Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος

Στο έργο του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου οι φωτογραφίες του Εμπειρίκου αποτελούν τη συγκλονιστική μαρτυρία μιας Ελλάδας που δεν υπάρχει πια.
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Ήθη, έθιμα και τελετουργίες μιας ξεχασμένης Ελλάδας. Το γλέντι, ο χορός, οι φαλλοί, η ευθυμία, τα σκωπτικά τραγούδια, η αφθονία, η απέραντη ελευθερία και η γονιμότητα διαπερνούν τις σελίδες της μελέτης του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου που γράφτηκε το 1991 και έχει τον τίτλο Ευγονία και άλλα τινά.


Ο Βελλούδιος (1895-1992) υπήρξε μία από τις πολυδιάστατες και πρωτοπόρες προσωπικότητες στην Ελλάδα. Ως αεροπόρος, διακρίθηκε για τα κατορθώματά του στη Μικρά Ασία, ενώ, ως συνθέτης, υπήρξε ο άνθρωπος που «ξετούρκεψε τον ζεϊμπέκικο», κατά παραγγελία του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, για τις Δελφικές Εορτές. Παράλληλα, ανέδειξε τις ρίζες της λαϊκής τέχνης και υπήρξε δάσκαλος του Μάνου Χατζιδάκι και του Γιάννη Τσαρούχη.


Ταξίδεψε στα μέρη των εθίμων της ευγονίας και τα περιγράφει μαζί με τους φίλους του που τα φωτογράφιζαν, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Σουηδός Φινν Στωλ, ο Χ. Γουίνσλω και η Κατερίνα Κακούρη. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται περισσότερες από εκατό εξαιρετικές φωτογραφίες τους της δεκαετίας του '50.

 

Έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του ’50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση.


Ουσιαστικά, πραγματεύεται έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του '50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση. Η αγροτική ζωή, τα δρώμενα, οι υπαίθριες γιορτές, το ελληνικό πνεύμα αλλά και οι πανάρχαιες ρίζες των παγανισμού πλαισιώνουν το βιβλίο Ευγονία και άλλα τινά. «Το μουντζούρωμα με καπνιά ή με λουλάκι ή με αλεύρι ή με στάχτη συμβολίζει τις γόνιμες γενετήσιες γυναικείες ορμόνες» σημειώνει ο ίδιος.


Η καλλιτεχνική σύμπραξη του Βελλούδιου με τον Εμπειρίκο ήταν αποτέλεσμα των ταξιδιών τους σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, προκειμένου να καταγράψουν πτυχές της λαογραφικής και τελετουργικής παράδοσης. Για παράδειγμα, την Καθαρά Δευτέρα του 1952 πήγαν εκδρομή στον Τύρναβο με σκοπό τη φωτογραφική τεκμηρίωση του Μπουρανίου. Μάλιστα, όπως γνωρίζουμε, ο Εμπειρίκος ήρθε ειδικά από το Παρίσι γι' αυτό το ταξίδι.


Αναμφίβολα, η φωτογραφική ματιά του ποιητή, η εμβληματική παρουσία του ίδιου του Βελλούδιου και συνολικά η φιλία και η συνεργασία των δύο αυτών προσωπικοτήτων συνέβαλαν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, στη μακραίωνη λαογραφική έρευνα και στην ανάδειξη της πολιτιστικής παράδοσης των διονυσιακών τελετών που συναντάμε σε τόπους της σύγχρονης Ελλάδας.

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Ευχαριστούμε θερμά για την άδεια και την παραχώρηση των φωτογραφιών τους κ. Αντώνη Νταγκαδάκη, Λεωνίδα Εμπειρίκο, Δημοσθένη Αγραφιώτη και Μιχάλη Κατσόγιαννο.

 

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΕΚΠΤΩΣΗ ΕΔΩ

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

 

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Δημοσιογράφος. Σπούδασε στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστήμιου (j.pantazopoulos@yahoo.gr)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Λέσχη Ανάγνωσης Ιουνίου: 15 βιβλία για τον ήλιο, το καλοκαίρι και τη Μεσόγειο
Βιβλία για ηλιόλουστες χώρες, ήρωες κάτω από τον καυτό ήλιο, ταξίδια στη Μεσόγειο.
Πέθανε ο Σόλων Λέκκας, τελευταίος ερμηνευτής της Λεσβιακής μουσικής παράδοσης
Χτίστης και λιθοξόος για το μεροκάματο, Αρβανίτης από μεριάς του πατέρα του και Μικρασιάτης από τη μάνα του, ο Λέκκας έζησε τραγουδώντας, χορεύοντας και παίζοντας τουμπελέκι με αυθεντικό τρόπο
Μενονίτες: Δεν έχουν ηλεκτρικό, αποφεύγουν τις φωτογραφίες και τα ρούχα τους θυμίζουν άλλη εποχή
Μια αίρεση με προτεσταντικές ρίζες, τα μέλη της οποίας ζουν απομονωμένα απ' όλο τον κόσμο.
Μια μοναδική φωτογραφική καταγραφή των κατοίκων του Αιγαίου από τον Κωνσταντίνο Σοφικίτη
Marabou Aegean: Στο νέο του πρότζεκτ ο βραβευμένος φωτογράφος φιλοδοξεί να καταγράψει φιγούρες από όλα τα κατοικημένα νησιά του Αιγαίου. Παρουσιάζουμε τα πρώτα πορτρέτα από την Άνδρο, τη Λήμνο και την Ικαρία.
«Βαρδιάνος στα σπόρκα» - Διαβάστε το αριστούργημα του Παπαδιαμάντη με θέμα τη χολέρα του 1865
Η ιστορία της γρια-Σκεύως, που μεταμφιέζεται σε άντρα και γίνεται βαρδιάνος (φύλακας) στα σπόρκα (μολυσμένα καράβια) με σκοπό να σώσει τον γιο της από τη χολέρα που έπληξε την Ευρώπη το 1865

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τζ. Ντ. Σάλιντζερ: O ατίθασος φύλακας της λογοτεχνίας
Η εκπληκτικά σαγηνευτική και αντιφατική προσωπικότητα του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ εξακολουθεί να γοητεύει μέσα από τους ήρωες και τα βιβλία του «Ο φύλακας στη σίκαλη» και «Η Φράννυ και ο Ζούι» που κυκλοφορούν σε νέες μεταφράσεις από την Αθηνά Δημητριάδου και τις εκδόσεις Πατάκη.
Γιάννης Ξανθούλης: «Για να περιγράψεις τη διαταραγμένη ψυχοσύνθεση του Έλληνα χρειάζεσαι τόμους»
Συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη, ζει στο Κολωνάκι. Ο μεγαλύτερός του φόβος είναι η σκοτεινή πλευρά του εαυτού του.
Η αγριοκαστανιά και η ενόραση του Σαρτρ για τον υπαρξισμό
"Η ρίζα της καστανιάς βυθιζόταν στη γη ακριβώς κάτω από το παγκάκι μου. Δεν θυμόμουν πια ότι ήταν ρίζα. Οι λέξεις είχαν εξαφανιστεί και, μαζί τους, η έννοια των πραγμάτων, οι οδηγίες χρήσης τους, τα αμυδρά σημεία αναφοράς που οι άνθρωποι είχαν χαράξει στην επιφάνειά τους."
Λέων Τολστόι: «Άννα Καρένινα»
Η Σταυρούλα Παπασπύρου ξαναδιαβάζει σημαντικά βιβλία που έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα.
Η αισθηματική αγωγή του νεαρού Ομπάμα
Εξίσου ενδιαφέροντα με τα σημεία που έχουν να κάνουν με την εντυπωσιακή πολιτική του σταδιοδρομία, είναι και τα αποσπάσματα της αυτοβιογραφίας του Μπαράκ Ομπάμα που αναφέρονται στα πρώτα φοιτητικά του χρόνια που τα πέρασε ως «ακόρεστος, αφοσιωμένος παρτάκιας»
«Ιστορίες για τη Σεξουαλικότητα» από τον 16ο αι. μέχρι σήμερα: Ένα καινοτόμο ελληνικό βιβλίο
Αυνανισμός, σεξουαλική βία, αφροδίσια, ομοερωτισμός και άλλες «Ιστορίες για τη Σεξουαλικότητα», σε ένα νέο εκδοτικό εγχείρημα που φωτίζει με νέο τρόπο, παλιά ταμπού.
«Νεκρός Νικ - Απέθαντοι Μπελάδες»: ένα εντελώς αλλιώτικο παιδικό βιβλίο
Δυο συγγραφείς από δυο κοντινά αιγαιοπελαγίτικα νησιά, ο Γιώργος Τυρίκος-Εργάς και ο Κώστας Ζαφειρίου, γνωστοί και άξιοι παραμυθάδες, μιλούν για τη νέα τους δουλειά που είναι «θρίλερ», αλληγορία και σάτιρα μαζί.
 Όταν ο «σκοτεινός συνωμότης» Μιχάλης Κατσαρός είχε συνομιλήσει με τον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο
Σαν σήμερα το 1998 πεθαίνει ο σπουδαίος Έλληνας ποιητής
Ο Ντον Ντελίλο κλείνει τα 84: Όταν τον είχαμε συναντήσει στην Αθήνα
Ο σπουδαιότερος εν ζωή Αμερικανός συγγραφέας έχει φανατικό κοινό στην Ελλάδα. Πριν από λίγα χρόνια είχε βρεθεί στην Αθήνα και είχε μιλήσει στη LiFO για τους ήρωες των μυθιστορημάτων του, το μέλλον της λογοτεχνίας, το Μπρονξ των εφηβικών του χρόνων και τα σύνορα, που σήμερα μοιάζουν πιο ορθωμένα από ποτέ.
H ιστορία της Νίνας Άντζελ που επέζησε από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης
Ένας κύκλος με προφορικές μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα. Διαβάζει η Αγλαΐα Παππά.
Μόνο «δυστοπικός» δεν ήταν ο καημένος ο Όργουελ
Σπαράγματα από δημοσιογραφικά άρθρα και δοκίμια του Τζορτζ Όργουελ που αντανακλούν πιο καίρια από την δυστοπική μυθοπλασία του «1984» τις κρίσεις και τις διαταραχές που βιώνουμε συλλογικά φέτος.
Jen Gunter: Η σούπερ σταρ γυναικολόγος που ξεμπρόστιασε την Gwyneth Paltrow μιλά στη LiFO
Με αφορμή το παγκόσμιο best seller της «H Βίβλος του Κόλπου» (εκδόσεις Μεταίχμιο) η μαχητική γυναικολόγος μιλά για μια σειρά από παρανοήσεις και μύθους γύρω από το γυναικείο σώμα, μύθους που βολεύουν την πατριαρχία και τους επιτήδειους.
Τα Ταξιδιωτικά Ημερολόγια του Κωνσταντίνου Δοξιάδη από τις χώρες της Ασίας
Δεν ήταν στις αρχικές προθέσεις του σπουδαίου Έλληνα πολεοδόμου να διατηρήσει ημερολόγιο, αλλά εμπνεύστηκε από τον Λόρενς της Αραβίας σε ένα ταξίδι του στο Πακιστάν το φθινόπωρο του 1954. Το αποτέλεσμα είναι ένα εντυπωσιακό ντοκουμέντο μιας περασμένης εποχής.
21 νέα βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν
Ένα καλειδοσκόπιο νέων εκδόσεων που αξίζει να διαβάσετε.
Bιβλία που σε κάνουν καλύτερο
11 βιβλία για να μάθεις να ζεις καλύτερα.

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή