Ο Χριστός ανέστιος και άνεργος να ζητιανεύει στον δρόμο, να διαδηλώνει απέναντι από τα ΜΑΤ, να γαντζώνεται στο συρματόπλεγμα κάποιου προσφυγικού camp, να καβαλάει chopper, να πανηγυρίζει στις κερκίδες ενός γηπέδου.
Η Παναγία να πορεύεται με τον μικρό Ιησού ανάμεσα σε πρόσφυγες, να συνωστίζεται μαζί τους σε μια βάρκα μεσοπέλαγα, να σκύβει να αγκαλιάσει τον Αϊλάν, το πνιγμένο προσφυγόπουλο που είχε γίνει μακάβριο viral.
Ένας άνδρας να κατουράει ανδριάντα του εθνικού ήρωα της Κύπρου Γεώργιου Γρίβα με φόντο την τουρκοκυπριακή σημαία στον Πενταδάκτυλο, ένα σκυλί να κατουράει στο πόδι του αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσόστομου, μια μπατσίνα με εξάρτυση ΜΑΤ να στέκει πάνω από το αναίσθητο κορμί ενός νέου, ο Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης με φωτοστέφανο πάνω σε ένα «χρυσό διαβατήριο» της Κυπριακής Δημοκρατίας, από εκείνα που είχαν προκαλέσει τεράστιο σκάνδαλο, αλλά και ως γυμνός εστεμμένος με ένα μπουκάλι ουίσκι ανά χείρας…
Θυμίζουν κάπως τα στένσιλ του Banksy, έχουν όμως μια τεχνοτροπία ιδιαίτερη, όπου η ποπ και η street art συνδιαλέγονται με τη βυζαντινή εικονογραφία και την πολύ αναγνωρίσιμη πλέον καλλιτεχνική σφραγίδα του δημιουργού τους, του ζωγράφου, καθηγητή τέχνης και διευθυντή Μέσης Εκπαίδευσης Γιώργου Γαβριήλ.
Έργα όπως τα παραπάνω, τα οποία είχε αναρτήσει καταρχάς πέρσι τέτοιον καιρό στους προσωπικούς του λογαριασμούς στο Facebook και το Instagram, είχαν προκάλεσαν μεγάλη αίσθηση στο νησί. Ξεσήκωσαν όμως την Εκκλησία, συνδέσμους βετεράνων αγωνιστών της ΕΟΚΑ, δεξιούς πολιτικούς και δημοσιογράφους και γενικότερα το ακραιφνώς συντηρητικό κοινό. Τα κατήγγειλαν ως ασεβή και ιερόσυλα, ο ίδιος ο καλλιτέχνης, δε, κλήθηκε να παρουσιαστεί στις 6 Οκτωβρίου ενώπιον της Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας, όπου αντιμετώπισε πέντε κατηγορίες, οι οποίες περιλάμβαναν το ερώτημα της απόλυσης.
Μεγάλη επιρροή ασκεί και η Εκκλησία, ο λόγος και ο ρόλος της οποίας κάθε άλλο παρά προοδευτικός χαρακτηρίζεται, με την οποία ο συνομιλητής μου παραδέχεται ότι δεν διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις, δίχως να δηλώνει άθεος πάντως.
Το ζήτημα έφτασε μέχρι το Ευρωκοινοβούλιο, με την πρόεδρο της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας Sabine Verheyen να στέλνει επιστολή στον αρμόδιο υπουργό Πρόδρομο Προδρόμου, επισημαίνοντας πως, αν και καταλαβαίνει ότι κάποια άτομα μπορεί να ενοχλήθηκαν, από πουθενά δεν προκύπτει ότι ο δημιουργός των έργων αυτών τα φιλοτέχνησε σε διδακτική ώρα, σημειώνει δε ότι «κάθε άτομο έχει το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου και έκφρασης σε οποιαδήποτε μορφή χωρίς παρέμβαση από δημόσια αρχή, δικαίωμα που κατοχυρώνεται και στο άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.».
Στο πλευρό του καλλιτέχνη και εκπαιδευτικού τάχθηκαν αρκετοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το ΤΕΠΑΚ, η Ένωση Καλλιτεχνών, πολιτικά πρόσωπα, όπως η πρόεδρος της κυπριακής Βουλής Αννίτα Δημητρίου και η πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Έμιλυ Γιολίτη, το ΑΚΕΛ και ο ΔΗ.ΣΥ. επίσης.
Αναφερόμαστε βεβαίως σε μια κοινωνία-μικρογραφία, εν πολλοίς, της ελληνικής, όπου η πλειοψηφία καλοβλέπει συντηρητικές έως ακραία συντηρητικές, φασίζουσες ακόμη ιδέες και πρακτικές – δεν είναι τυχαίο ότι το ΕΛΑΜ, «αδελφό» κόμμα της Χρυσής Αυγής, που ήταν η δυσάρεστη έκπληξη των τελευταίων εκλογών, πρωτοστάτησε στις επιθέσεις κατά του Γαβριήλ.
Ο εκ των «θιγόμενων» αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος έγραψε στον υπουργό Παιδείας ότι «ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης, έθεσε από μόνος του, συνειδητά, τον εαυτό του εκτός παιδείας. Είναι ανεπίτρεπτο να εξακολουθεί να ασκεί το λειτούργημα του εκπαιδευτικού-παιδαγωγού. Και παρ’ όλο που του δόθηκε η ευκαιρία να μετανοήσει για όσα προσβλητικά προέβαλε, όχι μόνο δεν το έπραξε, αλλά ακόμη περισσότερο επέμεινε στις ανόσιες θέσεις του, κατηγορώντας επιπλέον και μέσω των ΜΜΕ την Εκκλησία και τον Προκαθήμενό της για καταχρήσεις και πολυτελή ζωή…».
Κότσαρε, μάλιστα, από κοντά και μια περικοπή από το Κατά Ματθαίον, που του φάνηκε ταιριαστή με τους ισχυρισμούς του, καμία όμως από τις πολλές που ανευρίσκονται και στα τέσσερα Ευαγγέλια και θα δικαίωναν μάλλον τον «αποστάτη» Γιώργο Γαβριήλ: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. γυμνός ήμουν, και με ντύσατε. ασθένησα, και με επισκεφθήκατε. σε φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε μένα», λέει μία από αυτές, πάλι από το Κατά Ματθαίον.
Τον κ. Γαβριήλ απέφυγε, μάλιστα, να καλύψει με διάφορες προφάσεις η ΕΛΜΕΚ, το συνδικαλιστικό όργανο των Κύπριων εκπαιδευτικών, ενώ έκθετο τον άφησε και η Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, υιοθετώντας ξεκάθαρα τη θέση του αρχιεπισκόπου, καθώς λέει.
Περισσότερο μάλιστα και από τα εικονοκλαστικά «πορτρέτα» του ΠτΔ και του αρχιεπισκόπου ενόχλησε αυτό του Γρίβα, ο οποίος για την Κύπρο είναι κάτι σαν «ιερό τέρας».
«Προκλητικοί είναι οι θεσμοί, όχι οι καλλιτέχνες… δεν μπορεί ο καλλιτέχνης να φοβάται να εκφραστεί, διότι μετά δεν θα μπορέσει να προχωρήσει ούτε εκείνος ούτε η κοινωνία», απάντησε ο ίδιος ο 62χρονος δημιουργός στις κατηγορίες, συμπληρώνοντας ότι, μεταξύ σοβαρού και αστείου, ονόμασε αυτά τα έργα «αντισυστημική τέχνη, η οποία αντιμάχεται το σημερινό διεφθαρμένο σύστημα».
Εν τέλει η πλάστιγγα έγειρε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας: μετά τον θόρυβο που ξέσπασε για τη δίωξη, η Προεδρία της Δημοκρατίας σε ανακοίνωσή της ανέφερε ότι διαπίστωσε μεν «παράβαση του γράμματος και του πνεύματος των κανονισμών που διέπουν τη συμπεριφορά των λειτουργών και των διευθυντών της εκπαίδευσης» ‒δεν διευκρινίζεται ποιοι ακριβώς κανονισμοί και πώς παραβιάστηκαν, αλλά έστω‒, πλην όμως «παρά ταύτα, και εν όψει του γεγονότος ότι πολιτικές δυνάμεις και φορείς των γραμμάτων και των τεχνών θεώρησαν πως διώκεται η ελευθερία καλλιτεχνικής έκφρασης, έστω και αν για μεγάλη μερίδα πολιτών αποτελεί πρόκληση και προσβολή προς θεσμούς, το υπουργικό συμβούλιο εξουσιοδότησε τον υπουργό Παιδείας, όπως προς αποφυγή δημιουργίας εσφαλμένων εντυπώσεων για τις προθέσεις της κυβέρνησης απευθυνθεί στον γενικό εισαγγελέα προς άμεσο τερματισμό της πειθαρχικής δίωξης του συγκεκριμένου διευθυντή γυμνασίου».
Κερδήθηκε, λοιπόν, η «μάχη»; Τον ρωτώ στην τηλεφωνική μας επικοινωνία. «Σίγουρα ναι, όμως ο “πόλεμος” συνεχίζεται!».
Δεν είχε, λέει, σκοπό να προκαλέσει για την πρόκληση, ούτε είναι η πρώτη φορά που ασκεί κοινωνική κριτική μέσα από το έργο του, το οποίο είναι άλλωστε γνωστό στο νησί. «Η τέχνη οφείλει να αφουγκράζεται την κοινωνία και να ενθαρρύνει τους πολίτες να αντιδρούν στην αδικία, στην εξαπάτηση, στις ανισότητες, στην καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος. Εντούτοις, δεν κάνω μόνο τέχνη καταγγελτική, μέσα από τη δουλειά μου έχω προβάλει επανειλημμένα τον τόπο μου και την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων…
Εργάζομαι ως εκπαιδευτικός και εικαστικός εδώ και τριάντα χρόνια, έχω εκθέσει επανειλημμένα δουλειές μου εδώ και στο εξωτερικό, εκπροσώπησα επίσημα την Κύπρο σε διεθνείς Μπιενάλε, έργα μου υπάρχουν σε σχολικά βιβλία, βραβεύτηκα μάλιστα το ’14 από την πολιτεία για την εικονογραφική μου δουλειά. Ποτέ ως τώρα δεν αντιμετώπισα κάποιο πρόβλημα», συνεχίζει.
Όσο για το σχολείο που διευθύνει στη Λευκωσία, δάσκαλοι, γονείς και μαθητές τον στήριξαν εξαρχής, λέει, βεβαίως και η οικογένειά του – είναι παντρεμένος, με δύο παιδιά. Κατά τον ίδιο, κανένα πρόβλημα δεν είχε παρουσιαστεί ούτε κατά την έκθεση των επίμαχων έργων του πέρσι το φθινόπωρο στην γκαλερί Gloria της Λευκωσίας, παρά τις ουκ ολίγες, διαδικτυακές κυρίως απειλές που είχαν εκτοξευτεί εναντίον του, καθιστώντας απαραίτητη την παρουσία της αστυνομίας έξω από τον χώρο.
Όσο για το κύμα συμπαράστασης που ξεσηκώθηκε, σαφώς τον ικανοποίησε –και με την ευκαιρία ευχαριστεί ξανά όσους του στάθηκαν‒, μολονότι χρειάστηκε να φτάσει ο κόμπος στο χτένι για να κινητοποιηθούν κόμματα και πολιτικοί. Μόνο το ΑΚΕΛ, λέει, του οποίου υπήρξε παλιότερα μέλος –μέσω αυτού, μάλιστα, είχε πάρει υποτροφία να σπουδάσει Καλές Τέχνες στη Μόσχα‒, του συμπαραστάθηκε εξαρχής. Ο ίδιος σήμερα δεν είναι ενταγμένος σε κάποιο κόμμα, παραμένει όμως σταθερά στον χώρο της αριστεράς.
Θα συμφωνήσει ότι η κυπριακή κοινωνία είναι κατά βάση αρκετά συντηρητική και ότι αυτό τείνει να ενταθεί, όπως και η απήχηση ακροδεξιών, εθνικιστικών και ξενοφοβικών προταγμάτων. Μεγάλη επιρροή ασκεί και η Εκκλησία, ο λόγος και ο ρόλος της οποίας κάθε άλλο παρά προοδευτικός χαρακτηρίζεται, με την οποία ο συνομιλητής μου παραδέχεται ότι δεν διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις, δίχως να δηλώνει άθεος πάντως.
«Η θρησκεία είναι αναμφίβολα κομμάτι της κουλτούρας μας… η ίδια η δουλειά μου έχει πολλές επιρροές από τη βυζαντινή τέχνη την οποία εκτιμώ, μάλιστα έχω κάνει και νωπογραφίες σε ιερούς ναούς. Η επίσημη Εκκλησία, όμως, είναι κάτι άλλο…»
Η πολιτική διαφθορά, που κορυφώθηκε με το σκάνδαλο με τα «χρυσά διαβατήρια», συνέβαλε επίσης πολύ στην απαξίωση του πολιτικού συστήματος και τη δυσαρέσκεια καρπώθηκαν σε μεγάλο βαθμό ακροδεξιά μορφώματα όπως το ΕΛΑΜ, συνεχίζει:
«Ο ρατσισμός και ο εθνικισμός επίσης “πουλάνε” με αφορμή αφενός το προσφυγικό, εφόσον και στην Κύπρο έχουμε πια μετανάστες και πρόσφυγες, αφετέρου την επιστροφή στην εξουσία των εθνικιστών στα Κατεχόμενα – είναι συγκοινωνούντα δοχεία οι εθνικισμοί, ανταγωνιστικοί μεν, αλληλοτροφοδοτούμενοι δε. Μόνο η κινητοποίηση και η εμπλοκή των προοδευτικών πολιτών στα κοινά μπορεί να αντιστρέψει το κλίμα και να αλλάξει τα πράγματα προς το καλύτερο, όπως συνέβη και στη δική μου περίπτωση. Γιατί η Κύπρος, όπως και ο κόσμος όλος, μπορεί και πρέπει να αλλάξει».
Ο Γιώργος Γαβριήλ ήδη ετοιμάζει μια νέα σειρά έργων που σκοπεύει να εκθέσει στο τέλος του χρόνου στην Πάφο ή τη Λάρνακα και θα έχει ενδιαφέρον να δούμε τι θεματολογία θα έχουν αυτά κι αν θα πυροδοτήσουν ξανά αντιδράσεις.
