Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Oι άναστροι ποταμοί

Από την Στύγα και τον Αχέροντα της αρχαιότητας, μέχρι τα υποχθόνια ποτάμια της Νέας Ζηλανδίας που φωτίζονται από τις πυγολαμπίδες, η φαντασία των ανθρώπων εξάπτεται από τη σκέψη των νερών που διατρέχουν τα έγκατα της γης.
Mόνο 1.000 άνθρωποι το χρόνο επιτρέπεται να μπουν στο Cross Cave της Σλοβενίας, που το διατρέχει ένας καθαρός, ήσυχος ποταμός

Αναστροι ποταμοί διατρέχουν την κλασική κουλτούρα, και είναι οι ποταμοί των νεκρών. Η Λήθη, η Στυξ, ο Φλεγέθων, ο Κωκυτός και ο Αχέρων ρέουν από τον πάνω κόσμο στην υπογαία - και συγκλίνουν και οι πέντε σε έναν κυκεώνα στη σκοτεινή καρδιά του Άδη.

 

Τα νερά της Λήθης είναι αυτά της αμνησίας, απ’ όπου πρέπει να πίνουν οι νεκροί ώστε να λησμονούν την επίγεια ύπαρξή τους. Η ελληνική λέξη λήθη σημαίνει «λησμοσύνη» και παράγωγό της είναι η αλήθεια, η «απουσία λήθης». Από τη Λήθη, ο Αινείας ταξιδεύει για να συναντήσει το φάντασμα του πατέρα του - μια από τις πολλές ψυχές που, συνωστίζονται στα ξεχειλισμένα νερά, στη μεγάλη κατάβαση του ΣΤ', Βιβλίου της Αινειάδας.

 

O Χάρων, ο περατάρης, μεταφέρει τις ψυχές των πρόσφατα πεθαμένων στη Στύγα και, για να είναι το πέρασμα ασφαλές, απαιτεί να τοπoθετείται στα χείλη του νεκρού ένας οβολός, ώστε να πληρώσει για τη μεταφορά του στην υπογαία.

 

Ο Φλεγέθων είναι ο ποταμός της ζέστης, της φωτιάς και του κοχλάζοντος αίματος, που πιστεύεται ότι ρέει σε στροβίλους και δίνες, κατεβαίνοντας στα βάθη του Ταρτάρου, της αβύσσου των καταραμένων.

 

Ο περατάρτης Χάρων στα ύδατα της Στυγός του Κάτω κόσμου. Έργο του Nτορέ.
Ο περατάρτης Χάρων στα ύδατα της Στυγός του Κάτω κόσμου. Έργο του Nτορέ.

 

Βαθιά κάτω από την επιφάνεια του Κάρσο, στη ΒΑ Ιταλία κυλά ένας ποταμός γνωστός ως Τίμαβο - με μαιάνδρους κι ορμητικά νερά, που σε κάποια σημεία ρέει σε κάθετο βάθος πάνω από 300 μέτρα κάτω απ’ το φως.
Βαθιά κάτω από την επιφάνεια του Κάρσο, στη ΒΑ Ιταλία κυλά ένας ποταμός γνωστός ως Τίμαβο - με μαιάνδρους κι ορμητικά νερά, που σε κάποια σημεία ρέει σε κάθετο βάθος πάνω από 300 μέτρα κάτω απ’ το φως.

 

Κάτω από την επιφάνεια, υδροφορείς γεμίζουν και αδειάζουν μες στους αιώνες, υπάρχουν λαβύρινθοι μέσα από τους οποίους το νερό κυκλοφορεί για χιλιετίες, υπάρχουν σπήλαια μεγάλα σαν στάδια, και υπάρχουν υπόγειοι ποταμοί με καταρράκτες, ρεύματα και λιμνάζοντα σημεία.

 

Ο Κωκυτός είναι ο πιό κρύος από τους πέντε, ο ποταμός του θρήνου, σαρωμένος από παγερούς ανέμους και στερεοποιημένος σε πάγο σε μερικά σημεία. Εκεί που κυλά o Κωκυτός, τα ρεύματά του βγάζουν ασταμάτητες κραυγές πόνου καθώς κατρακυλούν με ορμή και στροβιλίζονται στις καμπές.

 

Ο Αχέρων είναι ο πιο ήρεμος από τους άναστρους ποταμούς, ο ποταμός της θλίψης, όπου ο Χάρων προσφέρει τις υπηρεσίες του. Κυλά τόσο βαθιά στην κόλαση, που κάποιες φορές είναι συνώνυμός της, όπως αταν λέει η Ήρα στην Αινειάδα: «Flectere si nequeo superos, Acheronta jiovebo», «Αν δεν μπορώ να μεταπείθω τους Ουρανούς, θα κινήσω τον Αχέροντα». Ο Φρόιντ χρησιμοποίησε τούτη τη φράση ως μότο στην Ερμηνεία των ονείρων, που η ίδια είναι μια εξερεύνηση των ρευμάτων  σε μια ψυχολογική υπογαία - των άναστρων ποταμών του id [Εκείνου] που ρέουν κάτω από την ηλιοφώτιστη επιφάνεια του συνειδητού voυ και εδώ κι εκεί αναβρύζουν με ορμή.

 

Κολυμπώντας στο Grotto της νήσου Makatea, στο Πολυνησιακό Αρχιπέλαγος Tuamotu.
Κολυμπώντας στο Grotto της νήσου Makatea, στο Πολυνησιακό Αρχιπέλαγος Tuamotu.

 

Ο λόγος που η κλασική γραμματεία έχει ποταμούς που βυθίζονται στο σκοτάδι είναι γεωλογικός: πάρα πολύ από το τοπίο όπου αυτή n γραμματεία γράφτηκε και βιώθηκε είναι από τη φύση του καρστικό. Το καρστ -από το σλοβενικό kras- είναι μια τοπογραφία δημιούργημά από τη διάλυση διαλυτών πετρωμάτων και ορυκτών: κυρίως ασβεστόλιθου, μα και δολομίτη, γύψου κ.ά. Το καρστ είναι πάρα πολύ πλούσιο στις υπογαίες του - κι επίσης είναι έδαφος όπου το νερό αρνείχαι να υπακούσει στους συνηθισμένους του τρόπους κίνησης. Η υδρολογία του καρστ είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και όχι ολότελα κατανοητή. Στο καρστ, πηγές βγαίνουν από τη γυμνή πέτρα. Οι κοιλάδες είναι «τυφλές». Ένας ποταμός μπορεί να εξαφανιστεί σ’ ένα σημείο και να εμφανιστεί σ’ άλλο, όπου οι νέοι του γείτονες του δίνουν νέα ονομασία. Λίμνες εμφανίζονται, που δεν έχουν υδάτινες οδούς να κυλούν μέσα τους ή απ’ αυτές, αλλά γεμίζουν από κάτω, καθώς ο υδροφόρος ορίζοντας στο καρστ ανεβαίνει ή αδειάζει ανάλογα με την εποχή και το νερό (οι «εξαφανιζόμενες λίμνες» που περιέγραψε στη Βασιλική Εταιρεία του Λονδίνου το 1689 ο Γιόχαν Φον Βάλβασορ, καταγόμενος από την περιοχή που τώρα είναι η Σλοβενία). Καταβόθρες και φρέατα σημαδεύουν το καρστικά τοπία σαν χάσκοντα στόματα, καθιστώντας το καρστ επικίνδυνο στη διάσχιση τη νύχτα ή με χιόνι. Κάτω από την επιφάνεια -αν μπορεί να ειπωθεί ότι το καρστ έχει επιφάνεια- υδροφορείς γεμίζουν και αδειάζουν μες στους αιώνες, υπάρχουν λαβύρινθοι μέσα από τους οποίους το νερό κυκλοφορεί για χιλιετίες, υπάρχουν σπήλαια μεγάλα σαν στάδια, και υπάρχουν υπόγειοι ποταμοί με καταρράκτες, ρεύματα και λιμνάζοντα σημεία.

 

Οι άναστροι ποταμοί όπως τους απεικόνισε ο Johann Jakob Schluchzer, το 1716
Οι άναστροι ποταμοί όπως τους απεικόνισε ο Johann Jakob Schluchzer, το 1716

 

Σε έναν καρστικό τόπο, μπορεί να συμβαίνουν βίαιες καταρρεύσεις τομ εδάφους, όπως στην Ταϊπέι, όπου κυκλικά τμήματα δρόμου εξαφανίζονται θαρρείς κι ένα τέρας κατέβασε με ορμή το πόδι του σε μια διασταύρωση. Η χαρακτηριστική τοπογραφία του καρστ έχει αναπτύξει τις δικές της χαρακτηριστικές γλώσσες μορφής και απουσίας: μια doline (αγγλικά) είναι μια καταβόθρα σαν χοάνη·  ένα abime ή gouffre (γαλλικά) είναι ένα σκαμμένο από το νερό φρέαρ που μπορεί να βυθίζεται σε βάθος χιλιάδων ποδιών· μια cenote (ισπανικά) είναι μια κατακρημνισμένη καταβόθρα, πλημμυρισμένη συχνά·  ένα okna (σλοβενικά) είναι ένα σημείο όπου το νερό έχει σκάψει ένα διαμπερές πέρασμα μέσ' από τον βράχο, σαν να δημιούργησε ένα «παράθυρο» στην πέτρα.

 

Στο Γουαϊτόμο στη Νέα Ζηλανδία ένας υπόγειος ποταμός φωτίζεται από τον γαλαξία των πυγολαμπίδων Arachnocampa luminosa, που ζουν στην οροφή του σπηλαίου και διαστίζουν την πέτρα της με γαλαξίες μπλε αστεριών ανάμεσα στους σταλακτίτες.
Στο Γουαϊτόμο στη Νέα Ζηλανδία ένας υπόγειος ποταμός φωτίζεται από τον γαλαξία των πυγολαμπίδων Arachnocampa luminosa, που ζουν στην οροφή του σπηλαίου και διαστίζουν την πέτρα της με γαλαξίες μπλε αστεριών ανάμεσα στους σταλακτίτες.

 

 

 

Οι Γκουιτσόου και Γιουνάν στην Κίνα· η πεδιάδα Νάλαρμπορ στην Αυστραλία· μεγάλες περιοχές της Βόρειας Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου μεγάλου μέρους της Φλόριντα· η χερσόνησος του Γιουκατάν στο Μεξικό· η Λευκή Κορυφή, οι Μέντιπ, οι κοιλάδες του Γιόρκσαϊρ και το δάσος του Ντιν στην Αγγλία· οι ασβεστολιθικές χαράδρες και τα ορεινά της κεντρικής και νότιας Γαλλίας - όλα τούτα είναι καρστικά τοπία. Στις Φιλιππίνες ένας παλιρροιακός ποταμός ρέει για πάνω από είκοσι τέσσερα μίλια κάτω από το καρστ, εκ των οποίων έξι μίλια είναι πλωτά. Στο Γουαϊτόμο στη Νέα Ζηλανδία ένας υπόγειος ποταμός φωτίζεται από τον γαλαξία των πυγολαμπίδων Arachnocampa luminosa, που ζουν στην οροφή του σπηλαίου και διαστίζουν την πέτρα της με γαλαξίες μπλε αστεριών ανάμεσα στους σταλακτίτες.

 

Και, εκεί που η βορειοανατολική Ιταλία γειτονεύει με τη Σλοβενία, υψώνεται ένα μακρύ ασβεστολιθικό οροπέδιο γνωστό στα ιταλικά ως II Carso, Καρστ. Βαθιά κάτω από την ανεμόδαρτη, σφυροκοπημένη από τον ήλιο πέτρα του Κάρσο κυλά ένας ποταμός γνωστός ως Ρέκα στα σλοβενικά και Τίμαβο στα ιταλικά - ένας ποταμός με μαιάνδρους κι ορμητικά νερά, που σε κάποια σημεία ρέει σε κάθετο βάθος πάνω από 300 μέτρα κάτω απ’ το φως.

____________

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ROBERT MACFARLANE, «ΥΠΟΓΑΙΑ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΑΘΗ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ» ΠΟΥ ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, ΣΕ ΜΤΦΡ. ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ.

 

Ο άναστρος ποταμός του σπηλαίου Postojna στη Σλοβενία
Ο άναστρος ποταμός του σπηλαίου Postojna στη Σλοβενία

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ναταλία Μολτσανόβα: Η καλύτερη δύτρια του κόσμου εξαφανίστηκε στην τελευταία της κατάδυση
Στις 2 Αυγούστου 2015 η Μολτσανόβα γλίστρησε στο νερό από μια βάρκα έξω από τη Φορμεντέρα. Ήταν με φίλους. Πέρασαν λίγα λεπτά και δεν βγήκε στην επιφάνεια. Η μεγαλύτερη δύτρια που γνώρισε ο κόσμος, είχε εξαφανιστεί.
Ταξίδι στις κατακόμβες του Παρισιού
Μια αχανής, απαγορευμένη πόλη διακλαδώνεται κάτω από το Παρίσι, γεμάτη κατακόμβες, σκελετούς, υπόγεια ύδατα και rave parties. Mε αφορμή το βιβλίο του ΜacFarlane «Υπογαία» που μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, επιχειρούμε μια εικονογραφική κατάδυση σε ένα από τα πιο γοητευτικά θέματα της urban μυθολογίας.
Το non-fiction που αναζητά απαντήσεις
Ο άνθρωπος, η φύση, η επιστήμη, στο επίκεντρο στα βιβλία σπουδαίων συγγραφέων.
Το βιβλίο της εβδομάδας: «Υπογαία», ένα βιβλίο για τα κρυμμένα μυστικά της Φύσης
Η «Υπογαία» του Ρόμπερτ Μακφάρλαν κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, παρασύροντάς μας σε ένα μοναδικό ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Ζιζέλ έγινε 40 και φύτεψε 40.000 δέντρα
Το σούπερ μόντελ Ζιζέλ Μπούντχεν γιόρτασε τα γενέθλιά της φυτεύοντας 10,000 δέντρα για κάθε δεκαετία που βρίσκεται στη ζωή.
Ο Olafur Eliasson μιλά στη LIFO για το διαδραστικό του πρότζεκτ Earth Speakr
Earth Speakr: Ο διάσημος Ισλανδοδανός εικαστικός εξηγεί στη LiFO πώς η τέχνη μπορεί να έχει θετικό αποτύπωμα στο μέλλον του πλανήτη.
All For Blue: Η οργάνωση που προστατεύει τις θάλασσες και ενισχύει την οικολογική συνείδηση
Μια οργάνωση που διοργανώνει υποβρύχιους και παράκτιους καθαρισμούς και εργάζεται για την ενίσχυση την οικολογικής συνείδησης της νέα γενιάς.
«WE SEA MORE»: Ένα πρόγραμμα για καθαρές θάλασσες και περιβαλλοντική ανάπτυξη
Η Nestlé Ελλάς και η Polyeco Α.Ε. συνεργάστηκαν για την ανίχνευση, καταγραφή και τη συλλογή απορριμμάτων στις ελληνικές θάλασσες.
Τα νέα εργαλεία των δελφινιών της Αυστραλίας
Shelling και sponging, οι ασυνήθιστες τεχνικές που χρησιμοποιούν για την τροφή τους
Η Κρήτη ηλεκτρίζεται.  Ένα όραμα δεκαετιών γίνεται πράξη.
Με το δεύτερο και αποφασιστικό βήμα, τη διασύνδεση Κρήτης - Αττικής, η Κρήτη αντιμετωπίζει οριστικά το ενεργειακό της πρόβλημα και γίνεται κόμβος όχι μόνο του Αιγαίου αλλά και ολόκληρης της νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Στη Νίσυρο τα πλαστικά σκουπίδια μετατρέπονται σε πρώτη ύλη
Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός «Νισύριο» εστιάζει στη δημιουργία ενός πιο «πράσινου» περιβάλλοντος διαβίωσης στο νησί.
Σταυρούλα Αγγελοπούλου: «Η τεχνολογία αποτελεί κλειδί για τη βιώσιμη ανάπτυξη»
Η Υποδιευθύντρια Εταιρικής Υπευθυνότητας του Ομίλου ΟΤΕ μιλά για τους νέους στόχους και τη στρατηγική του ομίλου προς τη βιωσιμότητα και την περιβαλλοντική ευθύνη μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Κοίτα ψηλά: Όλα τα είδη πουλιών που ζουν στον ουρανό της Αθήνας
Ένας ενθουσιώδης παρατηρητής πουλιών, ο Λευτέρης Σταύρακας, μας ξεναγεί στον μαγευτικό κόσμο των κατοίκων των αιθέρων της πόλης μας.
Αιγίλοπας: Για να αρχίσουν να καλλιεργούνται ξανά οι ντόπιες ποικιλίες φρούτων, λαχανικών και σιτηρών
Ο Αιγίλοπας όχι μόνο διασώζει παραδοσιακές ποικιλίες σπόρων αλλά τις προωθεί στους αγρότες για να τις καλλιεργήσουν και να φτάσουν στο πιάτο μας.
Perrotis College: Το περιβάλλον στο επιστημονικό επίκεντρο
Οι έννοιες «κλιματική αλλαγή», «κυκλική οικονομία», «αειφορία», «προστασία του περιβάλλοντος» και «βιώσιμη ανάπτυξη» έχουν ενσωματωθεί στη γνώση που παρέχει το Perrotis College.
Αττική Οδός: Ο αυτοκινητόδρομος που σέβεται το περιβάλλον
Πιο «πράσινη» διαδρομή με αριθμούς
Πράσινες συμβουλές από τους ειδικούς της WWF και της Greenpeace
Απλοί τρόποι για να συμπεριφερόμαστε καλύτερα στον πλανήτη από τους ειδικούς της WWF Ελλάς και της Greenpeace Greece.
Το Κοινωφελές  Ίδρυμα Αθανασίου Κ. Λασκαρίδη πρωταγωνιστεί στη μάχη για να γίνει η χώρα plastic-free
Η διευθύντρια του ιδρύματος, δρ. Αγγελική Κοσμοπούλου περιγράφει το όρομά τους για καθαρές θάλασσες και μια Ελλάδα χωρίς πλαστικά.
Μαργαρίτης Σχοινάς: Τώρα είναι η ώρα της ευρωπαϊκής αντεπίθεσης
Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μαργαρίτης Σχοινάς, γράφει με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου, που βρίσκει την Ευρώπη σε μια ιστορική στιγμή.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή