Ένα γυάλινο μυροδοχείο από την Κωνσταντινούπολη στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης

Ένα γυάλινο μυροδοχείο από την Κωνσταντινούπολη στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης Facebook Twitter
0

Οι βιτρίνες των παλαιοπωλείων συχνά φιλοξενούν πολυτελή γυάλινα αγγεία με επίχρυση ή σμάλτινη διακόσμηση. Ορισμένα από αυτά προέρχονται από εργαστήρια της Ευρώπης, όπως της Βοημίας ή της Γαλλίας, ενώ άλλα κατασκευάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Το πτηνόμορφο μυροδοχείο ανήκει στη δεύτερη κατηγορία και αποτελεί ένα από τα δεκάδες γυάλινα αγγεία και οπαλίνες που εκτίθενται στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης. Μια αξιόλογη συλλογή που συγκροτήθηκε από τον Λόντο και τη Μάντω Οικονομίδη, η οποία και τη δώρισε στο μουσείο πριν από λίγα χρόνια.

Τα περισσότερα αντικείμενα της συλλογής, όπως αυτό, είναι οθωμανικά του 19ου αιώνα, έργα των εργαστηρίων που λειτουργούσαν στις όχθες του Βοσπόρου. Το μυροδοχείο αποτελεί ένα από τα ξεχωριστά παραδείγματα της συλλογής. Παρουσιάζεται σαν ένα μικρό γλυπτό από οπαλίνα το οποίο στηρίζεται σε τρία πόδια και φέρει στη ράχη άνοιγμα με πώμα. Το σώμα είναι κοσμημένο με σειρές από πολυπέταλα κόκκινα άνθη που θυμίζουν την ξεχωριστή αγάπη για λουλούδια στα έργα οθωμανικής τέχνης.

Στην Κωνσταντινούπολη, στα τέλη του 18ου αιώνα, ανέβηκε στον θρόνο της Υψηλής Πύλης ο πρωτοπόρος και φωτισμένος σουλτάνος Σελίμ Γ' (1789-1807), ένας μεταρρυθμιστής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που έδωσε έναν εκλεπτυσμένο αέρα στη ζωή́ της αυλής και εγκαινίασε μια σειρά́ προοδευτικών τροποποιήσεων στη διοίκηση, τον στρατό́ και τις διπλωματικές σχέσεις με τις χώρες της Ευρώπης.

Στα θέματα του πολιτισμού ακολούθησε τις τάσεις που είχαν διαμορφωθεί στο πρώτο μισό́ του 18ου αιώνα. Πρόκειται για την εποχή όπου παρατηρείται μια αναγέννηση στις τέχνες και στα γράμματα. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου ήταν η επιρροή της ευρωπαϊκής τέχνης, τόσο στη διακόσμηση έργων όσο και στην αρχιτεκτονική, με στοιχεία μπαρόκ και ροκοκό τα οποία ταίριαξαν με μοναδικό τρόπο στην οθωμανική αισθητική.

Μια επίσκεψη στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης φανερώνει την ποικιλία των σχημάτων και της διακόσμησης των αγγείων: ραντιστήρια με επίχρυση διακόσμηση, χρωματιστά φλυτζάνια με σύνθετα σχέδια, οπαλίνες με πολύχρωμη σμάλτινη διακόσμηση με άνθινες συνθέσεις με τριαντάφυλλα και πολυπέταλα άνθη χαρακτηρίζουν την παραγωγή. Ένα από τα πιο πολυτελή παραδείγματα είναι αυτό το πτηνόμορφο μυροδοχείο.

Εκείνη την περίοδο γνωρίζουμε ότι υπήρχε ζήτηση για πορσελάνες από την Άπω Ανατολή, για γυάλινα αγγεία από τη Βενετία και για ευρωπαϊκές πορσελάνες. Μέλη της αυλής, όπως η Χατιτζέ Σουλτάν (1766 -1821), αδελφή́ του σουλτάνου Σελίμ, με σύμβουλο τον Γερμανό αρχιτέκτονα της αυλής Antoine Ignace Melling, σχημάτισαν συλλογές στο πλαίσιο της προσπάθειας εκμοντερνισμού.

Ενδεικτικό́ της ζήτησης στην τουρκική αγορά είναι το γεγονός ότι ο αντιπρόσωπος των γερμανικών εργαστήριων Meissen στην Κωνσταντινούπολη, ο ελληνικής καταγωγής Μανασσής Αθανάς, εκμεταλλευόμενος την αυξανομένη ζήτηση, έπεισε τους Γερμανούς κεραμιστές το 1731 να αντικαταστήσουν τα δυο ξίφη, το τυπικό σήμα των εργαστηρίων Meissen, με ένα κηρύκειο για να μη μοιάζει με δυο σταυρούς.

Τα εισαγόμενα πολυτελή γυαλικά είχαν επίσης μεγάλη απήχηση. Αρχικά, η Βενετία μονοπωλούσε την αγορά μέχρι που την ανταγωνίστηκαν οι εισαγωγές από τα εργαστήρια της Βοημίας, τα οποία σταδιακά διαδέχθηκαν αυτά της ιταλικής πόλης στον ρόλο του βασικού προμηθευτή της σουλτανικής αυλής. Τα πρατήρια των εμπόρων εξυπηρετούσαν την αυξημένη ζήτηση, τόσο στις αγορές της Κωνσταντινούπολης όσο και άλλων πόλεων της οθωμανικής Τουρκίας, όπως της Σμύρνης, και έστελναν παραγγελίες στα ευρωπαϊκά εργαστήρια τα οποία στις δημιουργίες τους συνδύαζαν με επιτυχία την ευρωπαϊκή τεχνογνωσία με την ισλαμική αισθητική.

Σε αυτό́ το περιβάλλον η οθωμανική υαλουργία αναπτύσσεται στα πρότυπα της Ευρώπης, σε μια προσπάθεια να ανταγωνιστεί την εισαγόμενη ευρωπαϊκή́ παραγωγή́ πολύχρωμών και επίχρυσων αγγείων. Στα τέλη του 18ου αιώνα, ο σουλτάνος έστειλε στη Βενετία τον δερβίση Μεχμέτ Ντεντέ́, μέλος του τάγματος των Μεβλεβιδών, για να διδαχθεί την τέχνη της οπαλίνας. Με την επιστροφή του, ιδρύθηκε ένα εργαστήριο ευρωπαϊκών προδιαγραφών στο προάστιο Μπεϊκόζ, στην ασιατική́ πλευρά́ του Βοσπόρου, με Οθωμανούς αλλά́ και Ευρωπαίους τεχνίτες.

Μια επίσκεψη στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης φανερώνει την ποικιλία των σχημάτων και της διακόσμησης των αγγείων: ραντιστήρια με επίχρυση διακόσμηση, χρωματιστά φλυτζάνια με σύνθετα σχέδια, οπαλίνες με πολύχρωμη σμάλτινη διακόσμηση με άνθινες συνθέσεις με τριαντάφυλλα και πολυπέταλα άνθη χαρακτηρίζουν την παραγωγή. Ένα από τα πιο πολυτελή παραδείγματα είναι αυτό το πτηνόμορφο μυροδοχείο. Το σχήμα απαντάται σε πολλές παραλλαγές ως προς τη διακόσμηση του και αποτελεί ένα από τα πιο κομψά παραδείγματα των εργαστηρίων.

Η υαλουργία Μπεϊκόζ αντιπροσωπεύει το συγκέρασμα της οθωμανικής με την ευρωπαϊκή τέχνη του 19ου αιώνα. Η ποιότητα κατασκευής παρουσιάζει διακυμάνσεις στη διάρκεια της εκατονταετίας κατά την οποία κράτησε η παραγωγή. Τα καλύτερα από́ τα προϊόντα των εργαστηρίων της ασιατικής όχθης του Βοσπόρου προσφέρονταν στον σουλτάνο και σε μέλη της αυλής με αποτέλεσμα μια από τις σημαντικότερες συλλογές βρίσκεται σήμερα στο ανάκτορο Τοπκαπί. Αντιπροσώπευαν την αισθητική́ της εποχής και ως τέτοια συμπεριλήφθηκαν στα προϊόντα που παρουσιάστηκαν στο περίπτερο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην πρώτη μεγάλη Διεθνή́ Έκθεση που οργανώθηκε στο Λονδίνο το 1851, όπου και βραβεύθηκαν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λόντος και η Μάντω Οικονομίδη δεν ταξίδεψαν ποτέ στην Τουρκία. Κατά τις δεκαετία του 1960 και 1970 ανακάλυψαν αυτούς τους μικρούς θησαυρούς στο Μοναστηράκι και σε άλλες αγορές της Αθήνας, πιθανόν χωρίς να γνωρίζουν την προέλευση κάθε αντικειμένου. Αρκετά «μπεϊκόζ», όπως είναι γνωστά, έφτασαν στη Αθήνα μαζί με τις οικοσκευές των Ρωμιών ενώ σε άλλες περιοχές βρίσκουμε αυτά τα γυάλινα αγγεία ως κρεμαστά στολίδια στους τοίχους να συνοδεύουν τα κεραμικά πιάτα στους πιατελότοιχους της Ρόδου και σε άλλα ελληνικά νησιά, όπως τη Σκύρο.

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η «Πιπίνα» του Δεσποτικού στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Η «Πιπίνα» του Δεσποτικού στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου

O Γιάννος Κουράγιος, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και υπεύθυνος ανασκαφής στο Ιερό του Απόλλωνα, στο Δεσποτικό, γράφει για ένα από τα πιο πολυταξιδεμένα ευρήματα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Πάρου
Ένα σύνολο κοσμημάτων από την Κυπριακή Συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ένα σύνολο κοσμημάτων από την Κυπριακή Συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης

O Kαθηγητής Ν. Χρ. Σταμπολίδης, Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, επέλεξε να γράψει για ένα σύνολο κοσμημάτων από την Κυπριακή Συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης (Συλλογή Θ.Ν. Ζιντίλη), που είναι μία από τις μεγαλύτερες συλλογές κυπριακών αρχαιοτήτων στον κόσμο με περισσότερα από 800 αντικείμενα.
THE LIFO TEAM

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Μια αναδρομή / Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Τα μεγάλα λάθη, οι αντιδημοκρατικές παρεμβάσεις και οι μοιραίες αποφάσεις: Δύο καθηγητές πανεπιστημίου αναλύουν το κόστος της βασιλείας και τις βαρύτατες ευθύνες του τελευταίου μονάρχη της Ελλάδας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Σαπφώ: Τόσο γνωστή μα τόσο άγνωστη

Αρχαιολογία & Ιστορία / Σαπφώ: Ένα διαχρονικό, παγκόσμιο, φεμινιστικό και queer σύμβολο

Τι κάνει τόσο ιδιαίτερη την ξακουστή ποιήτρια, συνθέτρια και παιδαγωγό από τη Λέσβο και γιατί 2.600 χρόνια μετά τη γέννησή της εξακολουθεί να προβληματίζει, να συγκινεί και να συναρπάζει;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα: Ένας φανατικός πολέμιος της (ελληνικής) αρχαιοκαπηλίας

Ποιος ήταν ο αρχαιολόγος του ΜΕΤ που αφιέρωσε την καριέρα του στο κυνήγι των πλαστών και ύποπτων αντικειμένων - μεταξύ των οποίων και ο κυκλαδικός Αρπιστής της συλλογής Λέοναρντ Στερν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Τι μάς κάνει να πονάμε;

Ιδέες / Τι κάνει τους ανθρώπους να πονούν;

Τι είναι στον πυρήνα του ο ανθρώπινος πόνος και γιατί η ιατρική γνωρίζει πολλά, αλλά όχι τα πάντα, ώστε να χρειαζόμαστε τα πολιτιστικά εργαλεία της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης, προκειμένου να τον κατανοήσουμε: ένα σπουδαίο κείμενο του ακαδημαϊκού Rob Boddice, Ιστορικού του Πόνου, για την εμπειρία του πόνου, είτε αυτός είναι σωματικός είτε ψυχικός και συναισθηματικός.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
Παρασκευή 06/01-Λαθουρίζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

Ιστορία μιας πόλης / Λαθούριζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

H Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχαιολόγο Αλεξάνδρα Αλεξανδρίδου για την αρχαία Βάρη και τη Λαθούριζα, ρίχνοντας φως στην οικιστική και λατρευτική δραστηριότητα της υπαίθρου της Αττικής κατά την αρχαιότητα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Portraits 2023 / Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Ο σημαντικός Έλληνας αρχαιολόγος και διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων είναι ο άνθρωπος που οραματίστηκε την επαναλειτουργία του ναού της Επισκοπής στη Σίκινο, του σπάνιου αρχιτεκτονήματος που χάρη στη μοναδικότητά του έλαβε το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς «Europa Nostra 2022».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΕΜΠΤΗ 08/12- Πόσο θρήσκοι ήταν αρχαίοι Αθηναίοι;

Ιστορία μιας πόλης / Πόσο θρήσκοι ήταν οι αρχαίοι Αθηναίοι;

H Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με την ιστορικό Χριστίνα Κωνσταντακοπούλου για τη θρησκεία στην αρχαία Αθήνα, τους θεούς, τη λατρεία τους αλλά και για τη σχέση θρησκείας και πολιτικής κατά την αρχαιότητα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ