιωάννα Λημνιού στην Breeder και ό,τι άλλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γκαλερί και οι χώροι τέχνης τον Μάιο.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ