Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Το ερωτικό παράδοξο: Γιατί είμαστε ερωτευμένοι πάντα με εκείνον που φεύγει;

Mια έξοχη παρατήρηση της ποιήτριας Αν Κάρσον για την παράδοξη λειτουργία του έρωτα, που όχι τυχαία πρώτη η Σαπφώ τον χαρακτήρισε «γλυκόπικρο»
ΤΗΣ ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ*
Ανώνυμη τοιχογραφία από τη Πομπηία (περ. 100 π.Χ.), η επονομαζομένη Σαπφώ

Είτε νοηθεί ως δίλημμα των αισθήσεων, ως δίλημμα της δράσης ή δίλημμα αξιακό, ο έρωτας καταγράφεται ως ένα γεγονός αντιφατικό: μές στην ερωτική επιθυμία η αγάπη συμφύρεται με το μίσος.

Γιατί;
Υπάρχουν πολλοί τρόποι ν’ απαντήσουμε σε τούτο το ερώτημα. Έναν πολύ ξεκάθαρο μας τον δίνουν τα ελληνικά. Η λέξη έρως δηλώνει «στέρηση», «έλλειψη», «επιθυμία για κάτι που απουσιάζει». Ο ερωτευμένος θέλει αυτό που δεν έχει. Είναι εξ ορισμού αδύνατον για το ερωτικό υποκείμενο να έχει αυτό που θέλει, μιας και, αφ’ ης στιγμής το αποκτήσει, το αντικείμενο του έρωτα παύει ν’ απουσιάζει. Δεν πρόκειται για απλό παιχνίδι με τις λέξεις. Στον έρωτα υπάρχει ένα δίλημμα που στοχαστές απ’ τη Σαπφώ μέχρι τις μέρες μας το θεώρησαν κρίσιμο. Ο Πλάτωνας το θίγει ξανά και ξανά. Τέσσερις διάλογοί του διερευνούν τι σημαίνει το γεγονός ότι η επιθυμία στρέφεται πάντοτε μονάχα προς κάτι που λείπει, κάτι που δεν είναι διαθέσιμο, κάτι που απουσιάζει, κάτι που δεν είναι ούτε στην κατοχή σου ούτε μέρος του είναι σου: ο έρως συνεπάγεται την ένδειαν. Όπως λέει η Διοτίμα στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, ο Έρως είναι ο νόθο παιδί του Πλούτου (του Πόρου) και της Φτώχειας (της Πενίας) και πάντοτε εγκατοικεί σε μια ζωή ματαιωμένης στέρησης (203 b-e). Η Σιμόν Βέιλ επιλέγει σαν αναλογία την πείνα:

 

Όλες μας οι επιθυμίες είναι αντιφατικές, σαν την επιθυμία για τροφή. Θέλω αυτός που αγαπώ να μ’ αγαπά. Όμως αν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, παύει να υφίσταται και σταματώ να τον αγαπώ. Και όσο δεν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, δε μ’ αγαπά αρκετά. Πείνα και κορεσμός μαζί. (1977, σ. 364)

 

Η λέξη έρως δηλώνει «στέρηση», «έλλειψη», «επιθυμία για κάτι που απουσιάζει». Ο ερωτευμένος θέλει αυτό που δεν έχει. Είναι εξ ορισμού αδύνατον για το ερωτικό υποκείμενο να έχει αυτό που θέλει, μιας και, αφ' ης στιγμής το αποκτήσει, το αντικείμενο του έρωτα παύει ν' απουσιάζει.

 

Η Έμιλυ Ντίκινσον το λέει πιο κοφτά στο «Πεινούσα»:

 

Κι έτσι βρήκα πως η πείνα

ήταν μια όψη

των ανθρώπων έξω απ’ τα παράθυρα,

που χανόταν σαν μπαίνανε μέσα.

 

Ο Πετράρχης ερμηνεύει το πρόβλημα με βάση την αρχαία φυσιολογία της φωτιάς και του πάγου:

 

Ξέρω ν’ ακολουθώ σαν φεύγω να γλιτώσω απ’ τη φωτιά μου

παγώνω όταν τη βλέπω· σαν λείπει, ο πόθος μου φλογίζει.

                                                      («Trionfo d’Amore»)

 

Ο Σαρτρ δείχνει λιγότερη υπομονή με την αντιφατική ιδέα της επιθυμίας, μ’ αυτή τη «φάρσα», όπως την αποκαλεί. Στις ερωτικές σχέσεις βλέπει ένα σύστημα άπειρων αντανακλάσεων, ένα απατηλό παιχνίδι του καθρέφτη που φέρει εντός του την ίδια του την ακύρωση και διάψευση (1956, σ. 444-445). Για τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ το παιχνίδι είναι βασανιστικό: «Ο ιππότης που φεύγει για νέες περιπέτειες προσβάλλει τη δέσποινά του, εκείνη όμως μόνο καταφρόνια νιώθει γι’ αυτόν αν τούτος παραμείνει γονατιστός μπροστά της. Αυτό είναι το βασανιστήριο του ανέφικτου έρωτα...» (1953, σ. 619). Ο Ζακ Λακάν θέτει το ζήτημα κάπως πιο αινιγματικά όταν λέει: «Η επιθυμία ... συνεπάγεται την απουσία κάτω απ’ τα τρία σχήματα του μηδενός που συγκροτεί τη βάση της απαίτησης γι’ αγάπη, του μίσους που φτάνει μέχρι την άρνηση της ύπαρξης του άλλου και του άρρητου στοιχείου που αγνοείται μες στην απαίτησή του» (1966, σ. 28).

 

 

Μοιάζει σαν οι διάφορες αυτές φωνές να δείχνουν προς μια κοινή αίσθηση. Κάθε ανθρώπινη επιθυμία τοποθετείται πάνω σ’ έναν άξονα παραδοξότητας, με πόλους την απουσία και την παρουσία και με κινητήριες δυνάμεις την αγάπη και το μίσος. Ας επιστρέψουμε στο ποίημα της Σαπφώς με το οποίο αρχίσαμε. Το συγκεκριμένο απόσπασμα (LP, απ. 130), όπως σώζεται στο κείμενο και στα σχόλια του Ηφαιστείωνα, το ακολουθούν χωρίς χάσμα δύο στίχοι στο ίδιο μέτρο, που ενδεχομένως ανήκουν στο ίδιο ποίημα:

 

"Ατθι, σοι δ' εμεθεν μεν απήχθετο

φροντίσδην, επί δ' Ανδρομέδαν πόται.

 

Ατθίδα μου, η έγνοια σου για μένα

μίσος ανάδεψε μέσα σου,

κι έκανες φτερά για την Ανδρομέδα.

                                  (LP, απ. 131)

 

Υπάρχει κανένας που να επιθύμησε ποτέ αυτό που δεν απουσιάζει; Κανένας. Σ’ αυτό οι Έλληνες ήταν ξεκάθαροι. Κι επινόησαν τον έρωτα για να το εκφράσουν.

 

_______

Το δεύτερο κεφάλαιο με τίτλο «Απών» από το βιβλίο της Αν Κάρσον «Έρως ο γλυκόπικρος ― δοκίμιο για το ερωτικό παράδοξο στην κλασική παράδοση» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Δώμα, σε μετάφραση Ανδρονίκης Μελετλίδου

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ήταν μαύροι οι αρχαίοι Έλληνες;
Αρχαιολογία & Ιστορία

Ήταν μαύροι οι αρχαίοι Έλληνες;

Μια πρόσφατη σειρά του BBC παρουσιάζει τον Αχιλλέα και άλλους αρχαίους Έλληνες με μαύρο δέρμα. Τι λέει σχετικά η Ιστορική και Επιστημονική έρευνα; Ένας καθηγητής του Κέιμπριτζ απαντά.
Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν σχεδόν τυφλοί στο γαλάζιο και το πράσινο
Υπάρχει ενδεχόμενο οι αρχαίοι να έβλεπαν από τη φύση τους —καθαρά σε επίπεδο αμφιβληστροειδούς― λιγότερα χρώματα απ' όσα βλέπουν τα δικά μας μάτια, σε σημείο μάλιστα να γίνεται λόγος για τυφλότητα των Ελλήνων;
Μήπως ευθύνονται οι αρχαίοι Έλληνες για τις ανασφάλειες γύρω από την εμφάνισή μας;
Τα εκπάγλου καλλονής αγάλματα της αρχαιοελληνικής τέχνης προώθησαν ένα απρόσιτο ιδανικό για το σώμα, ακριβώς όπως κάνουν τα μοντέλα και οι σταρ του κινηματογράφου σήμερα
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Απόσπασμα από την θρυλική του διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Αλόννησος: Άλλη νήσος»: Ένα καλοκαιρινό διήγημα του Άρη Σφακιανάκη για τη LiFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας
Wilfred Thesiger: Ο άνθρωπος που διέσχισε πρώτος την έρημο της Αβησσυνίας και πέθανε σαν σήμερα το 2003
Η Βάλια Σκουρτσή γράφει για τον μεγάλο Άγγλο εξερευνητή που διέσχισε την αραβική έρημο και κατέγραψε τη ζωή στα έλη της Μεσοποταμίας
«Η Νίκη στους καταρράκτες»: Ένα καλοκαιρινό διήγημα του Άκη Δήμου για τη LIFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας
Στον απαράβατο κήπο της Κατερίνας Αγγελάκη - Ρουκ
Ένα αφιέρωμα στην μεγάλη Ελληνίδα ποιήτρια που σχεδόν αθόρυβα τις τελευταίες δεκαετίες δημιούργησε ένα συμπαγές ποιητικό σώμα ιδιαίτερης αξίας και ομορφιάς.
«Applaudito a Corfu»: Ένα καλοκαιρινό διήγημα του Χρήστου Χωμενίδη για τη LiFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας
Το ελληνικό καλοκαίρι του Ζακ Λακαριέρ
Αποσπάσματα από το Κεφάλαιο Χ. Τα Κυπαρίσσια της Αντιγόνης.
Body positive: μία απάτη;
"Το σώμα μας προκύπτει από την τριβή του κόσμου πάνω στο δέρμα μας".
«Κρύο στη Δονούσα»: Ένα καλοκαιρινό διήγημα του Κωστή Μαραβέγια για τη LiFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας
H πρώτη γυναίκα που μετέφρασε την Οδύσσεια στα αγγλικά μιλά στο LIFO.gr
Η Έμιλι Γουίλσον, η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε στα αγγλικά το έπος του Ομήρου μιλάει στο lifo.gr για την περιπέτεια της μετάφρασης
«Παραχειμάζων εν τη Σάμω»: Ένα καλοκαιρινό διήγημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη για τη LIFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας.
«Λέσβος: Υπερηχητικό καΐκι»: Μια καλοκαιρινή ιστορία της Εύης Λαμπροπούλου για τη LiFO
Oι Έλληνες συγγραφείς γράφουν πρωτότυπες ιστορίες για τους αναγνώστες μας.
Ποιος ήταν πραγματικά ο Λεονάρντο ντα Βίντσι
O άκρως ευαίσθητος και αντιφατικός Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν εφευρέτης των πιο ακραίων μηχανών και μέγας ανατόμος. Κυρίως, όμως, υπήρξε το πιο δημιουργικό μυαλό που ανέδειξαν ποτέ οι Καλές Τέχνες και οι επιστήμες, όπως αποκαλύπτει η «Βιογραφία μιας μεγαλοφυΐας» του Walter Isaacson που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Απρόβλεπτες χαρές του γήρατος
Η ανταρσία της τρίτης ηλικίας στα σουηδικά αστυνομικά μυθιστορήματα
Το νόημα του στυλ: ένας πλήρης κατάλογος με τις υποκουλτούρες του 20ου αιώνα
Το Cool: Style, Sound and Subversion είναι το απόλυτο εγχειρίδιο όλων των στυλ της περιθωριακής κουλτούρας του περασμένου αιώνα
Η κρυφή σεξουαλική ζωή της Παλιάς Αθήνας
Ο Θωμάς Σιταράς με αφορμή το βιβλίο του «Πόθοι και Πάθη στην παλιά Αθήνα, 1834-1938» μιλά για τα αποσιωπημένα σκάνδαλα όσων αργότερα μας έπρηξαν στο κήρυγμα
6 σχόλια
Ταξινόμηση:
Ecce Homo Ecce Homo 3.5.2019 | 19:29
Ας μού επιτραπεί μια μικρή διόρθωση: Του Πόρου και της Πενίας. Όχι Ξενίας.

_________
Ευχαριστούμε, το τυπογραφικό λάθος διορθώθηκε.
avatar Binx 3.5.2019 | 21:40
"Θέλω αυτός που αγαπώ να μ’ αγαπά. Όμως αν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, παύει να υφίσταται και σταματώ να τον αγαπώ."

Αυτό είναι ψέμα.Αν αυτος που αγαπούσα μου ήταν ολότελα δοσμένος θα τον αγαπούσα χίλιες φορές περισσότερο.
SteMar SteMar 3.5.2019 | 22:04
Ανυπομονώ να διαβάσω το βιβλίο. Ταυτίστηκα σχεδόν απόλυτα με το άρθρο.
Άρα πιστεύεις ότι ο απόλυτος έρωτας είναι ο ανεκπλήρωτος;;Και συνήθως μιλάμε για τους "παράνομους" ανέφικτους και πλατωνικούς;;Εκεί πάει το μυαλό μου.
SteMar SteMar 4.5.2019 | 19:01
Έχοντας ζήσει έναν πλατωνικό έρωτα, απαντώ ότι έχω ευχηθεί χίλιες φορές να είχε ολοκληρωθεί. Στην καρδιά μου όμως έχει χαραχθεί ως ένα συναίσθημα που δε μπορεί να αλλοιώσει ο χρόνος, η επιθυμία και η καθημερινότητα.
(Συναισθηματική) Πενία τέχνας κατεργάζεται. Ωραίο "παραβάν" για την "αυτοδικαίωση" των μή διαθέσιμων "συναισθηματικά" (και όχι μόνο) "ανθρώπων", καθώς και για τις ατελείωτες περιπετειούλες τους, σε κάποιες από τις οποίες επιδίδονται και με το "αζημίωτο", μάλιστα.

Δυστυχώς το αρχαίο πνεύμα, χρησιμοποιείται από κάποιους σήμερα με σκόπιμες παρερμηνεύσεις, κατακρεουργείται, αλλοιώνεται, γίνεται το υπομόχλιο στυγνής προπαγάνδας και ακτιβισμού, το παιχνιδάκι στα χέρια ανθρώπων που δεν "ανήκουν" σε κανέναν και σε τίποτα, ούτε καν στον ίδιο τους τον εαυτό...
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή