ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ - Κτίριο Οδού Πειραιώς
(out) - topias: περφόρμανς και υπαίθριος / δημόσιος χώρος
Η έκθεση ξεκινά στις 19 Σεπτεμβρίου και παρουσιάζει βίντεο, βίντεο εγκαταστάσεις, διαδραστικές εγκαταστάσεις, ηχητικούς περιπάτους και μακέτες από ατομικά και ομαδικά πρότζεκτ τα οποία έχουν ως επί το πλείστον υλοποιηθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και επιδεικνύουν μια νέα, διευρυμένη αντίληψη της επιτελεστικής διάστασης της χωρικότητας. Τα έργα αυτά επιχειρούν μια νέα προσέγγιση του υπαίθριου, δημόσιου χώρου, έχοντας ως επίκεντρο την αντίληψη ότι οποιοσδήποτε χώρος είναι δυνητικά παραστασιακός. Η νέα αυτή χωρική συνειδητοποίηση και η επέκταση της έννοιας της σκηνογραφίας, που σηματοδοτείται από τη στροφή προς τη δυναμική του υπαίθριου χώρου, σχετίζονται με την επαναπράγματευση του δημόσιου/κοινόχρηστου χώρου ως του κατ' εξοχήν συλλογικού χώρου και συνοδεύονται από αυξημένο ενδιαφέρον για τα ιδιαίτερα φυσικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος, καθώς αυτά συμβάλλουν οργανικά στη διαμόρφωση του παραστασιακού γεγονότος. Παράλληλα, τα έργα λαμβάνουν υπ' όψιν το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο των ανθρώπινων σχέσεων, μέσα στο οποίο διαμορφώνονται και επαναδιαπραγματεύονται τις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στο καλλιτεχνικό γεγονός, τον καλλιτέχνη, τον χώρο και το κοινό που συμμετέχει.
Στην έκθεση παρουσιάζονται πρότζεκτ που πήραν μέρος με την Ελληνική Εθνική Συμμετοχή στη 13η Διεθνή Έκθεση Prague Quadrennial of Performance Design and Space 2015, καθώς και η Εθνική Συμμετοχή της Ολλανδίας (πρώτο βραβείο Curatorial Concept PQ 2015). Επίσης, προβάλλεται μια σειρά από νέα projects που έχουν δημιουργηθεί κατά την περίοδο 2015-2016, ενώ παράλληλα, κατά τη διάρκεια της έκθεσης, θα πραγματοποιηθούν σειρά από 25 live performances, 10 εργαστήρια, διαλέξεις, masterclasses, προβολές και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης.
documenta 14
Η Βουλή των Σωμάτων (34 ασκήσεις ελευθερίας)
Λίγους μήνες πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης documenta 14 τον Απρίλιο του 2017, η διοργάνωση ξεκινάει με ένα πρόγραμμα δημόσιων δράσεων με τίτλο «Η Βουλή των Σωμάτων», ή αλλιώς «34 Ασκήσεις Ελευθερίας», εμπνευσμένο από τη σκέψη του Φουκό ότι η ελευθερία δεν είναι κάτι δεδομένο για τον άνθρωπο, μια φυσική του συνήθεια, αλλά κάτι που χρειάζεται εξάσκηση. Οι εκδηλώσεις θα γίνουν από τις 14 έως τις 24 Σεπτεμβρίου στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, ο οποίος συμμετέχει ως συνδιοργανωτής της documenta 14. Σημειωτέον ότι από το 1955, που ξεκίνησε, είναι η πρώτη φορά που η documenta οργανώνεται παράλληλα και σε άλλη πόλη εκτός από το Κάσελ της Γερμανίας.
Το κτίριο όπου θα γίνουν οι δράσεις, το οποίο βρίσκεται στο Πάρκο Ελευθερίας στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, υπήρξε κατά τη διάρκεια της χούντας το αρχηγείο της στρατιωτικής αστυνομίας, της περιβόητης ΕΑΤ-ΕΣΑ, ενώ ακριβώς πίσω από αυτό ένα δεύτερο κτίριο ήταν κέντρο κράτησης και βασανισμού. Σήμερα στεγάζεται εκεί το Μουσείο Αντιδικτατορικής Δημοκρατικής Αντίστασης.
Η documenta, λοιπόν, αξιοποιώντας το Κέντρο Τεχνών, θα μεταμορφώσει το Πάρκο Ελευθερίας σε έναν πειραματικό δημόσιο χώρο άσκησης της ελευθερίας του λόγου, της κίνησης και της ζωντανής παρουσίας.
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης ανέλαβε τη «διερευνητική ανακαίνιση» του εσωτερικού του κτιρίου προτείνοντας τη δημόσια χρήση του με την αναδιάταξη 68 μπλοκ ψευδο-«ερειπίων» που κατά τον αρχιτέκτονα-εικαστικό αποτελούν ευθεία αναφορά στα σκαλοπάτια της Πνύκας, όπου «χτίστηκε» η έννοια της δημοκρατίας, αλλά και στη σύγχρονη Αθήνα, η οποία κατοικήθηκε και εκδημοκρατίστηκε από την πολυκατοικία. Καθώς δε η εικόνα αυτών των μπλοκ παραπέμπει στο τσιμέντο, θυμίζει και τα αυθαίρετα, με το βασικό δομικό υλικό από το οποίο έχουν κατασκευαστεί. Κατά περίπτωση τα μπλοκ αυτά θα χρησιμοποιούνται από τους ερμηνευτές, τους ομιλητές και τους συζητητές είτε συμπληρώνοντας ως σκηνικό τη δράση είτε αντιστρέφοντας τη σχέση ομιλητή-ακροατή. Φωνές και σώματα καλλιτεχνών, θεωρητικών της κριτικής και ακτιβιστών θα συμπράξουν σε μια σειρά εκδηλώσεις οι οποίες θα εισαγάγουν ρήξεις και νέες κατευθύνσεις, παρεμβαίνοντας ο ένας στις αφηγήσεις του άλλου. Μια «δυσαρμονία» φωνών και σωμάτων από σύγχρονα αντιπατριαρχικά, queer, διεμφυλικά και απάτριδα κινήματα της Αθήνας, αλλά όχι μόνο, θα ασκηθούν σε μια ενορχηστρωμένη πρακτική ετερογλωσσίας και ετερογένειας.
Στις εκδηλώσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, συζητήσεις, περφόρμανς, ομάδες ανάγνωσης, εργαστήρια, προβολές και θεατρικές δράσεις. Τη γενική δραματουργία επιμελείται ο σκηνοθέτης και συνδιευθυντής της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου Πρόδρομος Τσινικόρης.
Αυτές τις εναρκτήριες εκδηλώσεις της Βουλής των Σωμάτων θα διαδεχθεί πρόγραμμα εβδομαδιαίων δημόσιων δράσεων, πάντα στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου, που θα ξεκινήσουν τον Οκτώβριο και θα οδηγήσουν σταδιακά στην έκθεση τον Απρίλιο του 2017.
ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ
Ηappy Βirthday
Στις 22 Σεπτεμβρίου το Μουσείο Μπενάκη, σε συνεργασία με το ΔΕΣΤΕ, εγκαινιάζει στο κτίριο της οδού Κουμπάρη την έκθεση του Γιώργου Λάππα «Happy Birthday». Ο τίτλος ίσως ακούγεται παράδοξος για έναν καλλιτέχνη που πολύ πρόσφατα έφυγε από τη ζωή. Ωστόσο, συνδέεται με μια ενδιαφέρουσα ιστορία: όταν ο Δάκης Ιωάννου, ο καλλιτεχνικός σύμβουλος του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ Γιώργος Τζιρτζιλάκης και η επιμελήτρια του Τμήματος Ζωγραφικής, Χαρακτικών και Σχεδίων του Μουσείου Μπενάκη Πολύνα Κοσμαδάκη κατέβηκαν στο υπόγειο του στούντιο του Λάππα στον Περισσό, μαζί με τη σύζυγό του, επίσης γλύπτρια, Αφροδίτη Λίτη, έμειναν εμβρόντητοι με αυτό που αντίκρισαν. Στον χώρο υπήρχαν περί τα τριακόσια κουτιά, σε μέγεθος κουτιών υποδημάτων, ταξινομημένα με ιδιαίτερη φροντίδα από τον καλλιτέχνη. Περιείχαν σχεδόν ισάριθμα χυτά γλυπτά μικρού μεγέθους από αλουμίνιο, κυρίως ανθρωπόμορφα, πολλά με τη μορφή του ίδιου του Λάππα, άλλα ζωόμορφα, άλλοτε όρθια κι άλλοτε ξαπλωμένα. Πολλά δε από αυτά έφεραν την επιγραφή: Happy Birthday! Σε κάποιες περιπτώσεις η ευχή αναγραφόταν επάνω στο κουτί.
Μα, τι ήταν αυτά τα αντικείμενα; Μήπως έτοιμα δώρα του γλύπτη προς φίλους του; Θα μπορούσε να το σκεφτεί κανείς. Όμως, υπήρχε μια ιδιότυπη λεπτομέρεια που ακύρωνε αυτή την εκδοχή. Η ταξινόμηση όχι μόνο ήταν προσεγμένη αλλά, μέσα από μια συνεχή δομή αριθμών, εμπεριείχε την έννοια ενός αφηγήματος. Από αριστερά προς τα δεξιά και από πάνω προς τα κάτω αποτελούσε μια κωδικοποιημένη συνθήκη της οποίας αγνοούσαν τον κωδικό για να την ξεκλειδώσουν.
Ήταν φανερό στην ομήγυρη ότι αυτή η ομαδοποιημένη «συλλογή» αγαλματιδίων δεν μπορούσε παρά να είναι μια εργασία εν εξελίξει. Αλλά τι μπορεί να σηματοδοτούσε, τι μορφή θα είχε; Αυτό το ερώτημα τους απασχόλησε και όταν αποφάσισαν να στήσουν την έκθεση με βάση τα ευρήματα που θα δούμε σε λίγες μέρες.
«Πώς θα τα έστηνε ο καλλιτέχνης και πώς θα μπορούσαμε να τα στήσουμε εμείς; Μήπως αλλοιώσουμε, μήπως προδώσουμε το έργο του;» αναρωτιέται έως σήμερα ο Τζιρτζιλάκης. «Το σύνολο εμπεριείχε το αίνιγμα, όπως συνήθως και τα υπόλοιπα έργα του Λάππα, ή ακόμα καλύτερα τη συνθήκη της εκκρεμότητας» συμπληρώνει.
Έτσι, οι τρεις επιμελητές της έκθεσης που θα δούμε στο Μπενάκη, ο Τζιρτζιλάκης, η Κοσμαδάκη και η Λίτη, κατέληξαν να ακολουθήσουν την τακτική των αρχαιολόγων και να συνθέσουν την έκθεση με μια κατά προσέγγιση εκδοχή.
Ίσως κάποιος αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν να μην ήξερε ούτε η σύζυγος τον στόχο του έργου αυτού. Όμως σαφή απάντηση δεν είχε ούτε εκείνη, παρότι γνώριζε την ύπαρξη των μικρών αυτών γλυπτών. Πάντως, ήταν φανερό ότι κάτι ετοίμαζε ο σημαντικός γλύπτης, του οποίου η δουλειά συχνά παρέπεμπε στην ψυχανάλυση, καθώς στα νιάτα του είχε περάσει και από σπουδές κλινικής ψυχολογίας στις ΗΠΑ και είχε εργαστεί σε ανάλογο ίδρυμα. Όπως επίσης είχε σχέση με την κινηματογραφική γλώσσα, που συχνά τη χρησιμοποιούσε στις δικές του αφηγήσεις.
Αυτό, λοιπόν, το παράξενο μικροσύμπαν αγαλματιδίων, που δεν θυμίζει τα κόκκινα γλυπτά μεγάλου μεγέθους που ταυτίζουμε με τον Λάππα, θα παρουσιαστεί σαν εύρημα της αρχαιολογικής σκαπάνης, σε μια «νέα» έκθεση εν απουσία του δημιουργού. Συμπληρωματικά θα υπάρχει η γιγάντια «Καμήλα» του, αναφορά στη γενέθλια γη της Αιγύπτου, όπως και δύο ξαπλωμένες φιγούρες του Λάππα ντυμένες με ριγέ φόρμες, σαν άντρες που ξεκουράζονται στις όχθες του Νείλου, οι «Παπαγάλοι» του και, τέλος, η «Πλατεία Ελευθερίας», το τραπέζι από την έκθεση documenta και γλυπτικά τοπία στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης που παρουσίασε το 2014. Επρόκειτο για αναφορά στην τραγική μέρα που οι κατοχικές δυνάμεις της Θεσσαλονίκης συγκέντρωσαν όλους τους άρρενες εβραϊκής καταγωγής στο κέντρο της πόλης για να τους εξευτελίσουν – μια ακόμα μελέτη του Λάππα στο αιώνιο ζήτημα που τον απασχολούσε, την «υπακοή» των ανθρώπων στην εξουσία μέσα από το «Πείραμα Μίλγκραμ».
ΔΕΣΤΕ
The Equilibrists / Oι Eξισορροπιστές
Στις 9 Οκτωβρίου μια ακόμα συνεργασία του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, με αφορμή την 33η επέτειο από την ίδρυσή του, και του Μουσείου Μπενάκη παρουσιάζεται στο κοινό. Ο τίτλος είναι «The Equilibrists / Οι Εξισορροπιστές»· πρόκειται για μια έκθεση στην οποία συμμετέχει και το New Museum της Νέας Υόρκης και η οποία περιλαμβάνει αποκλειστικά έργα της νέας γενιάς Ελλήνων και Κύπριων καλλιτεχνών. Η επιλογή έγινε από τους επιμελητές του New Museum Gary Carrion-Murayari και Helga Christoffersen, που βασίστηκαν στην προσωπική τους έρευνα στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στο Λονδίνο και στο Βερολίνο, αλλά και σε προτάσεις ομάδας καλλιτεχνών και συγγραφέων από την Ελλάδα.
Επιλέχτηκαν 33 καλλιτέχνες είκοσι πέντε έως τριάντα πέντε ετών, αλλά και ομάδες οι οποίες υιοθετούν μεγάλη γκάμα μέσων, όπως ζωγραφική, γλυπτική, σχέδιο, βίντεο και περφόρμανς, και αποδίδουν «το εύθραυστο της παρούσας στιγμής μέσα από μια κοινή προσέγγιση της υλικότητας». Τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται ποικίλλουν: από τις αλλαγές στις απόψεις της πολιτιστικής ταυτότητας έως την ιστορική μνήμη και από την πολιτική της αρχιτεκτονικής και των υποδομών έως τον ψηφιακό χώρο.
Οι νέοι καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν τις αυξημένες προκλήσεις στην αβέβαιη εποχή μας, ωστόσο αρνούνται να παραμείνουν αδρανείς. Συμμετέχουν στο σύγχρονο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι δημιουργώντας με διάθεση και πνεύμα αυτοσχεδιασμού και συνεργασίας σε χώρους αυτοδιαχείρισης, σε προγράμματα residency και άλλες πλατφόρμες. Η έκθεση στο σύνολό της συμβαδίζει με το πνεύμα του Βραβείου ΔΕΣΤΕ, που κάθε δύο χρόνια τιμά έναν υποσχόμενο Έλληνα καλλιτέχνη.
ΕΜΣΤ
Το ΕΜΣΤ στον κόσμο
Η πρώτη έκθεση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης σε κανονική λειτουργία, που θα εγκαινιάσει ταυτόχρονα τον χώρο των Περιοδικών Εκθέσεων, είναι μια συνεργασία με το M HKA της Αμβέρσας. Έχει τίτλο «Το ΕΜΣΤ στον κόσμο» και άρχισε να σχεδιάζεται πριν από έναν χρόνο με στόχο να συνδεθεί το ΕΜΣΤ με άλλα μουσεία και ιδρύματα σύγχρονης και μοντέρνας τέχνης ανά τον κόσμο. Έτσι, από τον Οκτώβριο έργα της συλλογής του ΕΜΣΤ «συνομιλούν» με έργα από τις συλλογές των άλλων μουσείων, αναδεικνύοντας τις όποιες συγγένειες, τις διαφορετικές προσεγγίσεις, τα σύγχρονα ρεύματα και τις δυναμικές της εποχής στην καλλιτεχνική δημιουργία. Στόχος είναι η μελέτη της συμβολής της σύγχρονης τέχνης στον προβληματισμό και στις αντιδράσεις επάνω σε ζητήματα που απασχολούν τις σύγχρονες κοινωνίες τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η έκθεση περιλαμβάνει γύρω στα εβδομήντα έργα τα οποία εντάσσονται σε διάφορες θεματικές που αποτελούνται από τρία έργα σε κάθε περίπτωση: ενός Έλληνα, ενός Βέλγου και ενός καλλιτέχνη άλλης εθνικότητας από τις συλλογές των δύο μουσείων.
Η ίδια έκθεση θα ταξιδέψει τον Απρίλιο του 2017 στο Βέλγιο, όπου θα εγκαινιαστεί στους χώρους του ανακαινισμένου M HKA.
Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση
Ιn Plain Site
Σε συνεργασία με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και ως μέρος του νέου φεστιβάλ που ξεκινάει η Στέγη το πρώτο Σαββατοκύριακο του Οκτωβρίου σε δημόσιους χώρους με την ονομασία «Dancing Athens», το ΕΜΣΤ εντάσσει στο πρόγραμμά του τις δράσεις της Trisha Brown και της ομάδας της. Η Αμερικανίδα πρωτοπόρος του κινήματος του μεταμοντέρνου χορού και πολυβραβευμένη χορογράφος θα παρουσιάσει το «In Plain Site», ένα κολάζ από αποσπάσματα εμβληματικών έργων της των τελευταίων πενήντα ετών. Η ιδιότυπη αυτή αναδρομική παρουσίαση θα διαμορφωθεί σε συνεργασία με το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ειδικά για τους νέους χώρους του. Ένας φόρος τιμής στη ριζοσπαστική δουλειά της Brown, η οποία τη δεκαετία του 1970 έβαλε τον χορό στην καθημερινότητα της πόλης. Η καλλιτεχνική επιμέλεια είναι της Κάτιας Αρφαρά.
NEON
Flying over the Abyss - H Υπέρβαση της Άβυσσος
Ο καλλιτεχνικός οργανισμός ΝΕΟΝ παρουσιάζει στα μέσα Νοεμβρίου την έκθεση «Flying over the Αbyss - Η Υπέρβαση της Άβυσσος», αφιερωμένη στον στοχαστή και συγγραφέα Νίκο Καζαντζάκη. Η έκθεση αποτελείται από μια σειρά έργων σύγχρονων Ελλήνων και ξένων εικαστικών που «συνομιλούν» με την Ασκητική, το σημαντικό φιλοσοφικό πόνημα του σπουδαίου Κρητικού, αλλά και μεταξύ τους, φωτίζοντας τη διαδρομή της ανθρώπινης ζωής, από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για τη ζωή και τη δημιουργικότητα, έως τον θάνατο. Η έκθεση ξεκίνησε τον προηγούμενο χρόνο στο Ρέθυμνο, σε συνεργασία με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης και το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης. Στην Αθήνα θα παρουσιαστεί σε χώρο του Ωδείου Αθηνών. Η επιμέλεια είναι του Δημήτρη Παλαιοκρασσά και της Μαρίας Μαραγκού.
