Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος

Στο έργο του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου οι φωτογραφίες του Εμπειρίκου αποτελούν τη συγκλονιστική μαρτυρία μιας Ελλάδας που δεν υπάρχει πια.
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Ήθη, έθιμα και τελετουργίες μιας ξεχασμένης Ελλάδας. Το γλέντι, ο χορός, οι φαλλοί, η ευθυμία, τα σκωπτικά τραγούδια, η αφθονία, η απέραντη ελευθερία και η γονιμότητα διαπερνούν τις σελίδες της μελέτης του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου που γράφτηκε το 1991 και έχει τον τίτλο Ευγονία και άλλα τινά.


Ο Βελλούδιος (1895-1992) υπήρξε μία από τις πολυδιάστατες και πρωτοπόρες προσωπικότητες στην Ελλάδα. Ως αεροπόρος, διακρίθηκε για τα κατορθώματά του στη Μικρά Ασία, ενώ, ως συνθέτης, υπήρξε ο άνθρωπος που «ξετούρκεψε τον ζεϊμπέκικο», κατά παραγγελία του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, για τις Δελφικές Εορτές. Παράλληλα, ανέδειξε τις ρίζες της λαϊκής τέχνης και υπήρξε δάσκαλος του Μάνου Χατζιδάκι και του Γιάννη Τσαρούχη.


Ταξίδεψε στα μέρη των εθίμων της ευγονίας και τα περιγράφει μαζί με τους φίλους του που τα φωτογράφιζαν, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Σουηδός Φινν Στωλ, ο Χ. Γουίνσλω και η Κατερίνα Κακούρη. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται περισσότερες από εκατό εξαιρετικές φωτογραφίες τους της δεκαετίας του '50.

 

Έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του ’50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση.


Ουσιαστικά, πραγματεύεται έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του '50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση. Η αγροτική ζωή, τα δρώμενα, οι υπαίθριες γιορτές, το ελληνικό πνεύμα αλλά και οι πανάρχαιες ρίζες των παγανισμού πλαισιώνουν το βιβλίο Ευγονία και άλλα τινά. «Το μουντζούρωμα με καπνιά ή με λουλάκι ή με αλεύρι ή με στάχτη συμβολίζει τις γόνιμες γενετήσιες γυναικείες ορμόνες» σημειώνει ο ίδιος.


Η καλλιτεχνική σύμπραξη του Βελλούδιου με τον Εμπειρίκο ήταν αποτέλεσμα των ταξιδιών τους σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, προκειμένου να καταγράψουν πτυχές της λαογραφικής και τελετουργικής παράδοσης. Για παράδειγμα, την Καθαρά Δευτέρα του 1952 πήγαν εκδρομή στον Τύρναβο με σκοπό τη φωτογραφική τεκμηρίωση του Μπουρανίου. Μάλιστα, όπως γνωρίζουμε, ο Εμπειρίκος ήρθε ειδικά από το Παρίσι γι' αυτό το ταξίδι.


Αναμφίβολα, η φωτογραφική ματιά του ποιητή, η εμβληματική παρουσία του ίδιου του Βελλούδιου και συνολικά η φιλία και η συνεργασία των δύο αυτών προσωπικοτήτων συνέβαλαν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, στη μακραίωνη λαογραφική έρευνα και στην ανάδειξη της πολιτιστικής παράδοσης των διονυσιακών τελετών που συναντάμε σε τόπους της σύγχρονης Ελλάδας.

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Φωτ.:  Ανδρέας Εμπειρίκος
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

 

Ευχαριστούμε θερμά για την άδεια και την παραχώρηση των φωτογραφιών τους κ. Αντώνη Νταγκαδάκη, Λεωνίδα Εμπειρίκο, Δημοσθένη Αγραφιώτη και Μιχάλη Κατσόγιαννο.

 

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΕΚΠΤΩΣΗ ΕΔΩ

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

 

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Δημοσιογράφος. Σπούδασε στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστήμιου (j.pantazopoulos@yahoo.gr)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Λέσχη Ανάγνωσης Ιουνίου: 15 βιβλία για τον ήλιο, το καλοκαίρι και τη Μεσόγειο
Βιβλία για ηλιόλουστες χώρες, ήρωες κάτω από τον καυτό ήλιο, ταξίδια στη Μεσόγειο.
Πέθανε ο Σόλων Λέκκας, τελευταίος ερμηνευτής της Λεσβιακής μουσικής παράδοσης
Χτίστης και λιθοξόος για το μεροκάματο, Αρβανίτης από μεριάς του πατέρα του και Μικρασιάτης από τη μάνα του, ο Λέκκας έζησε τραγουδώντας, χορεύοντας και παίζοντας τουμπελέκι με αυθεντικό τρόπο
Μενονίτες: Δεν έχουν ηλεκτρικό, αποφεύγουν τις φωτογραφίες και τα ρούχα τους θυμίζουν άλλη εποχή
Μια αίρεση με προτεσταντικές ρίζες, τα μέλη της οποίας ζουν απομονωμένα απ' όλο τον κόσμο.
Μια μοναδική φωτογραφική καταγραφή των κατοίκων του Αιγαίου από τον Κωνσταντίνο Σοφικίτη
Marabou Aegean: Στο νέο του πρότζεκτ ο βραβευμένος φωτογράφος φιλοδοξεί να καταγράψει φιγούρες από όλα τα κατοικημένα νησιά του Αιγαίου. Παρουσιάζουμε τα πρώτα πορτρέτα από την Άνδρο, τη Λήμνο και την Ικαρία.
«Βαρδιάνος στα σπόρκα» - Διαβάστε το αριστούργημα του Παπαδιαμάντη με θέμα τη χολέρα του 1865
Η ιστορία της γρια-Σκεύως, που μεταμφιέζεται σε άντρα και γίνεται βαρδιάνος (φύλακας) στα σπόρκα (μολυσμένα καράβια) με σκοπό να σώσει τον γιο της από τη χολέρα που έπληξε την Ευρώπη το 1865

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Μαρία Λαϊνά διαβάζει ποιήματά της
Η σπουδαία Ελληνίδα ποιήτρια διαβάζει ποιήματά της από τη συγκεντρωτική έκδοση «Σε τόπο ξερό» και την τελευταία ποιητική της συλλογή «Ό,τι έγινε».
«Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε»: Ένα βιβλίο ενάντια στον Κοινό Νου
Διαβάζοντας το απολαυστικό τελευταίο βιβλίο του διακεκριμένου ανθρωπολόγου Agustin Fuentes (εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).
«Βεβήλωση» της Δ. Πατρικαράκου: Μια σπάνια μαρτυρία σεξουαλικής κακοποίησης στους κόλπους της οικογένειας
H Σταυρούλα Παπασπύρου ξαναδιαβάζει το (επίκαιρο και σήμερα) βιβλίο της Δήμητρας Πατρικαράκου για ένα φαινόμενο πολύ πιο συχνό απ' ό,τι μας βολεύει να πιστεύουμε.
Όλα τα εξαιρετικά βιβλία που ετοιμάζουν οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι για το επόμενο τρίμηνο
Κλασική και σύγχρονη ξένη λογοτεχνία, Έλληνες συγγραφείς, δοκίμια, ποίηση, αστυνομικά και πολύς Όργουελ!
«Η Μεγάλη Περιπέτεια στο Διάστημα» του Διονύση Σιμόπουλου
Διαβάστε σε αποκλειστικότητα τρία αποσπάσματα από το νέο βιβλίο του Διονύση Σιμόπουλου που θα κυκλοφορήσει στις 18/1 από τις εκδόσεις Οξύ.
Όταν ο Δάντης αντίκρισε τον Εωσφόρο
Ο Δημήτρης Μαυρίκιος διαβάζει ένα μέρος από την «Κόλαση» του Δάντη Αλιγκέρι, από τη νέα, έμμετρη μετάφραση του έργου που υπογράφει ο ίδιος.
Μπρους Τσάτουιν: Ένας αεικίνητος ταξιδιώτης
Πεθαίνει σαν σήμερα ο αιώνιος ταξιδευτής, μυθιστοριογράφος και ταξιδιωτικός συγγραφέας που περιπλανήθηκε στα πιο άβατα σημεία του κόσμου αναζητώντας το DNA των νομάδων και έζησε μια μυθιστορηματική ζωή που υπερβαίνει αυτήν που κατέγραψε στα βιβλία του.
Σε ένα μπαρ με γυναίκες στο Σιμπίου, ενώ ξεσπά ο πόλεμος στην Ευρώπη
Ο Σεφέρης ξανάρχεται στην Αθήνα, διορίζεται στην κυβέρνηση Μεταξά, σμίγει οριστικά με τη Μαρώ, ταξιδεύει σε αποστολές στη Ρουμανία και την Πόλη, ενώ ο πόλεμος ξεσπά στην Ευρώπη.
«Η ανθρώπινη κατάσταση» της Χάνα Άρεντ μόλις κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση
Η Χάνα Άρεντ πέρα από την «κοινοτοπία του κακού».
Νίκος Σταμπολίδης: «Η αρχαιολογία είναι σαν την ιατρική. Μόνο που ο αρχαιολόγος χειρουργεί το σώμα της γης».
Ο Νίκος Μπακουνάκης συνομιλεί με τον καθηγητή αρχαιολογίας Νίκο Σταμπολίδη με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ελεύθερνα».
Αποχαιρετώντας τον Βασίλη Αλεξάκη
Η Δέσποινα Τριβόλη θυμάται με συγκίνηση τον συγγραφέα που είχε όλες τις αρετές των βιβλίων του.
«Οικογένεια Μπρίτζερτον»: Τα βιβλία που έγιναν η σειρά-φαινόμενο της φετινής σεζόν
Τα μυθιστορήματα της Julia Quinn είναι διαθέσιμα από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Ο Βασίλης Αλεξάκης έμενε σε τρεις γκαρσονιέρες στο Κολωνάκι
Όταν ο γνωστός συγγραφέας μάς είχε υποδεχτεί στο ιδιότυπο διαμέρισμά του στην οδό Αναγνωστοπούλου.
Βασίλης Αλεξάκης: «Σκοπός της ζωής δεν είναι να περνάμε καλά»
Ο σημαντικός συγγραφέας που πέθανε χθες είχε μοιραστεί με τη LiFO τις σκέψεις του για τη λογοτεχνία, τη ζωή και τους δύσκολους καιρούς.
«Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ίαν ΜακΓιούαν: Μία κατασκοπευτική και μία ερωτική ιστορία διασταυρώνονται
Το μυθιστόρημα «Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ίαν ΜακΓιούαν (Sweet tooth, 2012) μπορεί να μη φτάνει το επίπεδο της «Εξιλέωσης» αλλά, εκτός από σπινθηροβόλο, είναι και πολύ διαφωτιστικό. Θέμα του, οι πολιτιστικές εκφάνσεις του Ψυχρού Πολέμου, πεδίο μελέτης και αρκετών Ελλήνων ιστορικών τον τελευταίο καιρό.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή