Yπάρχουν δύο ειδών άνθρωποι, συνηθίζουμε να λέμε, και συνοδεύουμε τη φράση με όποια βλακεία κατέβει στο κεφάλι μας – π.χ., εκείνοι που ψήφισαν κάποτε ΠΑΣΟΚ κι εκείνοι που δεν το λένε. Ωστόσο, όσον αφορά το σινεφιλικό διαιτολόγιο κατά τις μέρες του καύσωνα, υπάρχουν όντως δύο ειδών άνθρωποι. Οι μεν ψάχνουν ταινίες δροσιστικές, για να απαλύνουν τη δυσφορία, και φαντασιώνονται ότι ζουν στο παγωμένο παλάτι του Δόκτωρος Ζιβάγκο. Οι δε θέλουν οι θερμοκρασίες στην οθόνη να ισοφαρίζουν εκείνες που δείχνει το θερμόμετρο.
Με δεδομένο ότι το καλοκαίρι μπήκε για τα καλά, όπως καταλάβαμε ήδη με τον πιο άσχημο τρόπο όσοι θεωρούμε πως θερμοκρασία άνω των 32 βαθμών συνιστά casus belli, και ότι καύσωνες διαρκώς θα έρχονται και, δυστυχώς, δεν θα παρέρχονται, επιλέξαμε δέκα ταινίες ταιριαστές με την περίσταση, στεκόμενοι στο πλευρό των δεύτερων – η επαναληπτική προβολή του «Νανούκ του Βορρά» ας περιμένει να μπει ο χειμώνας.
Α Streetcar named Desire
(1951)
Όταν προσπαθούμε να συνδυάσουμε τον καύσωνα με το σινεμά, σκεφτόμαστε πρώτα το ιδρωμένο μπλουζάκι του Κοβάλσκι, σκεφτόμαστε και την Μπλανς, που κάνει μπάνιο σε χλιαρό νερό ακόμα κι αν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 40 βαθμούς – και ταυτιζόμαστε, αλλά μην το πείτε παραέξω. Σε μια υποδειγματική μεταφορά του ομώνυμου θεατρικού του Τένεσι Ουίλιαμς, ο ρεαλισμός λαχταρά την εξιδανίκευση της φαντασίας και μισεί την αισιοδοξία της, αλλά κι εκείνη με τη σειρά της γοητεύεται από την απτή του φύση, ενώ ταυτόχρονα απωθείται από τον κυνισμό και την ωμότητά του. Ιδανικό το casting επιφανών εκπροσώπων δυο διαφορετικών ερμηνευτικών σχολών, της Βίβιαν Λι και του Μπράντο, σε μια σύγκρουση της larger than life προσέγγισης του παλιού Χόλιγουντ με την επιτακτική, «ρεαλιστική» μέθοδο των αποφοίτων του Actors Studio.
12 Αngry Men
(1957)
To «12 Angry Men» ανήκει σε εκείνη τη σπάνια και πολύτιμη κάστα ταινιών που, σαν ηθικές πυξίδες, υποδεικνύουν τον δρόμο και τον τρόπο της ευσυνειδησίας, της (ουσιαστικής) νομιμότητας και της αλληλεγγύης. Δώδεκα άνθρωποι κλείνονται σε ένα δωμάτιο για να αποφασίσουν για το μέλλον ενός δέκατου τρίτου, με εφόδια τα αποδεικτικά στοιχεία και ανάχωμα τις προκαταλήψεις τους. Τα κοντινά πλάνα του Λιούμετ στον ανεμιστήρα και στα (ολοένα και πιο) ιδρωμένα πρόσωπά τους υποδεικνύουν την υψηλή θερμοκρασία που δυσχεραίνει το έργο τους σε τούτο το ατόφιο αμερικανικό αριστούργημα.
Wake in Fright
(1971)
Aπό τις μεγάλες στιγμές του αυστραλιανού Νέου Κύματος, το «Wake in Fright» του Τεντ Κότσεφ μάς μεταφέρει στην Αυστραλία για να παρακολουθήσουμε τα έργα του αδυσώπητου αρσενικού ανταγωνισμού. Πρόκειται για την πιο κλειστοφοβική ταινία ανοιχτών χώρων που γυρίστηκε ποτέ, για την πιο σκοτεινή ηλιοκαμένη δημιουργία, για ένα μακροσκελές, ακατάλληλο επεισόδιο της «Ζώνης του Λυκόφωτος» που δεν θα μπορούσε ποτέ να προβληθεί στην τηλεόραση και, τέλος, για μια ταινία ικανή να προκαλέσει αποστροφή για μια από τις σημαντικότερες πηγές δροσιάς κατά τις αφόρητα καυτές νύχτες του θέρους: την παγωμένη μπίρα.
Body Heat
(1981)
«Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, το σασπένς ξεκινά», γράφει το tagline στο πόστερ της ταινίας, συνεπώς καταλαμβάνει δικαιωματικά μια θέση στην παρούσα λίστα. Έτσι κι αλλιώς τη μνημονεύεις συνειρμικά, όταν το θερμόμετρο χτυπήσει κόκκινο. Η «Έξαψη», με τα νοτισμένα από ιδρώτα καρέ της, τον φαταλισμό, τον έκδηλο ερωτισμό, την ερμηνευτική προσήλωση του Γουίλιαμ Χαρτ, την Κάθλιν Τέρνερ που «φοράει αυτό το κορμί» και, βέβαια, τις αθάνατες μελωδίες του Τζον Μπάρι, πέρα από αναδρομή στο νουάρ, προικονομεί την άνθηση του ερωτικού θρίλερ μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, συστήνοντας ένα πρότυπο για να πατήσουν οι δημοφιλέστερες ταινίες του είδους.
Oι Απέναντι
(1981)
Το καλοκαίρι ευνοεί την ηδονοβλεψία, καθώς τα παράθυρα μένουν ανοιχτά, τα ρούχα μειώνονται, αν δεν εξαφανίζονται, και η θερμοκρασία ανεβάζει τη λίμπιντο. Στους «Απέναντι» του Γιώργου Πανουσόπουλου ο ήρωας περνάει ατέλειωτες ώρες στο διαμέρισμά του αγκαλιά με ένα τηλεσκόπιο, έχοντας δύο εμμονές: τα άστρα και την παντρεμένη γειτόνισσά του. Μπορεί η κατάληξη να αποτελεί έναν γλυκόπικρο ύμνο στη ζωή που δεν ζήσαμε, αλλά αυτό που έχει προηγηθεί είναι μία από τις πιο ερεθιστικές ταινίες της εγχώριας φιλμογραφίας, δίχως ιδιαίτερα τολμηρές σκηνές, απλώς επειδή ο Πανουσόπουλος μάς έχει κάνει συμμέτοχους στην κάψα του ήρωα για έρωτα, για επαφή και, κυρίως, για ζωή.
Angel Heart
(1987)
Mετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η αθωότητα έχει χαθεί, ο Θεός έχει αποχωρήσει από τον κόσμο μας απογοητευμένος, η πίστη σ’ αυτόν έχει αντικατασταθεί από τη θρησκεία του χρήματος, η επιστήμη εθελοτυφλεί ενοχικά και η ανθρωπότητα παλεύει να ξεφύγει από την πραγματική της φύση, η οποία ξεδιπλώθηκε σε όλο της το αιμοδιψές μεγαλείο κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Μπορούμε, όμως, να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας;
Υπόδειγμα προοικονομίας, αποθέωση του στυλ και περιστασιακό φλερτ με έναν κοενικού τύπου παραλογισμό –όλη η σκηνή στο Κόνι Άιλαντ– σε ένα νεο-νουάρ τρόμου βουτηγμένο στην υγρασία της Νέας Ορλεάνης και ευλογημένο με μια συγκλονιστική ερμηνεία από τον Μίκι Ρουρκ.
Do the Right Thing
(1989)
Στο λυκόφως της δεκαετίας, ο Σπάικ Λι θα παρέδιδε μια δημιουργία που φιγουράρει (δικαίως) στις ψηλότερες θέσεις στις λίστες με τα καλύτερα των ’80s. Η δράση τοποθετείται στο Μπρούκλιν μιας Νέας Υόρκης πολυφυλετικής, διχασμένης και ρατσιστικής, κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικά καυτής καλοκαιρινής μέρας. Οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν αφορμή για να διαταραχθούν οι ισορροπίες και να αυξηθούν οι εντάσεις.
Ακολουθώντας ένα τσούρμο διαφορετικούς χαρακτήρες, ο Λι παρασκευάζει μια φιλμική πυριτιδαποθήκη στην οποία η αισθητική και ο πυρωμένος λόγος του γίνονται η φλόγα που ανάβει το φυτίλι και φέρνει την (κινηματογραφική) έκρηξη.
Falling Down
(1993)
Όπως και στο παραπάνω διαμάντι του Σπάικ Λι, η ζέστη είναι εκείνη που ανεβάζει το αίμα στο κεφάλι ενός «φιλήσυχου» νοικοκυραίου, που μια μέρα αποφασίζει ότι είναι «εξοργισμένος και δεν αντέχει άλλο» και βάλλει κατά πάντων, σε μια ταινία που μέχρι σήμερα έχει την ικανότητα να προκαλεί συζητήσεις και να διχάζει, καθώς μπορεί να αναγνωστεί ταυτόχρονα ως κριτική του καθημερινού εκφασισμού αλλά και ως ωδή στην αυτοδικία. Σωστή μεταμόρφωση από τον Μάικλ Ντάγκλας, που δεν θα μπορούσες ποτέ να φανταστείς ότι μένει οπουδήποτε αλλού πέρα από ένα ρετιρέ στο Μανχάταν, αλλά εδώ δίνει την εντύπωση ανθρώπου της βιοπάλης.
Sexy Beast
(2000)
Με το μαυρισμένο σώμα του Ρέι Γουίνστοουν, την εσωτερική παρλάτα του για τη ζέστη, τα παγάκια στον καβάλο, την πισίνα δίπλα του και το «Peaches» των Stranglers ως μουσική υπόκρουση, η εναρκτήρια σεκάνς του «Sexy Beast» κερδίζει μια θέση στο πάνθεον των αξέχαστων θερινών στιγμιοτύπων του σινεμά. Η συνέχεια διαθέτει όλα τα συστατικά μιας θαυμάσιας θερινής προβολής: ο Μπεν Κίνγκσλεϊ πλάθει έναν επίμονα αθυρόστομο και απολαυστικά απωθητικό κακό, μιμούμενος τη γιαγιά του –ναι, έτσι δήλωσε– και ο Τζόναθαν Γκλέιζερ βάζει τα γυαλιά σε συμπατριώτες του που επιχειρούσαν να αναβιώσουν το βρετανικό crime των ’70s την ίδια περίοδο.
Σπιρτόκουτο
(2002)
Η ταινία που σύστησε στον κόσμο το φιλμικό ιδίωμα του Γιάννη Οικονομίδη, το οποίο μέσα από το μοτίβο της επανάληψης κατέδειξε την αέναη σύγκρουση μεταξύ των μελών της ελληνικής οικογένειας ανάμεσα σε τέσσερις τοίχους και έφερε ξανά τον κίνδυνο και τη δυσφορία στη μεγάλη οθόνη, σε μια εποχή που το ελληνικό σινεμά έμοιαζε να βρίσκει ασφάλεια αντιγράφοντας (και μεταγράφοντας) τον τρόπο της τηλεόρασης – για να είμαστε δίκαιοι, με λίγες πιπεράτες πινελιές, που έλειπαν από την prime time, υπό τον φόβο του ΕΣΡ.
Μερικοί, όταν το θερμόμετρο περάσει τους 35 βαθμούς, παρανοούμε κι αρχίζουμε να τραγουδάμε με κραυγές «Της πικροδάφνης τον ανθό», όπως ο Ερρίκος Λίτσης στο ντους, σε μια χαρακτηριστική σκηνή της ταινίας.
