24ΩΡΗ ΑΠΕΡΓΙΑ

«Nomad: In the footsteps of Bruce Chatwin»: Ο Βέρνερ Χέρτσογκ στα βήματα ενός σύγχρονου νομά

Βέρνερ Χέρτσογκ Facebook Twitter
Τα σημειωματάρια έγιναν η προσωπική του κουνστ-κάμερα και το δερμάτινο σακίδιο που κληρονόμησε ο Χέρτσογκ μετά τον θάνατό του χώρεσε τα λιγοστά εργαλεία μιας σπαρτιάτικης διαβίωσης στα πιο απίθανα μέρη του κόσμου.
0

Θυμάμαι τις απαράμιλλες σκηνές με τον ντελιριακό στρατιώτη, όταν αντικρίζει τους χιλιάδες ανεμόμυλους στο Λασίθι, στο Signs of Life από το 1968, την πρώτη μεγάλου (και όχι μικρού, όπως εσφαλμένα είχε αναγραφεί) μήκους του Βέρνερ Χέρτσογκ, παρουσία του Γερμανού σκηνοθέτη, πριν από δύο χρόνια στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

Η ένταση της σεληνιασμένης χειρονομίας είχε συνεπάρει τον Μπρους Τσάτουιν όταν την είχε πρωτοδεί, σε μία από τις πολλές εκφάνσεις σύμπνοιας μεταξύ του κινηματογραφιστή και του Βρετανού συγγραφέα, δύο αδελφών ψυχών και πιστών φίλων που συνέκλιναν κυρίως στην αστείρευτη πεποίθησή τους πως ο άνθρωπος βρίσκει την ουσία του στην αεικινησία, στη συνεχή και συνεπή φυγή από τον καναπέ της δυτικής κουλτούρας και τη χαριστική βολή της ιντελιγκέντσιας. «Ο τουρισμός είναι αμαρτία, το περπάτημα, αρετή» είχε πει ο Χέρτσογκ, αναφερόμενος στην πορεία του με τα πόδια από το Μόναχο μέχρι το Παρίσι ως πράξη στήριξης προς την ετοιμοθάνατη über-ιστορικό του κινηματογράφου Λότε Άισνερ.

Το απρόβλεπτο οδοιπορικό του δημιουργού του Φιτζκαράλντο είναι καταγεγραμμένο στο σελιλόιντ, μακρύ και ποικίλο, σπαρμένο ανάμεσα σε τυχοδιωκτικές μυθοπλασίες και επινοητική τεκμηρίωση, αλλά δεν συγκρίνεται με το προσηλωμένο, συμπυκνωμένο έπος του παιδιού που γεννήθηκε στο Σέφιλντ και όργωσε τη γη για να αναζητήσει τη μεταφυσική καταγωγή του ανθρώπου μέσα από έρευνα, μύθους, όνειρα και μνημεία.

Δεινός και παραγωγικότατος τεχνίτης κινηματογραφικών ιστοριών, ο Χέρτσογκ θεωρούσε τον Τσάτουιν τον μεγαλύτερο παραμυθά.


Όλα ξεκίνησαν από το οικογενειακό cabinet de curiosités και το πολύτιμο, μοναδικό κομμάτι ενός βραδύποδα, του μαλλιαρού θηρίου που ζούσε στη Νότια Αμερική μέχρι και πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια. Αντιμετώπισε το αρχέγονο μαλλιαρό απομεινάρι που κοσμούσε το ντουλαπάκι της συλλογής, και που μπέρδευε με βροντόσαυρο όταν ήταν μικρός, με το δέος με το οποίο στέκεται κανείς μπροστά σε ένα θεϊκό αξεσουάρ, εφάμιλλο άγιου σκηνώματος –το ιερό δισκοπότηρο που του έδωσε τη σπίθα να ψάξει την προέλευσή του στην Παταγονία, στην Πούντα Αρένας, που τώρα, χάρη σ’ αυτόν, είναι αξιοθέατο–, πιάνοντας τον μίτο της δικής του αφήγησης από το 1977.

Δεν εγκατέλειψε ακριβώς τα εγκόσμια, διατηρούσε φιλοδοξίες λογοτεχνικής διάκρισης, πάντοτε γυρνούσε στις πόλεις, του άρεσε να γοητεύει άνδρες και γυναίκες, να μπλέκει με περιπέτειες της σάρκας, αλλά το πνεύμα του αναχωρητή, μαζί με τον διακαή του πόθο να καταγράψει, να εμπνευστεί –παντρεμένος με την Ελίζαμπεθ αλλά και κατά κόρον εραστής– και να μετατρέψει τις παλιές ιστορίες σε ποιητικά ημερολόγια, τον καθόρισε. Τα σημειωματάρια έγιναν η προσωπική του κουνστ-κάμερα και το δερμάτινο σακίδιο που κληρονόμησε ο Χέρτσογκ μετά τον θάνατό του χώρεσε τα λιγοστά εργαλεία μιας σπαρτιάτικης διαβίωσης στα πιο απίθανα μέρη του κόσμου.

Nomad: In the footsteps of Bruce Chatwin Facebook Twitter
Ο Τσάτουιν ταυτιζόταν με τον Χέρτσογκ στην καλλιτεχνική παρατήρηση φυλών και ομάδων προς εξαφάνιση, των περιπλανώμενων του προηγούμενου αιώνα, που διέσχιζαν απίθανες εκτάσεις, μελαγχολικά διαπιστώνοντας πως το τέλος της εποχής τους διαφαινόταν στον ορίζοντα.

Το ντοκιμαντέρ Nomad: In the footsteps of Bruce Chatwin, που είδαμε σε πρώτη πανελλήνια προβολή στο 23ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, ακολουθεί το χνάρι του ευειδούς Βρετανού με τον λόγο που «σε μια σελίδα του περιέγραφε έναν ολόκληρο κόσμο», από τον βορρά της ανατροφής του στις εσχατιές του πολιτισμού, από τη Χιλή ως την Αυστραλία, εκεί όπου συνέλαβε το υπερβατικό concept των προγονικών τραγουδιών των Αβορίγινων ως αυτουργών των αόρατων μονοπατιών της χώρας τους, δηλαδή της ρίζας που μετέφεραν μελωδικά από γενιά σε γενιά.

Ειδικός στη ζωγραφική του δέκατου ένατου αιώνα αλλά και σε σπάνια ευρήματα της Αφρικής και της Μεσοποταμίας, ταυτιζόταν με τον Χέρτσογκ στην καλλιτεχνική παρατήρηση φυλών και ομάδων προς εξαφάνιση, των περιπλανώμενων του προηγούμενου αιώνα, που διέσχιζαν απίθανες εκτάσεις, μελαγχολικά διαπιστώνοντας πως το τέλος της εποχής τους διαφαινόταν στον ορίζοντα.

Κατ’ επιλογήν νομάς, συγγραφέας του Nomadic Alternative άλλωστε, ο Τσάτουιν του Χέρτσογκ είναι εξίσου ορμητικός και ενθουσιώδης με το καινούργιο και το εξωτικό, το ίδιο περίεργος αλλά και ικανός να το μετατρέψει σε αφήγημα, σαν μια προσθήκη σε ένα opus διαφορετικό απ’ όσα είχαν προηγηθεί, που καταφέρνει να ξεπεράσει τον περισπασμό της εικόνας. «Δεν έλεγε μισές αλήθειες ή περίπου ψέματα, αλλά τουλάχιστον μιάμιση αλήθεια κάθε φορά», όπως εξηγεί στο ντοκιμαντέρ ο βιογράφος του, ένα από τα πρόσωπα που τον συνάντησαν και διατήρησαν τις προθέσεις και τις ανακαλύψεις του στο χαρτί.

Δεινός και παραγωγικότατος τεχνίτης κινηματογραφικών ιστοριών, ο Χέρτσογκ θεωρούσε τον Τσάτουιν τον μεγαλύτερο παραμυθά: αυτό δείχνει πως όχι μόνο ξεπερνά τα στενά όρια της εθνολογικής παρατήρησης αλλά χρησιμοποιεί τις όποιες ανακαλύψεις του για να επινοήσει την Ιστορία, να αποδώσει την προφορική μαρτυρία σε γραπτό λόγο, να την αρθρώσει και να την ερμηνεύσει σε κείμενα που ταξιδεύουν τον αναγνώστη και, ακόμη καλύτερα, τον παρακινούν να μετακινηθεί, όπως επηρέασαν σημαντικότατα το σύγχρονο ταξιδιωτικό διήγημα.

Nomad: In the footsteps of Bruce Chatwin Facebook Twitter
«Ο τουρισμός είναι αμαρτία, το περπάτημα, αρετή» είχε πει ο Χέρτσογκ.


Το τελευταίο βιβλίο, αυτό που κλείνει και αποτελεί το όγδοο κεφάλαιο της ταινίας, είναι ο επίλογος των τοπίων της ψυχής του Τσάτουιν, όπως τα αποτυπώνει ο Χέρτσογκ, με έκδηλο το συναίσθημα προς τον συμπαραστάτη που του λείπει.

Οι τελευταίες λέξεις που έγραψε ο ίδιος, πριν, ανήμπορος πλέον από το AIDS που τον καθήλωσε και τον μάρανε, ήταν κάτι για το χιτώνιο του Χριστού, όπου δεν διακρίνονταν οι ραφές. Ο Τσάτουιν είχε βαπτιστεί χριστιανός ορθόδοξος, είχε επισκεφθεί το Άγιο Όρος στα τελευταία του και η τέφρα του φυλάσσεται στην Καρδαμύλη, δίπλα στο βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, πολύ κοντά στο αγαπημένο του καταφύγιο, την οικία του καλού του φίλου Πάτρικ Λι Φέρμορ και της γυναίκας του.

Αμέσως μετά το ρωμαλέο, πολύχρωμο εδάφιο που σχετίζεται με το φιλμ Cobra Verde και την επίσκεψη στο χαώδες σετ του Τσάτουιν, με τις γυμνόστηθες πολεμίστριες που απειλούσαν με σύρραξη και τον Κλάους Κίνσκι δαιμονισμένο από τη γεωμετρικά αυξανόμενη τρέλα του, ο Γερμανός σκηνοθέτης σβήνει το κρεσέντο, παραμερίζει τον αφοπλιστικό κυνισμό του, χαμηλώνει το τέμπο, κεντράρει στη θλιμμένα κενή καρέκλα δίπλα στη χήρα του και περιπλανιέται με την κάμερά του, αργά και στοχαστικά, στην αγγλική εξοχή της νιότης, εκεί όπου ο συγγραφέας επέστρεψε όταν έσβησε η φλόγα και τον εγκατέλειψαν οι δυνάμεις του για ένα ακόμη ταξίδι.

Είχε βρει, ωστόσο, τον προορισμό του. «Οι αθάνατοι είναι θνητοί και οι θνητοί αθάνατοι· αυτοί ζουν από τον θάνατο εκείνων κι εκείνοι πεθαίνουν από τη ζωή αυτών». Συμφώνησε με τον Ηράκλειτο και την αρμονία των αντιθέτων. Και επέλεξε την όμορφη λακωνική γωνιά ως τελικό σταθμό, γιατί οι Έλληνες, όπως έλεγε, γνώριζαν τις καλύτερες τοποθεσίες που τους φύλαγε ο Θεός. 

To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οθόνες
0

24ΩΡΗ ΑΠΕΡΓΙΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μπρους Τσάτουιν: Ένας αεικίνητος ταξιδιώτης

Σαν Σήμερα / Μπρους Τσάτουιν: Ένας αεικίνητος ταξιδιώτης

Πεθαίνει σαν σήμερα ο αιώνιος ταξιδευτής, μυθιστοριογράφος και ταξιδιωτικός συγγραφέας που περιπλανήθηκε στα πιο άβατα σημεία του κόσμου αναζητώντας το DNA των νομάδων και έζησε μια μυθιστορηματική ζωή που υπερβαίνει αυτήν που κατέγραψε στα βιβλία του.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Βέρνερ Χέρτσογκ: Ο μεγάλος τυχοδιώκτης του σινεμά στη Στέγη

Pulp Fiction / Βέρνερ Χέρτσογκ: Ο μεγάλος τυχοδιώκτης του σινεμά στη Στέγη

Ένας από τους πιο ασυμβίβαστους καλλιτέχνες της εποχής μας έρχεται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση για μια ζωντανή συζήτηση, ενώ μερικές από τις σημαντικότερες ταινίες του θα προβάλλονται παράλληλα. Ο Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος συγκεντρώνει μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για εκείνον και το έργο του.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Treasure»: Η εποχή που η Lena Dunham ήταν relevant μοιάζει πολύ μακρινό παρελθόν…

Ανταπόκριση από το Βερολίνο / «Treasure»: Η εποχή που η Lena Dunham ήταν relevant μοιάζει μακρινό παρελθόν

Ειλικρινά είχαμε (ξε)χάσει την Ντάναμ και τη μετεωρική, σίγουρα θορυβώδη περίπτωσή της, μέχρι την ταινία «Treasure», που έκανε πρεμιέρα εκτός συναγωνισμού στο 74ο Φεστιβάλ Βερολίνου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Δεν μας άξιζε ο Γιάννης Αντετονκούμπο, αλλά θα είναι πάντα και δικός μας

Daily / Δεν μας άξιζε ο Γιάννης Αντετονκούμπο, αλλά θα είναι πάντα και δικός μας

Το ντοκιμαντέρ «Giannis: The Marvelous Journey» είναι μια καλοφτιαγμένη και κατά τόπους συγκινητική καταγραφή της παραμυθένιας διαδρομής του αναιμικού παιδιού από το αθηναϊκό «γκέτο», που κατέκτησε την κορυφή του κόσμου.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Το ανεπάντεχο bromance του Τζόνι Ντεπ με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο MBS

Οθόνες / Το ανεπάντεχο bromance του Τζόνι Ντεπ με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο MBS

Η παράξενη ιστορία της σχέσης που ανέπτυξε ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν με τον 60χρονο σταρ του κινηματογράφου, φιλοξενώντας τον στο βασίλειό του και εντάσσοντας τον στον κύκλο εμπιστοσύνης του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Τι είναι αυτό που κάνει τις τουρκικές σειρές τόσο δημοφιλείς;

Οθόνες / Τι είναι αυτό που κάνει τις τουρκικές σειρές τόσο δημοφιλείς;

Η Τουρκία είναι πλέον ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας τηλεοπτικών σειρών στον κόσμο και οι σειρές που παράγει η χώρα είναι εξαιρετικά δημοφιλείς όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά και στην Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική.
THE LIFO TEAM
Υπέροχες μέρες: Η αναπάντεχη ολική επαναφορά του Βιμ Βέντερς

Οθόνες / Υπέροχες μέρες: Η αναπάντεχη ολική επαναφορά του Βιμ Βέντερς

Η ταινία που ξεκίνησε ως μικρού μήκους για την προώθηση του πρότυπου οργανισμού δημόσιων τουαλετών του Τόκιο κατέληξε να είναι ένα κομψοτέχνημα αισθητικής και αφήγησης από τον άλλοτε πανίσχυρο του νέου γερμανικού κινηματογράφου, που τελευταία έδειχνε ανέμπνευστος, σαν να είχε χάσει το κίνητρο του.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Dune: Μέρος Δεύτερο»: Ούτε μια στιγμή δεν προδίδει το είδος της υπερπεριπέτειας

Οθόνες / «Dune: Μέρος Δεύτερο»: Ούτε μια στιγμή δεν προδίδει το είδος της υπερπεριπέτειας

Ο Ντενί Βιλνέβ παραδίδει όσα προφήτεψε στο πρώτο «Dune», ένα βιβλικό Star Wars, σοβαρό και μυστικιστικό, πολλαπλασιάζοντας και βαθαίνοντας την κινηματογραφική εμπειρία στην έρημο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Κότζι Γιακούσο: «Οι επιφυλάξεις μου για τον Βέντερς διαλύθηκαν την πρώτη μέρα»

Αποκλειστική συνέντευξη / Κότζι Γιακούσο: «Οι επιφυλάξεις μου για τον Βέντερς διαλύθηκαν την πρώτη μέρα»

Ένας ζωντανός μύθος της υποκριτικής, ο «Τοσίρο Μιφούνε της γενιάς του», όπως έχει χαρακτηριστεί, μιλά αποκλειστικά στη LiFO για τη συνεργασία του με τον κορυφαίο Γερμανό δημιουργό στο υποψήφιο για Όσκαρ «Perfect Days», που του χάρισε και το βραβείο ερμηνείας στις Κάννες.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Η πολύτιμη παραμυθία του Μάρτιν Σκορσέζε

Ανταπόκριση από το Βερολίνο / Ο Μάρτιν Σκορσέζε μάς δίνει κουράγιο για το μέλλον του σινεμά

Ενθουσιώδης, ενεργητικός, πάντα επίκαιρος, ο Μάρτιν Σκορσέζε ενώνει την ιστορία της τέχνης που λατρεύει άνευ όρων με το πάθος του για το storytelling. Όποτε αναγγέλλει καινούργια ταινία ή μιλά για ό,τι αυτός θέλει, νιώθουμε σαν καλεσμένοι σε οικογενειακή γιορτή.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ