Το βιβλίο της εβδομάδας: «Υπογαία», ένα βιβλίο για τα κρυμμένα μυστικά της Φύσης

Το βιβλίο της εβδομάδας: «Υπογαία», ένα βιβλίο για τα κρυμμένα μυστικά της Φύσης Facebook Twitter
0

 

ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ που ένιωθες χωρίς οδοδείκτη, χωρίς έναν οδηγό που θα μπορούσε να σε οδηγήσει από το σκοτάδι της πανδημίας στο φως, υπήρξε ένα βιβλίο βγαλμένο κυριολεκτικά από τα ακραία όρια του σύμπαντος και του Κάτω Κόσμου, φτάνοντας έως εκεί όπου φαντάζεσαι ότι απλώνεται η άβυσσος. Μεταφέροντας εικόνες από τα πιο υπόγεια, μακρινά και σκοτεινά σημεία της φύσης, η Υπογαία του Ρόμπερτ Μακφάρλαν αποκαλύπτει μυστικά για την πραγματική όψη της γης, κρυμμένη από το γυμνό μάτι, σαν ένας πίνακας που με το άπλετο φως του εμφανίζει τις πιο όμορφες, άγριες αλλά και αδόκητες λεπτομέρειές του.

Αυτό που καταφέρνει, λοιπόν, το πολυβραβευμένο βιβλίο (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδόσεις Μεταίχμιο) είναι να ανακαλέσει τη μνήμη του Κάτω Κόσμου και της φύσης με πρώτο στοιχείο το βίωμα –καθώς σε όλα αυτά τα μέρη έχει παρευρεθεί ο ίδιος ο συγγραφέας και δεν τα περιγράφει απλώς θεωρητικά–, φτάνοντας σε ανακαλύψεις που δεν μπορεί να βάλει ο ανθρώπινος νους, ούτε καν η φαντασία.

Το καλύτερο όμως είναι ότι ο πανεπιστημιακός, ερευνητής και συγγραφέας, διαθέτοντας ένα τεράστιο πλαίσιο αναφορών, από επιστημονικές θεωρίες μέχρι ποίηση, και από γνώσεις Ιστορίας μέχρι Φυσική, σε κάνει να προβληματιστείς πάνω στο παρόν και στο μέλλον του πλανήτη, σε ταρακουνάει ή, μάλλον, για την ακρίβεια σε συνταράσσει αναφορικά με αυτό που συμβαίνει και αυτό που πρόκειται να συμβεί.

Ίσως να μην πρόκειται ακριβώς για ένα βιβλίο αλλά για μια περιπέτεια που σε παρασύρει με την ορμητική της δύναμη σε αυτό το ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου, προξενώντας κυριολεκτικά θαυμασμό με τον τρόπο και την αντοχή που ο συγγραφέας μπορεί να τρυπώνει σε στενά περάσματα, όπου ο χρόνος μετριέται «μόνο με το σφυροκόπημα της καρδιάς και το αγκομαχητό των πνευμόνων».


Άλλωστε, πόσοι μπορούν να φανταστούν ότι, λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αποκαλύπτονται κάτω από τον πάγο νέα στοιχεία –από οστά χαμένων φαλαινών έως ζαφειρένιες φλέβες ενός «ρωγμώνα»–, ενώ από την ξηρασία έρχονται στο φως χαμένα κάτω από τους ποταμούς απόβλητα αλλά και ολόκληροι κόσμοι; Ο πάγος που λιώνει «έχει τη μνήμη και το χρώμα τούτης της μνήμης είναι μπλε», το οποίο φανερώνεται φευγαλέα στα βάθη ρωγμών, τις οποίες διαπερνά με την κοφτερή του οξυδέρκεια ο συγγραφέας, φτάνοντας, για παράδειγμα, πέρα από τα όρια του παγοκαλύμματος και γνωρίζοντας πως το έδαφος που πατάμε είναι καλυμμένο από νερό, πέτρα και πάγο, το οποίο αρκεί να εξερευνήσεις για να δεις ότι ένας άλλος κόσμος, αυτός της «Υπογαίας», είναι εξίσου ζωντανός και ευμετάβλητος.

Γνωρίζοντας τόσο το πραγματικό όσο και το συμβολικό βάρος των ανακαλύψεών του, ο Μακφάρλαν αναλαμβάνει αυτή την παράξενη κατάβαση στον Κάτω Κόσμο και στον χρόνο, ξεκινώντας από τις προϊστορικές περιόδους για να φτάσει στο «ανθρωπόκαινο», δηλαδή στο αδιανόητο μέλλον, τον χρόνο που θα υπάρχει πέρα και εκτός από εμάς, με τα περίφημα πυρηνικά καταφύγια, με τα οποία τελειώνει το βιβλίο.


Μάλιστα, αν το ξανασκεφτείς, ίσως να πρόκειται για μια νέα κοσμογονία, γραμμένη με το ίδιο μεταφορικό έναυσμα, αλλά φτιαγμένη με επιστημονικά και ποιητικά εργαλεία: πραγματοποιώντας τη δική του νέκυια στη Γροιλανδία, στις κατακόμβες του Παρισιού ή στην Ανταρκτική, ο Μακφάρλαν ανάγεται σε επιστήμονα-ιεροφάντη, σε μάντη-οιωνό αυτού που η επιστήμη θεωρεί απροκάλυπτο. Αλλά και η ιστορία εδώ είναι δυνατή όσο ποτέ, αφού το παρελθόν δένει ιδανικά με το μέλλον: χαρακτηριστική είναι η αφήγηση της καθόδου που πραγματοποιεί ο συγγραφέας-ερευνητής σε έναν τύμβο που ενέπνευσε το περίφημο Έπος του Γκιλγκαμές το 2100 π.χ. στη Σουμερία, όπου ο Ενκίντου πραγματοποιούσε αντίστοιχα ένα ταξίδι στον Κάτω Κόσμο για λογαριασμό του κυρίου του – μόνο που στην περίπτωση του Μακφάρλαν «κύριος» είναι απλώς η ελεύθερη βούληση και ο εαυτός του.

Είναι, πράγματι, εντυπωσιακός ο τρόπος που ο συγγραφέας χειρίζεται επιστημονικές λεπτομέρειες για τα μυστικά του σύμπαντος, τις μαύρες τρύπες ή τους «μυκορριζικούς» μύκητες που φτιάχνουν ένα ολόκληρο δίκτυο στο έδαφος ενός δασωμένου τόπου αλλά και τα μυστικά του λόγου, αφού οι Ελεγείες του Ρίλκε με τις «μέλισσες του αόρατου» ή ο «σκοτεινός κόσμος» του Κόρμακ Μακάρθι φαίνονται να εμπνέουν εξίσου καταλυτικά τον συγγραφέα.

Όχι τυχαία, άλλωστε, μαζί του στις εξερευνήσεις δεν φέρει μόνο τις αδιανόητες επιστημονικές του γνώσεις και τα αμέτρητα σημειωματάρια αλλά και μια κουκουβάγια από κόκαλο φάλαινας και μια μπρούντζινη κασετίνα ως πολύτιμα φυλακτά. Ενδεχομένως, όλο αυτό το πολύτροπο των αναφορών να προξενούσε πρόβλημα σε έναν μεταφραστή που θα ένιωθε αμηχανία μπροστά σε αυτήν τη δαψίλεια επιστημονικών αναλύσεων και λογοτεχνικών αποσπασμάτων, αλλά ο Μιχάλης Μακρόπουλος έχει ανταποκριθεί με επάρκεια, αντιλαμβανόμενος ταυτόχρονα το λυρικό πνεύμα του συγγραφέα, ο οποίος μετατρέπει την επιστήμη σε υψηλή ποίηση. Τούτου δοθέντος, η μετάφραση της «Υπογαίας» φαντάζει πραγματικά με άθλο.

Το βιβλίο της εβδομάδας: «Υπογαία», ένα βιβλίο για τα κρυμμένα μυστικά της Φύσης Facebook Twitter
O Ρόμπερτ Μακφάρλαν

Ίσως, πάλι, να μην πρόκειται ακριβώς για ένα βιβλίο αλλά για μια περιπέτεια που σε παρασύρει με την ορμητική της δύναμη σε αυτό το ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου, προξενώντας κυριολεκτικά θαυμασμό με τον τρόπο και την αντοχή που ο συγγραφέας μπορεί να τρυπώνει σε στενά περάσματα, όπου ο χρόνος μετριέται «μόνο με το σφυροκόπημα της καρδιάς και το αγκομαχητό των πνευμόνων» και σε μέρη όπου μετά βίας χωράει ο σάκος του: έχει τύχει να κοιμηθεί πάνω σε σκληρή πέτρα σε κατακόμβη του Παρισιού ή να μείνει σε τέντα σε ένα απομονωμένο μέρος σε συνθήκες παγοθύελλας προκειμένου να εξερευνήσει θαλάσσιο σπήλαιο με το πρώτο φως της μέρας.

Πολλές φορές νιώθεις το σωματικό άλγος, καθώς τον παρακολουθείς να βασανίζεται από την υγρασία, ή τον ζηλεύεις όταν τον βλέπεις να φτάνει, μετά από περιπέτειες, στην παρισινή κατακόμβη όπου πραγματοποιείται ένα μεγάλο πάρτι, απολαμβάνοντας, όπως παλιότερα ο Μπένγιαμιν, στον οποίο κάνει αναφορά, τις χαρές του Κάτω Κόσμου, ως γνήσιος cataphile (εραστής του «κάτω»). Επίσης, νιώθεις τον φόβο του, καθώς τον βλέπεις να κινδυνεύει πραγματικά ενόσω αναρριχάται σε ένα φρεάτιο δημιουργημένο από την τήξη ενός παγετώνα στην ανατολική άκρη της Γροιλανδίας ή να ακροβατεί σε επικίνδυνους γκρεμούς για να φτάσει σε απομονωμένα σπήλαια.

Και όμως, όλα αυτά δεν τα κάνει μονάχα από διάθεση για περιπέτεια, από μια εγγενή ορμή για ανακάλυψη ή μια τάση για vivere pericolosamente, αλλά από την ανάγκη τού να επιβληθεί η «διαγενεακή», όπως την αποκαλεί, δικαιοσύνη σε έναν κόσμο που χάνεται οριστικά. Έτσι, με το βιβλίο του αυτό φιλοδοξεί να κρατήσει η επόμενη γενιά ως πολύτιμες αυτές τις εξερευνήσεις για την επόμενη και να ανακαλύψει, όπως οι παλιοί αλχημιστές, την πεμπτουσία που κρύβεται στην ίδια τη φύση.


Η Υπογαία λειτουργεί, επομένως, διττά, ως αποκάλυψη του παλιού αλλά και ως οιωνός της επερχόμενης καταστροφής: «Η φύση δεν είναι πλέον μια απόμακρη κορυφή που λάμπει στον ήλιο ή ένα αρπακτικό που κυνηγά πάνω από δάση σημύδας – είναι επίσης γραμμές στην ακτή, εκεί όπου φτάνει η θάλασσα, γεμάτες ξεβρασμένο πλαστικό ή ενώσεις εγκλεισμού από το μόνιμο στρώμα πάγου, του οποίου η θερμοκρασία αυξάνεται. Αυτή η νέα φύση μάς εμπλέκει με τρόπους που μόλις τώρα έχουμε αρχίσει να τους αντιλαμβανόμαστε» γράφει ο Μακφάρλαν με περισσή αίσθηση δικαίου, κερδίζοντας όχι μόνο τον θαυμασμό των αναγνωστών του αλλά και της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων που του έδωσε το βραβείο για την πανανθρώπινη συμβολή του.

Σήμερα, με μια πανδημία να μαστίζει τον πλανήτη, τέτοια βιβλία γνώσης και αυτογνωσίας είναι αναγκαία όσο ποτέ, χαρίζοντας όχι μόνο γνώση αλλά και αναγνωστική απόλαυση.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΕΚΠΤΩΣΗ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

 

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ταξίδι στις κατακόμβες του Παρισιού

Urban Culture / Ταξίδι στις κατακόμβες του Παρισιού

Μια αχανής, απαγορευμένη πόλη διακλαδώνεται κάτω από το Παρίσι, γεμάτη κατακόμβες, σκελετούς, υπόγεια ύδατα και rave parties. Mε αφορμή το βιβλίο του ΜacFarlane «Υπογαία» που μόλις μεταφράστηκε στα ελληνικά, επιχειρούμε μια εικονογραφική κατάδυση σε ένα από τα πιο γοητευτικά θέματα της urban μυθολογίας.
Τι διαβάστηκε πιο πολύ στην καραντίνα - 4 βιβλιοπωλεία δίνουν τα στοιχεία τους

Βιβλίο / Τι διαβάστηκε πιο πολύ στην καραντίνα - 4 βιβλιοπωλεία δίνουν τα στοιχεία τους

Πολυσέλιδα βιβλία, κλασική λογοτεχνία, δοκίμια που μιλάνε για πανδημίες και δυστοπίες αλλά και παιδικά αναγνώσματα ήταν τα ευπώλητα της καραντίνας, όπως μας εξηγούν οι άνθρωποι 4 μικρών και μεγάλων βιβλιοπωλείων της Αθήνας.
ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Πάμελα Άντερσον εξορκίζει με το βιβλίο της τα φαντάσματα και τα στερεότυπα του χθες

Βιβλίο / Η Πάμελα Άντερσον εξορκίζει με το βιβλίο της τα φαντάσματα και τα στερεότυπα του χθες

Στην αυτοβιογραφία της που έχει τίτλο “Love, Pamela”, η 55χρονη σταρ προσκαλεί το κοινό να κάνει τώρα αυτό που ίσως του ήταν δύσκολο να κάνει στα ‘90s: να χαρεί και να γελάσει μαζί της, όχι εις βάρος της.
THE LIFO TEAM
Ο Άντονι Μάρα και το La, La, Land της πολιτικής προπαγάνδας

Βιβλίο / Ο Άντονι Μάρα και το Χόλιγουντ της πολιτικής προπαγάνδας

Με το νέο του επικό μυθιστόρημα «H Mercury παρουσιάζει» ο Άντονι Μάρα ρίχνει φως στους μηχανισμούς προπαγάνδας που αναπτύχθηκαν στο Χόλιγουντ, στον ρατσισμό και στα κυρίαρχα ζητήματα ταυτότητας.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Χρύσα Μαλτέζου: «Οι Έλληνες έχουμε φιλότιμο, αλλά μας ελκύει αφάνταστα το ραχάτι»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Χρύσα Μαλτέζου: «Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας»

Η σημαντική Ελληνίδα ιστορικός και πρώην διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας αφηγείται την ζωή της με αφετηρία την Αλεξάνδρεια μιας άλλης εποχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι μου έμαθε για τον σεξισμό και την αρρενωπότητα η ραπ

Μουσική / Τι μου έμαθε για τον σεξισμό και την αρρενωπότητα η ραπ

Η έρευνα του Κώστα Σαββόπουλου για τη ραπ, το πιο παρεξηγημένο (και άγνωστο για τον πολύ κόσμο) μουσικό είδος σε παγκόσμιο και ελληνικό επίπεδο, κυκλοφορεί σε ένα βιβλίο που βάζει στη θέση τους πολλά πράγματα.
M. HULOT
Όιγκεν Ρούγκε «Τις μέρες που λιγόστευε το φως»

Το πίσω ράφι / Όιγκεν Ρούγκε: Αποχρώσεις ζωής στην πρώην Ανατολική Γερμανία

Στο πολυδιαβασμένο μυθιστόρημά του «Τις μέρες που λιγόστευε το φως», ο Γερμανός συγγραφέας αφηγείται την ιστορία μιας υποδειγματικής σοσιαλιστικής οικογένειας - της δικής του οικογένειας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΤΡΙΤΗ 31/01-Ο ρόλος των Ελλήνων στη διαμόρφωση της Αιγύπτου

Βιβλία και Συγγραφείς / Ο ρόλος των Ελλήνων στη διαμόρφωση της Αιγύπτου

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον ιστορικό Αλέξη Κιτροέφ για τους Αιγυπτιώτες Έλληνες, τη μεγάλη παροικία της Αιγύπτου που επηρέασε τη διαμόρφωση της σύγχρονης χώρας του Νείλου, με αφορμή το βιβλίο του «Οι Έλληνες και η διαμόρφωση της Νεότερης Αιγύπτου».
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ρόντρικ Μπίτον: «Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού δεν εδράζεται στην κοινή καταγωγή αλλά στη γλώσσα»

Βιβλίο / Ρόντρικ Μπίτον: «Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού δεν εδράζεται στην κοινή καταγωγή αλλά στη γλώσσα»

Μια συνομιλία με ιστορικές, γλωσσολογικές, πολιτιστικές όσο και πολιτικές προεκτάσεις με τον γνωστό Σκωτσέζο ακαδημαϊκό και ελληνιστή με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του πονήματος «Έλληνες - Μια παγκόσμια ιστορία» και στα ελληνικά.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Δέκα πρόσφατες σημαντικές εκδόσεις για το Ολοκαύτωμα

Βιβλίο / Δέκα πρόσφατες σημαντικές εκδόσεις για το Ολοκαύτωμα

Μια επιλογή από τις πρόσφατες εκδόσεις, συγκεκριμένα των τριών τελευταίων ετών, που διαχειρίζονται την τραυματική μνήμη της Σοά, από μυθιστορήματα έως δοκίμια και εφηβικά αναγνώσματα με αφορμή την Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Χανίφ Κιουρέισι «Κάτι έχω να σας πω»

Το πίσω ράφι / «Κάτι έχω να σας πω»: Oι πολλές ταυτότητες του Χανίφ Κιουρέισι

Περιπλανώμενος ανάμεσα στο Λονδίνο της νιότης του και στο Λονδίνο της εποχής του Τόνι Μπλερ, ο Βρετανός συγγραφέας ανακεφαλαιώνει προσφιλή του θέματα όπως η φυλετική ταυτότητα και τα όρια της σεξουαλικής ελευθερίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Πώς η αρχαιολογία συνδέεται με την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό και τι είναι η αρχαιογενετική;

Βιβλία και Συγγραφείς / Πώς η αρχαιολογία συνδέεται με την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό;

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον Γιάννη Χαμηλάκη, καθηγητή Αρχαιολογίας και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Brown των ΗΠΑ, για το βιβλίο «Αρχαιολογία, έθνος και φυλή», που συνυπογράφει με τον Ράφαελ Γκρίνμπεργκ, καθηγητή Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ