Το Fondation Beyeler με το μουσείο του στο Riehen, κοντά στη Βασιλεία, είναι ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα τέχνης στην Ευρώπη. Με την έκθεση «Life» του Όλαφουρ Ελίασον, φιλοξενεί ένα σπουδαίο καλλιτέχνη της εποχής μας που συνδέει την ισχυρή ποιητική ποιότητα ενός έργου τέχνης με τη φλέγουσα επικαιρότητα και τα επείγοντα ζητήματα της καταστροφής του πλανήτη.
Στις δημόσιες εγκαταστάσεις του ο Ελίασον αναπλάθει την αίσθηση του θαύματος της φύσης ενώ καλεί την κοινότητα να στοχαστεί για αυτή. Ο Ελίασον πλημμύρισε τους χώρους της έκθεσης με πράσινο νερό, το γύρω πάρκο και το αστικό τοπίο να αφαιρέσει τους γυάλινους τοίχους και να δημιουργήσει ένα βιότοπο που συνδέει τον πολιτισμό και τη φύση, ενώ παράλληλα μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύσσονται διάφοροι μικροοργανισμοί, έντομα και φυτά.
Η εγκατάσταση «Life» παρουσιάζει ένα μοντέλο για ένα μελλοντικό τοπίο. Είναι φιλόξενο. «Όταν ο Sam Keller, ο διευθυντής του Fondation Beyeler, ήρθε να μιλήσουμε πριν από μερικά χρόνια σκέφτηκα να προσκαλέσουμε σε αυτή την έκθεση τον ίδιο τον πλανήτη, τα φυτά και διάφορα είδη της. Ο αρχιτέκτονας του μουσείου, Ρέντζο Πιάνο, δέχτηκε να αφαιρέσει κάθε τοίχο ενώνοντας το εσωτερικό του μουσείου με τον εξωτερικό χώρο, δημιουργώντας ένα ενιαίο χώρο και ένα μοναδικό περιβάλλον για τους επισκέπτες. Μαζί με το μουσείο, αφήνω τον έλεγχο του έργου τέχνης, παραδίδοντάς το σε ανθρώπους και μη ανθρώπους, σε φυτά, μικροοργανισμούς, τον καιρό, το κλίμα - πολλά από τα στοιχεία που τα μουσεία δουλεύουν πολύ σκληρά να τα αφήσουν απέξω για να μην προκαλέσουν καταστροφές. Αντ 'αυτού, προσπαθούμε να καλωσορίσουμε όλους και όλα μέσα σε αυτό» λέει ο Όλαφουρ Ελίασον.
Ο Ελίασον δεν επιζητά με κανέναν τρόπο ο θεατής να μπει σε ένα ονειρικό περιβάλλον από το οποίο θα βγει μόλις τελειώσει η έκθεση, αντίθετα, θέλει μέσα από τα έργα του να φέρει το κοινό πιο κοντά στην πραγματικότητα ώστε να δει τα πράγματα, όντας συγκεντρωμένος στη λεπτομέρεια.
Ο Ελίασον δεν επιζητά με κανέναν τρόπο ο θεατής να μπει σε ένα ονειρικό περιβάλλον από το οποίο θα βγει μόλις τελειώσει η έκθεση, αντίθετα, θέλει μέσα από τα έργα του να φέρει το κοινό πιο κοντά στην πραγματικότητα ώστε να δει τα πράγματα, όντας συγκεντρωμένος στη λεπτομέρεια. Ο ίδιος δηλώνει συχνά πως σκοπός του είναι να ενθαρρύνει τον θεατή να στοχαστεί πάνω στη σχέση μεταξύ φυσικού κόσμου και αστικού περιβάλλοντος, αλλά και να τον βοηθήσει στο να επαναπροσδιορίσει τη δική του σχέση με τον χώρο και τη φύση, μια σχέση ευθύνης, όπως πιστεύει.
«Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο ενδιαφέρομαι για τις προσπάθειες να σκεφτώ τη ζωή όχι από την ανθρωποκεντρική οπτική αλλά υπό μια ευρεία, βιοκεντρική προοπτική», σχολίασε ο Ελίασον σχετικά με την εγκατάσταση.
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Ελίασον αποκαλύπτει την πίστη του στη δύναμη της τέχνης για να μεταμορφώσει την κοινωνία. «Η ζωή προσφέρει στους ανθρώπους την ευκαιρία να ενεργοποιήσουν το αισθητήριό τους», λέει ο καλλιτέχνης. «Μέσα από τις μυρωδιές των φυτών και του νερού, τους ήχους του περιβάλλοντος χώρου, την υγρασία στον αέρα, οι επισκέπτες καλούνται πάντα να χρησιμοποιούν περισσότερα από το όραμά τους για να εξερευνήσουν το έργο τέχνης. Η εγκατάσταση αυτή καλεί τον θεατή σε μια «πανοραμική συνειδητοποίηση» μέσα στο τοπίο. Υποδηλώνει ότι αυτό που βρίσκεται πίσω σας, δεξιά ή αριστερά σας, ή πάνω σας είναι εξίσου σημαντικό με αυτό που βρίσκεται μπροστά και μπροστά σας».
Όποιος μπαίνει στο https://olafureliasson.net/life/ μπορεί ανά πάσα στιγμή και ολόκληρο το εικοσιτετράωρο που το μουσείο είναι ανοιχτό, να παρατηρήσει την κίνηση όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και του νερού, των μικροοργανισμών και κάθε μορφή ζωής που αναπτύσσεται μέσα σε αυτό.
Γεννημένος το 1967 στην Κοπεγχάγη, ο Δανο-Ισλανδός Όλαφουρ Ελίασον είναι ένας από τους καλλιτέχνες που σχεδόν στο σύνολο του έργου του έχει ασχοληθεί με το περιβάλλον και τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος του πλανήτη όσο και σε αυτό που μπορεί να προσφέρει η τέχνη σε επίπεδο γνώσης, εμπειρίας και αφύπνισης. Η ταυτότητά του στον χώρο της τέχνης είναι συγκεκριμένη: Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Στα έργα του χρησιμοποιεί στοιχειώδη υλικά, το φως, το νερό, υλικά της γης, όπως ο πάγος για να εμπλέξει τον θεατή σε μια εικαστική εμπειρία που περιλαμβάνει την ανησυχία για το μέλλον του πλανήτη. Το κοινό έδαφος ανάμεσα στην τέχνη και την επιστήμη βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των αναζητήσεών του, ειδικά στα έργα του στο δημόσιο χώρο.
Η φιλοσοφική διάσταση του έργου του αφορά τη σύνδεση της αισθητικής εμπειρίας, της αισθητηριακής αντίδρασης του θεατή με το πολιτισμικό πλαίσιο των αναμνήσεών του. Αυτό ο Ελίασον το αποκαλεί “seeing yourself sensing“, επισημαίνοντας ότι στο έργο του δεν επιδιώκεται η οφθαλμαπάτη αλλά το να εστιάσει ο θεατής στο έργο, να το εξερευνήσει και να εμβαθύνει στον τρόπο που το αντιλαμβάνεται και το αξιολογεί.
Ο Ελίασον κάνει εγκαταστάσεις μεγάλου μεγέθους με πιο διάσημο το έργο του “The Weather Project” στην αίθουσα Turbine της Tate Modern του Λονδίνου το 2003, ένα έργο, πραγματικό ορόσημο στην ιστορία της τέχνης, το οποίο προσέλκυσε δύο εκατομμύρια επισκέπτες.
Με έδρα το Βερολίνο και πολλά βραβεία στο παλμαρέ του ο Ελίασον διδάσκει, κάνει εργαστήρια για την ένταξη των προσφύγων στη Δανία, ενώ στην τελευταία του μεγάλη έκθεση στην Tate Modern το 2019 με τίτλο “In Real Life“, επιχειρούσε να ωθήσει τους επισκέπτες να δουν τον κόσμο από μια νέα οπτική γωνία. Στο εργαστήριό του, μια καλλιτεχνική κολεκτίβα απασχολεί ανθρώπους από διαφορετικά υπόβαθρα και ειδικότητες, επιστήμονες και τεχνίτες, αρχιτέκτονες, ξυλουργούς, μηχανικούς, μαθηματικούς, κοινωνιολόγους και ψυχολόγους.
Ο Ελίασον ως δημιουργός θίγει μερικά από τα πιο επείγοντα θέματα της εποχής μας. Το 2015, κατά τη διάρκεια της διάσκεψης COP21 στο Παρίσι, ο Όλαφουρ Ελίασον και ο γεωλόγος Ρίζινγκ Μίνικ συνεργάστηκαν και μετέφεραν δώδεκα τεράστια κομμάτια πάγου, που το καθένα ζύγιζε δέκα τόνους από τη Γροιλανδία που εγκατέστησαν στην πλατεία του Panthéon. Τα δώδεκα κομμάτια του έργου “Ice Watch Paris”, συμβόλιζαν, όπως τοποθετήθηκαν, τις δώδεκα ώρες του ρολογιού και ήταν το σχόλιο του Ελίασον για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της στην ανθρωπότητα.
