Για ένα σεβαστό διάστημα πριν από την πανδημία, ένας τρόπος με τον οποίο οι συνοικιακές αίθουσες κατάφεραν την ανάσχεση της φθίνουσας πορείας των εισιτηρίων ήταν οι προβολές-event. Μπορεί, για παράδειγμα, μια ταινία να έβγαινε ως κανονική κυκλοφορία και να έκοβε συνολικά λιγότερα εισιτήρια όλη την εβδομάδα από όσα θα έκοβε σε δύο «ειδικές προβολές» στον ίδιο κινηματογράφο. Μετά την πανδημία, οι μεμονωμένες προβολές-event πολλαπλασιάστηκαν και, μοιραία, όταν κάτι αυξάνεται, παύει να συνιστά και event.
Υπάρχει μια λύση στο παραπάνω πρόβλημα που φαίνεται να κερδίζει έδαφος, αλλά απαιτεί κόπο, υπομονή, χρήμα και, βέβαια, να συντρέξουν οι κατάλληλες συγκυρίες: χονδρικά, κάθε συνοικιακό σινεμά πρέπει να (ξανα)χτίσει το κοινό του. Να γεννήσει σχέσεις εμπιστοσύνης με την πελατεία του και να μην εγκαταλείπει τον προγραμματισμό του στις βουλές του διανομέα, τουλάχιστον στον βαθμό που είναι εφικτό − συχνά η διανομή, για να δώσει ένα «σίγουρο hit» σε μια αίθουσα, την πιέζει να παίξει και μερικές ταινίες ακόμα, που συγκαταλέγονται, πέραν πάσης αμφιβολίας, στην κατηγορία των καμένων χαρτιών.
«Είναι πραγματικά σπουδαίο να βλέπεις 18χρονους να έρχονται να δουν το “In a Lonely Place” και μετά να συζητούν για την ταινία, είναι η καλύτερη επιβράβευση για τη δουλειά που κάνουμε».
Με hands-on προσέγγιση, τιμολογιακή πολιτική που δεν αφήνει την εντύπωση ότι ο αιθουσάρχης προσπαθεί να καρπωθεί το μέγιστο δυνατό ποσό από ευκαιριακούς θεατές –σημαντικό ΚΑΙ αυτό−, με πειράματα και δοκιμές ώστε να ξεκαθαρίσει τι σημαίνει «καλός» προγραμματισμός για τη συγκεκριμένη αίθουσα και με την επακόλουθη εδραίωση στη συνείδηση των θεατών της ιδέας ότι μια ταινία αξίζει επειδή την παίζει ο x κινηματογράφος, ο τελευταίος μπορεί να γνωρίσει μέρες δόξας.
Μια τέτοια περίπτωση είναι εκείνη του θερινού Απόλλωνα στη Θεσσαλονίκη, ενός εκ των τεσσάρων κινηματογράφων που διαχειρίζεται σήμερα η οικογένεια Ράππου. Από τα χέρια του Γαβριήλ Ράππου είχαν περάσει πάνω από 25 κινηματογράφοι από τη δεκαετία του ’70 κι έπειτα. Σήμερα συνεχίζουν οι κόρες του, έχοντας υπό τη διαχείρισή τους, πλην του Απόλλωνα, τον θερινό Ναταλί και τους χειμερινούς κινηματογράφους Βακούρα και Μακεδονικόν.
Κάθε βράδυ περνούν γύρω στα 400 άτομα την είσοδο της Σαρανταπόρου 4 –ανάμεσά τους και ο ΛΕΞ, λένε ανώνυμες πηγές μας− για να παρακολουθήσουν ένα πρόγραμμα που κατά καιρούς κάνει τον υπογράφοντα να ζηλεύει και να επιθυμεί την άμεση τηλεμεταφορά του στη Θεσσαλονίκη. Είτε προβάλλει το «La La Land», είτε τις μπεργκμανικές «Άγριες Φράουλες», είτε τις «Άγριες μέρες μας» του Βασίλη Κεκάτου, ο Απόλλων θα κάνει sold-out, ακριβώς επειδή οι διαχειριστές κατάφεραν με μόχθο, χρήμα και, κυρίως, μεράκι να χτίσουν ένα πιστό, φανατικό κοινό και να μετατρέψουν μια κινηματογραφική αίθουσα σε στέκι.
Μιλήσαμε με τον Κώστα Μπακιρτζή, έναν εκ των έξι διαχειριστών του κινηματογράφου, για να μας πει περισσότερα γι’ αυτό το μικρό κινηματογραφικό θαύμα που συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη. Αρχικά επιχείρησε μια σύντομη αναδρομή στα κινηματογραφικά πράγματα της συμπρωτεύουσας. «Η Θεσσαλονίκη είναι μια πολύ σινεφίλ πόλη. Φιλοξενεί το μεγαλύτερο ελληνικό κινηματογραφικό φεστιβάλ τον Νοέμβριο και εκείνο του ντοκιμαντέρ τον Μάρτιο.
Όσον αφορά τα θερινά, ιστορικά οι Θεσσαλονικείς είναι συνδεδεμένοι με αυτό τον τρόπο διασκέδασης. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 η Θεσσαλονίκη είχε 71 θερινούς κινηματογράφους. Σήμερα έχουν μείνει μόνο 4, εξαιρουμένων των multiplex και των αιθουσών του φεστιβάλ. Ο Απόλλων, το Ναταλί, το Άλεξ και το Ελληνίς. Αντίστοιχα, και από χειμερινούς κινηματογράφους τότε είχαμε 99 − 32 Α’ προβολής και 67 Β’ προβολής. Σήμερα, πάλι πλην multiplex και λοιπών κινηματογράφων σε διαχείριση του ευρύτερου δημοσίου τομέα, έχουμε μόλις 4 συνοικιακούς, το Βακούρα, το Μακεδονικόν, το Κολοσσαίον και το Αθήναιον. Αυτήν τη στιγμή που μιλάμε έχει σταλεί στο δημοτικό συμβούλιο και έχει προωθηθεί στο αρμόδιο υπουργείο επιστολή για την κήρυξη της χρήσης όλων των κινηματογράφων ως διατηρητέας, ώστε να μην έχουμε παραπάνω απώλειες» (σ.σ. σε αντίθεση με την πεποίθηση του περισσότερου κόσμου, ακόμα και ανθρώπων του χώρου, αποκλειστικά αρμόδιο για την κήρυξη της χρήσης ενός κινηματογράφου ως διατηρητέας είναι το υπουργείο Περιβάλλοντος και όχι το Πολιτισμού).
Στη συνέχεια η αφήγησή του εστίασε στον Απόλλωνα. «Ο θερινός Απόλλων ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1983. Πήρε το όνομά του από έναν χειμερινό κινηματογράφο που λειτουργούσε εκεί δίπλα. Το 2010 πέρασε στα χέρια της Ιωάννας Ράππου, η οποία είχε ένα όραμα για τις ταινίες που ήθελε να παίζονται στο σινεμά. Νωρίτερα εργαζόταν στην Αθήνα κι όταν μιλούσε στους διανομείς για προβολές Χίτσκοκ ή Μπέργκμαν, εκείνοι της απαντούσαν “κορίτσι μου, αυτά έχουν τελειώσει”. Όταν, λοιπόν, ανέλαβε τον Απόλλωνα, παρέμεινε πιστή σε αυτό που ήθελε να κάνει. Το 2013 είχε 50 πελάτες, το 2017 είχε 70, το 2022 είχε 110, για να φτάσουμε σήμερα το σινεμά να έχει περίπου 200 πελάτες και να γεμίζει σχεδόν σε κάθε προβολή».
Τον ρωτήσαμε αν αυτό το πέτυχαν αποκλειστικά με επιλογές ρεπερτορίου. «Είναι μια μοναδική περίπτωση ο Απόλλωνας, υπό την έννοια ότι δεν επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις ταινίες Α’ προβολής. Ακόμα και να μην έβγαινε καμία νέα ταινία για τα επόμενα δύο χρόνια, ο Απόλλωνας θα συνέχιζε απρόσκοπτα το πρόγραμμά του και θα ήταν και πάλι γεμάτος. Παίζουμε ταινίες που έχουν να προβληθούν πάρα πολλά χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Το “Καζίνο” του Σκορσέζε είχε να προβληθεί δεκαετίες στην πόλη και παίχτηκε σε γεμάτη αίθουσα τις προάλλες.
Πιστεύουμε ότι το ίδιο θα συμβεί και με τις υπόλοιπες ταινίες του Σκορσέζε, στο αφιέρωμα στη φιλμογραφία του που ετοιμάσαμε φέτος. Φυσικά, για να το πετύχουμε αυτό, καταβάλλουμε κάθε μήνα ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσό σε εταιρείες του εξωτερικού, όπως η Park Circus, προκειμένου να εξασφαλίσουμε τα δικαιώματα προβολής των ταινιών που παίζουμε, αλλά λόγω της αθρόας προσέλευσης βγαίνουμε κερδισμένοι».
Του επισημαίνουμε ότι μας κάνει τρομερή εντύπωση που ο Απόλλων μπορεί να παίζει τη μία μέρα το «La La Land» και την επόμενη τα «Αδέσποτα Σκυλιά» και να γίνεται ο ίδιος χαμός. «Θα το ξαναπώ, αυτό συνέβη λόγω της πίστης της Ιωάννας στο όραμά της. Συνεχίσαμε με επιμονή, προτείναμε ταινίες στο νεανικό κοινό, τους άρεσαν και σιγά σιγά χτίσαμε καλή σχέση μαζί τους. Και είναι πραγματικά σπουδαίο να βλέπεις 18χρονους να έρχονται να δουν το “In a Lonely Place” και μετά να συζητούν για την ταινία, είναι η καλύτερη επιβράβευση για τη δουλειά που κάνουμε».
Μια προβολή που τράβηξε την προσοχή του υπογράφοντος ήταν η περσινή του «It’s a Wonderful Life» στα τέλη Νοέμβρη –ναι, καλά διαβάσατε, το σινεμά έκλεισε Νοέμβρη− με τους θεατές να παραλαμβάνουν Glühwein και γιουβαρλάκια στην είσοδο. «Στολίσαμε όλο το σινεμά, ήρθε πάρα πολύς κόσμος και συνέβη κάτι πραγματικά ασύλληπτο. Αποφασίσαμε ότι το σινεμά θα κλείνει κάθε χρόνο τέλη Νοέμβρη. Και η τελευταία ταινία που θα παίζεται στην οθόνη του θα είναι το “It’s a Wonderful Life” με ελεύθερη είσοδο. Θέλουμε να γίνει θεσμός αυτή η προβολή».
Και ο κόσμος που μένει στη γύρω περιοχή πώς εισπράττει αυτό που συμβαίνει στον Απόλλωνα; «Το 90% της γειτονιάς είναι πελάτες μας και μας λατρεύουν. Από εκεί και πέρα, όπως μπορεί να σας επιβεβαιώσει και η κυρία Πέγκυ Ρίγγα στα μέρη σας, κάθε σινεμά έχει εκείνη την πολυκατοικία ή εκείνη την οικογένεια που δεν χαίρεται με αυτό που συμβαίνει. Κι εμείς έχουμε μια πολυκατοικία που μας πολεμάει λίγο. Δεν σου κρύβω ότι στεναχωριέμαι, γιατί πιστεύω ότι θα έπρεπε να χαίρονται κι εκείνοι με αυτό που συμβαίνει στο σινεμά της γειτονιάς τους».
Φυσικά, είναι αδύνατο να εννοήσουμε ένα σινεμά δίχως το κοινό του, γι’ αυτό απευθυνθήκαμε σε τακτικούς θαμώνες του κινηματογράφου, ώστε να μας μιλήσουν για τη σχέση τους μαζί του. Αρχικά τους ρωτήσαμε γιατί θεωρούν τον Απόλλωνα στέκι τους. Η Φανή Εμμανουήλ απάντησε ότι την κάνει να νιώθει όπως στο σπίτι της. «Στρίβεις στη Σαρανταπόρου, βλέπεις τον κόσμο με μπίρες στο χέρι να περιμένει, να κουβεντιάζει και να γελάει και ήδη νιώθεις μέρος του. Είναι ένας χώρος απλός, αυθεντικός και γεμάτος κινηματογραφική μαγεία. Ένα μέρος όπου ακόμα και αν πάω μόνη μου, δεν νιώθω ποτέ έτσι».
Ο Οδυσσέας Κοτσίνης έχει ένα ιδιαίτερο, προσωπικό δέσιμο με τον κινηματογράφο. «Ήταν το πρώτο σινεμά που ανακάλυψα όταν ήρθα στη Θεσσαλονίκη και από τότε πηγαίνω τακτικά. Να ’χουμε μια ταινία να βλέπουμε και μερικούς ανθρώπους να μιλάμε γι’ αυτή, τι άλλο μπορεί να ελπίσει ή να ζητήσει κανείς από ένα σινεμά; Όταν κάνει sold-out ένας Γουάιλντερ ή ένας Μιζογκούτσι, νιώθω πως ο κινηματογράφος απευθύνεται και πάλι στο ευρύ κοινό, συνδιαλέγεται μαζί του και προχωρά με νέα διάθεση. Πραγματικό πανηγύρι για την ψυχή». Ο Γιάννης Συγκούνας στάθηκε στη συλλογική εμπειρία. «Στις προβολές του Απόλλωνα επικρατεί μια αίσθηση συλλογικότητας, σαν παρέα που μοιράζεται έναν κοινό ενθουσιασμό», μας είπε.
Τους ζητήσαμε να μοιραστούν μαζί μας μια προβολή που τους έμεινε αξέχαστη. Ο Γιάννης έμεινε με το στόμα ανοιχτό παρακολουθώντας για πρώτη φορά Σέρτζιο Λεόνε στο σινεμά. «Σίγουρα η προβολή του “Ο Καλός, ο Κακός και ο Άσχημος”. Η αίθουσα ήταν γεμάτη, το κοινό απόλαυσε τις υπέροχες εικόνες του Λεόνε εκεί που ανήκουν, στη μεγάλη οθόνη, και ο χώρος πλημμύρισε από τη μουσική-σταθμό του Ένιο Μορικόνε».
Η Φανή στάθηκε σε μια προβολή που έχουμε αναφέρει ήδη. «“It’s a Wonderful Life”, σε έναν κατάμεστο Απόλλωνα, στα τέλη του Νοεμβρίου. Ο χώρος άρχισε να γεμίζει μία ώρα πριν από την έναρξη. Πρώτα οι καρέκλες, μετά οι διάδρομοι, στο τέλος ο κόσμος καθόταν στο πάτωμα πάνω σε κουβέρτες ή απλώς στεκόταν όρθιος. Όλα αυτά σε θερμοκρασία 7-8 βαθμών Κελσίου, με μπουφάν, κασκόλ και γάντια, κρατώντας ζεστό κρασί στα χέρια. Κι όμως, κανείς δεν έφευγε. Συγκινηθήκαμε με τον Τζορτζ, τον “πλουσιότερο άνθρωπο της πόλης”, σε μια από εκείνες τις στιγμές που σου θυμίζουν γιατί αγαπάς το σινεμά και γιατί θέλεις να το μοιράζεσαι. Φύγαμε με χαμόγελο, λίγο πιο ζεστοί απ’ όταν μπήκαμε, και με ένα σιωπηρό ραντεβού, ανανεωμένο για την άνοιξη».
Ο Οδυσσέας προέκυψε αντονιονικός. «Μια πρόσφατη αγαπημένη προβολή που μου 'ρχεται στο μυαλό ήταν φέτος το καλοκαίρι το “Επάγγελμα Ρεπόρτερ” του Μικελάντζελο Αντονιόνι. Ο Απόλλωνας ήταν γεμάτος κι αυτό πολλαπλασίαζε την ασφυκτική ζέστη. Εν μέσω άπνοιας, ξεκίνησε η ταινία, με τον Ντέιβιντ Λοκ να περιπλανιέται στις ερημιές της βόρειας Αφρικής. Είχα χρόνια να τη δω. Παρακολουθούσα ενεός μέχρι το εκπληκτικό φινάλε».
Για το τέλος τούς ρωτήσαμε ποιες ταινίες θα ήθελαν να δουν στον Απόλλωνα στο μέλλον, με την ελπίδα οι άνθρωποι του σινεμά να διαβάσουν το άρθρο και να εισακουστούν οι προτάσεις τους. «Παραγγελιές έχω μπόλικες, όπως όλοι, φαντάζομαι», είπε ο Οδυσσέας. «Χωρίς να προδώσουμε την ατμόσφαιρα καλοκαιριού και έχοντας πάντα στον νου και την απήχηση στο κοινό, θα πρότεινα δύο ταινίες. Πρώτον, ζητώ να πλουτίσουν την οθόνη του Απόλλωνα οι επικολυρικές εικόνες του Τζον Φορντ στο “The Searchers”. Δεύτερον, αναρωτιέμαι αν υπάρχει τελειότερη καλοκαιρινή ταινία από το “Il Sorpasso” του Ντίνο Ρίζι, αυτή την ιλιγγιώδη εκπυρσοκρότηση της κωμωδίας αλά ιταλικά».
Η Φανή κινήθηκε σε πιο χορευτικούς ρυθμούς. «“Babylon”, γιατί είναι η αγαπημένη μου ταινία και πέρυσι την έχασα − κι αν υπάρχει ένα μέρος που θα μπορούσε να χωρέσει τον θόρυβο, τη φρενίτιδα και την τρυφερότητά της, αυτός είναι ο Απόλλωνας. “An American in Paris”, γιατί θα ήθελα να δω τον Τζιν Κέλι να χορεύει κάτω από τον καλοκαιρινό έναστρο ουρανό. Και “Frances Ha”, γιατί θέλω να ακούσω το “Modern Love” να αντηχεί στα στενά, όσο η Frances τρέχει στους δρόμους της Νέας Υόρκης − κι εμείς, για λίγα λεπτά, να την ακολουθούμε, σχεδόν χορεύοντας, χωρίς να ξέρουμε ακριβώς πού πηγαίνουμε, αλλά σίγουροι ότι θέλουμε να φτάσουμε εκεί».
Όσο για τον Γιάννη, εκείνος πρότεινε ένα απροσδόκητο double-bill, που θα ευχαριστούσε πολύ τους Γάλλους θεωρητικούς του παρελθόντος. «Αν πρότεινα δύο προβολές, θα ξεκινούσα με το “A Man Escaped”, το υπόδειγμα ελλειπτικής σκηνοθεσίας του Ρομπέρ Μπρεσόν. Και μετά, το “The Ladies Man” του Τζέρι Λιούις, φρενιτικό αριστούργημα μιας μοναδικής κωμικής ιδιοσυγκρασίας».
Ας μας συγχωρεθεί ο μελοδραματισμός, αλλά βρίσκουμε τρομερά συγκινητικό και ελπιδοφόρο όταν ακούμε από έναν άνθρωπο 19 χρονών να ζητάει να δει στο σινεμά Μπρεσόν και Τζέρι Λιούις. Και, ευτυχώς γι’ αυτόν (και για όλους μας), υπάρχει ένα μέρος στη Σαρανταπόρου που μπορεί να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του. Ένα μέρος όπου μπορεί να γνωρίσει ανθρώπους με ανάλογες επιθυμίες, να κοινωνήσουν το σινεμά παρέα και να χτίσουν μια κοινότητα με σημείο αναφοράς την αίθουσα. Τέτοιες αίθουσες είναι μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού πια και ο Απόλλων της Θεσσαλονίκης είναι μία από αυτές. Είναι η εξαίρεση που υποδεικνύει τον τρόπο ώστε η περίπτωσή του να καταστεί κανόνας. Η απόδειξη πως, εκείνο το «if you build it, they will come» του «Field of Dreams», που ψιθυρίζουν τα φαντάσματα του παρελθόντος στον Κέβιν Κόστνερ, μπορεί να βρει εφαρμογή και στην πραγματική ζωή, φτάνει να το πιστέψεις και να πράξεις τα δέοντα.
