Ιράν: παραδοχή άγνοιας
Parham Shahrjerdi
lundimatin#503, 06.01.2026
Ο Παρχάμ Σαχρζερντί είναι ψυχαναλυτής και συγγραφέας, μέλος των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου (Forums du Champ lacanien). Ιδρυτής του Espace Maurice Blanchot, διερευνά τις σχέσεις μεταξύ ψυχανάλυσης, λογοτεχνίας και φιλοσοφίας.
Λίγη σιωπή.
Να σιωπήσουμε, λίγο. Να μη βιαζόμαστε να μιλήσουμε, να σχολιάσουμε, να μάθουμε. Να μην είμαστε εκείνοι που καταλαβαίνουν, που εξηγούν, που είδαν το ντοκιμαντέρ, διάβασαν το άρθρο, άκουσαν το πόντκαστ. Να μην είμαστε εκείνοι που ξέρουν τι θέλουν οι γυναίκες του Ιράν.
Ένας άντρας κάθεται κατάχαμα. Απέναντί του, οι δυνάμεις καταστολής. Οπλισμένες. Ικανές να πυροβολήσουν με πραγματικά πυρά. Μένει εκεί.
Η χειρονομία του διαδίδεται. Ένας άλλος, εδώ, κάθεται. Ένας άλλος, εκεί. Μέσα στο κρύο. Μέσα στην παγωμένη νύχτα.
Ένας άνδρας στέκεται όρθιος μπροστά στη μηχανή που εκτοξεύει νερό για να σκορπίσει τα σώματα. Μένει εκεί. Ένας άλλος πάει κοντά του. Μένουν.
Κανένα σχόλιο δεν είναι απαραίτητο.
Θα'πρεπε να μαθαίνουμε. Να σιωπούμε και να μαθαίνουμε.
*
Τη σκισμένη μου γλώσσα, τι θέλεις να την κάνεις;
Το σώμα μου το πληγωμένο, το βασανισμένο — τι θέλεις να το κάνεις;
Δεν μπορείς να μου αφαιρέσεις τις απώλειές μου.
Γι' αυτό, φυλάξου.
*
Έχετε έναν σπουδαίο πολιτισμό!
— Σκάσε!
*
Ποιος έχει τους κώδικες;
Ποιος έχει το πλαίσιο;
Ποιος πέρασε απέναντι;
Ποιος μιλάει;
*
Και τότε σχολιάζουν.
Όλοι έχουν κάτι να πουν. Το ιρανικό σινεμά. Οι ιρανές γυναίκες. Ο ιρανικός λαός. Γαμώτο! Τι γνώση! Όλοι ξέρουν τα πάντα! Μια ανάλυση. Μία συγκίνηση. Μια αγανάκτηση καλιμπραρισμένη για την οθόνη. Ξέρουμε τι είναι καλό για αυτούς. Ξέρουμε τι θέλουν, τι χρειάζονται, τι θα έπρεπε να κάνουν. Τους ενθαρρύνουμε, από απόσταση. Τους υποστηρίζουμε, από απόσταση. Τους εξηγούμε.
Η στάση του Αφέντη.
Ακόμα κι όταν σιωπούμε, είμαστε από πάνω. Ακόμα και στη συμπόνια μας, κυριαρχούμε. Η καλοσύνη είναι ένας τρόπος οικειοποίησης. Η ενσυναίσθηση, ένας τρόπος επικάλυψης. Σε καταλαβαίνω — είναι κι αυτός ένας τρόπος να λες: μου ανήκεις.
*
Οι λαοί του Νότου ως αντικείμενο. Γνώσης. Οίκτου. Σε ντοκιμαντέρ. Σε πόντκαστ. Ποτέ ως υποκείμενο. Ποτέ ως εκείνοι που θα μπορούσαν να μας διδάξουν. Να μας ανατρέψουν. Να μας επιβάλουν τη σιωπή.
*
Ο Φουκώ πήγε στο Ιράν. Το 1978. Πίστεψε πως είδε μια πολιτική πνευματικότητα. Μια καθαρή εξέγερση. Έπεσε έξω οικτρά. Ας αναπαύεται η ψυχή του!
Ακόμα κι αυτός. Ακόμα και ο πιο οξυδερκής. Έκανε προβολές. Δεν είχε τους κώδικες. Νόμιζε πως η άγνοιά του αρκούσε, πως η θέση του τον δικαίωνε. Μισέλ Φουκώ, ο υμνητής του νεοαποικιοκρατισμού!
*
Το να είσαι ταπεινός, πόσο δύσκολο είναι, έτσι δεν είναι;
*
Ας υπενθυμίσουμε τις συμπαιγνίες.
Ποιος πούλησε τα όπλα; Ποιος υπέγραψε τα συμβόλαια; Ποιος έσφιξε τα χέρια; Ποιος έκλεινε τα μάτια, χρόνο με το χρόνο, δεκαετία με τη δεκαετία;
Ξέρουμε. Πάντα ξέραμε.
Οι επιχειρήσεις. Οι κυβερνήσεις. Οι διπλωματίες. Η Ρεαλπολιτίκ. Οι ευγενικές σιωπές στις διεθνείς συνόδους. Το εμπόριο και το ξεπούλημα των αρχών. Το πετρέλαιο. Το φυσικό αέριο. Τα ουσιώδη, δηλαδή.
Την ώρα που εκεί βασανίζουν. Κρεμάνε. Πυροβολούν με αληθινά πυρά ανθρώπους που κάθονται χάμω.
*
Κι εδώ, σε αυτή την πόλη, υπάρχουν εκείνοι που κοιτούν. Που υποφέρουν σιωπηλά. Οι εξόριστοι. Οι πρώην βασανισμένοι. Εκείνοι που έφυγαν. Εκείνοι που δραπέτευσαν. Εκείνοι που δεν είχαν επιλογή. Εκείνοι που είχαν επιλογή και έχουν χάσει τον ύπνο τους.
Οι τραυματισμένοι για μια ζωή.
Εκείνοι που, εκ των υστέρων, ζουν ακόμα στη φυλακή. Πάντα με ένα μπουκάλι Coca-Cola στον πρωκτό. Πάντα με ένα σχοινί γύρω από το λαιμό. Πάντα βιασμένοι. Πάντα σε ένα κελί. Πάντα με την αγωνία.
Αυτό δεν τελειώνει ποτέ.
*
Κοιτάζουν τις εικόνες στο τηλέφωνό τους. Αναγνωρίζουν έναν δρόμο, μια γειτονιά, ένα πρόσωπο μερικές φορές. Τρέμουν. Κλαίνε. Σωπαίνουν. Υποφέρουν μέσα σε μια ξένη γλώσσα.
*
Τους ακούω.
Ακούω τη σκισμένη σιωπή. Ακούω την οργή ενάντια στον εαυτό τους. Ακούω τον θάνατο που έχει φωλιάσει στην καρδιά. Ακούω το σώμα το γεμάτο από μαστιγώματα, νύχια, χτυπήματα, μίσος, ασφυξία. Ακούω τα χέρια γύρω από το λαιμό.
*
Διηγούνται. Τους εφιάλτες. Το τηλέφωνο. Το smartphone. Εικόνες πάνω σε εικόνες πάνω σε εικόνες πάνω σε εικόνες. Να κρατάς όλη σου τη ζωή, όλο σου το παρελθόν, όλη σου την επιθυμία, όλη σου την ελπίδα και την απόγνωση μέσα σε αυτό το μικροσκοπικό αντικείμενο.
*
Και τι να κάνεις;
Τίποτα.
Να ακούς. Να το βουλώνεις. Να μην προσπαθείς να καταλάβεις στη θέση τους. Να μην τους λες τι βιώνουν. Να μην ερμηνεύεις. Να μην υποβαθμίζεις. Να δέχεσαι ότι δεν ξέρεις. Ότι δεν είσαι ικανός να είσαι ο άλλος.
Είναι μια καλή αρχή.
*
Λοιπόν, εσύ που διαβάζεις.
Κλείσε την τηλεόραση. Κλείσε τα κοινωνικά δίκτυα. Σταμάτα να σχολιάζεις. Σταμάτα να κοινοποιείς. Σταμάτα να υπογράφεις. Σταμάτα να νομίζεις πως ξέρεις.
Μάθε πως δεν ξέρεις.
Παραδέξου την άγνοιά σου. Αποδέξου ότι δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Ότι δεν έχεις τους κώδικες. 'Οτι δεν βρέθηκες στην απέναντι όχθη. Ότι δεν έχεις περάσει όσα πέρασαν. Ότι δεν έχεις το δικαίωμα να μιλάς αντί γι' αυτούς.
Δεν είναι κάτι σοβαρό να μην ξέρεις. Το σοβαρό είναι να πιστεύεις πως ξέρεις.
*
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι ο Χομεϊνί στάλθηκε στο Ιράν με ένα αεροπλάνο της Air France, κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι οι Ιρανοί βομβαρδίζονταν επί οκτώ χρόνια στον πόλεμο με το Ιράκ, ακόμα και με χημικά όπλα που ήρθαν από… τον πλανήτη Άρη, κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια οι γυναίκες του Ιράν παλεύουν ενάντια σε ένα φασιστικό καθεστώς και ότι αυτό δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τα προάστια της Γαλλίας, κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι το Ιράν μόλις βομβαρδίστηκε το 2025, και φυσικά, οι βόμβες που ρίχτηκαν πάνω στους αμάχους είναι εκεί για να απελευθερώσουν τις γυναίκες, τους πολιτικούς κρατούμενους, τις θεμελιώδεις ελευθερίες, κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι οι Ιρανοί είναι τραυματισμένοι από την Ισλαμική Δημοκρατία, αλλά και από τις νεοαποικιακές πολιτικές που κάνουν παζάρια με το ίδιο αυτό καθεστώς, γιατί το πετρέλαιο είναι ζωή –κιας μην αρέσει σε όσους δεν αντέχουν την πραγματικότητα– κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι τα εμπάργκο και τα μποϊκοτάζ κατά του Ιράν προκάλεσαν έναν τεράστιο πληθωρισμό και ότι μόνο ο λαός πληρώνει το τίμημα, κοίτα να δεις!
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι ο ιρανικός λαός έχει το θάρρος να αντιστέκεται αδιάκοπα ενάντια στον φασισμό και αρνείται κάθε ανάμειξη, κάθε παρέμβαση που προέρχεται από φασίστες και ψυχοπαθείς.
Δεν λέγεται ποτέ αρκετά ότι το να εργαλειοποιείς τον πόνο των Ιρανών για προσωπικούς και προεκλογικούς σκοπούς, είναι αποτρόπαιο.
*
Θα ήταν καλό να ξεκινήσουμε ζητώντας συγγνώμη για όλο το κακό που προκλήθηκε στους Ιρανούς.
Μέχρι τότε:
Σιωπή.
Ο Parham Shahrjerdi στο Αλμανάκ:
Θυμήσου τη φυλακή Εβίν
