Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
«Galerie Mirko Keitum Sylt», 1971. Μελάνι και τέμπερα σε χαρτί, 50x65 εκ.  © The Estate of Alexis Akrithakis
Εικαστικά

«Τσίκι - τσίκι»: Μια συναρπαστική έκθεση του Αλέξη Ακριθάκη έρχεται στο Μουσείο Μπενάκη

Περί τα ογδόντα έργα από αυτά που έχουν χαρακτηριστεί «τσίκι-τσίκι» απαρτίζουν τη νέα σημαντική έκθεση για τον υπέροχο Έλληνα του Βερολίνου, τον Αλέξη Ακριθάκη.

Ο όρος «τσίκι-τσίκι» αποδίδεται στον Κώστα Ταχτσή, καθώς εκείνος τον πρωτοχρησιμοποίησε σε κείμενό του για τον κατάλογο έκθεσης του 1971 στη Γενεύη, στην γκαλερί του Ιόλα, αν και μάλλον ο ίδιος ο καλλιτέχνης συνήθιζε να αποκαλεί έτσι την τεχνική της σχολαστικής σχεδόν επανάληψης μοτίβων, το παραγέμισμα της λευκής επιφάνειας του χαρτιού με μικρά σχήματα από μαύρο μελάνι. Ένα πολύ προσωπικό στυλ συγκεκριμένης τεχνοτροπίας όπου κυκλάκια, γραμμούλες, καμπύλες και αλλά πολλά ευρηματικά σχήματα αναπαράγονται σε έναν αέναο πολλαπλασιασμό, δίνοντας την εντύπωση ότι είναι ίδια, ενώ στην πραγματικότητα, αν κάποιος τα παρατηρήσει προσεκτικά, θα διαπιστώσει ότι μοιάζουν απλώς, δεν είναι ταυτόσημα. Τον χαρακτηρισμό τους, πάντως, τον οφείλουν στον ήχο που έκανε το πενάκι πάνω στο χαρτί. Όλα ασπρόμαυρα, ενώ σε κάποια προστίθεται λίγο χρώμα. Η περίοδος, δε, κατά την οποία ο Ακριθάκης δούλευε με αυτού του τύπου την τεχνική ήταν μεταξύ 1965 και 1975.


Ο Νάνος Βαλαωρίτης είχε διακρίνει την ιδιοφυΐα του ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60, όταν ο καλλιτέχνης μοιραζόταν με τον Ταχτσή μία από τις σοφίτες του περίφημου Κτιρίου Καλλιγά στο Σύνταγμα και εμπλούτιζε με σχέδια του το θρυλικό λογοτεχνικό περιοδικό «Πάλι», του οποίου ο διανοητής και ποιητής  ηγούνταν. Έγραψε με αφορμή την πρώτη του αθηναϊκή έκθεση στο Γαλλικό Ινστιτούτο το 1966:

 

Η σπειροειδής χαίτη ενός αποτυχημένου φεγγαριού που πήγε να γίνει άνθρωπος - χρωματιστή - έντερο - εντομολογία - το γράμμα 4, ο αριθμός Ω, ερωτηματικά, μαμούνια, καρδιές σε όλα τα μεγέθη, σε όλα τα χρώματα, βέλη, φυτά, ανθρωπάκια με φωτιές και ήλιοι, σταυρός ή σφυροδρέπανο, αδιάφορο τι - τριβόλια, όπως τα σκουληκάκια μέσα στο φρούτο. Το ηρωικό κατσαβίδι με το παξιμάδι του και με την αλυσίδα - ο θρόνος της καρδιάς, το απροσδόκητο αυτό ξέσπασμα είναι σαν μια βροχή ανοιξιάτικη που φέρνει πάνω στης γης την επιφάνεια όχι μόνο τα χόρτα και τα λουλούδια αλλά κι όλα τα μικροσκοπικά πλάσματα της οικουμένης.

 
Αυτή η περιγραφή είναι σαν να καθόρισε την καλλιτεχνική ταυτότητα του Ακριθάκη, ένα κείμενο-μανιφέστο όπου αναδεικνύονται όλοι οι αγαπημένοι συμβολισμοί, πολλοί εκ των οποίων επανέρχονται σε όλη τη δημιουργική πορεία του χαρισματικού αλλά και περιπετειώδους καλλιτέχνη. Μοτίβα που εντάσσονται και στα «τσίκι-τσίκι» της εποχής, μια χαρακτηριστική και χαριτωμένη προσωπική έκφραση που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη δεκαετία αυτή, καθώς ίχνη της εντοπίζονται και νωρίτερα αλλά και αργότερα, ακόμα και σε μεγάλου μεγέθους λάδια. Λόγου χάρη, η αφίσα της έκθεσής του στη Θεσσαλονίκη, στην γκαλερί Βέλτσου, το 1963 ήταν «τσίκι-τσίκι», το οποίο ξαναβρίσκουμε και μετά το 1975 σε εφαρμογές, π.χ. σε βαμβακερά υφάσματα, σε κατασκευές, σε πολλαπλά για το Πολύπλανο. Επίσης, θα ήταν λάθος να ισχυριστούμε ότι τη δεκαετία που κυριάρχησαν τα «τσίκι-τσίκι» ο καλλιτέχνης περιοριζόταν σε αυτό, αφού παράλληλα έκανε και τέμπερες, στις οποίες συχνά ξεπρόβαλλε σε μικρότερες ή μεγαλύτερες δόσεις το «τσίκι-τσίκι», όπως το «Galerie Mikro Keitum Sylt» του 1971. Κι ενώ το 1973 ουσιαστικά το εγκαταλείπει, επανέρχεται με το εξώφυλλο της Ιωάννου Αποκαλύψεως σε μετάφραση του Ηλία Πετρόπουλου, στην πρώτη έκδοση του 1975 από τις εκδόσεις Πλειάς. Στις σελίδες που ακολουθούσαν υπήρχαν 12 παραλλαγές του.

 

Κοιτάς τα έργα του και ένας ολόκληρος καινούργιος κόσμος ανοίγεται μπροστά σου, χωρίς να έχει σημασία αν αυτό που κοιτάς είναι μεγάλο ή μικρό. Είναι από μόνο του ωραίο!


Ο Αλέξιος Παπαζαχαρίας, επιμελητής της έκθεσης, μαζί με την κόρη του καλλιτέχνη Χλόη Geitmann-Ακριθάκη, αφιέρωσε έναν χρόνο ερευνώντας τα «τσίκι-τσίκι». Συνάντησα τους δυο τους στο καφέ του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Κουμπάρη. Ο Παπαζαχαρίας πήρε τον λόγο:

 

Πρόκειται για μια τυπολογία έργων καλλιτεχνικής δημιουργίας και συγκεκριμένου μέσου, που είναι το μελάνι στο χαρτί. Τα χαρακτηρίζει ίδια λογική, αλλά είναι απολύτως διαφορετικά. Είναι τα πρώτα που έχουν αναγνωρισιμότητα και αναγνώριση και πολλά από τα έργα αυτά είναι διάσημα. Έτσι έβλεπε τη σχέση του με το μελάνι και το χαρτί. Ένα ενστικτώδες παιχνίδι που το κάνεις σαν παιδί. Εξάλλου, όταν είμαστε παιδιά, παρατηρούμε αλλιώς, και κυρίως συγκρατούμε στη μνήμη μας περισσότερα. Αυτή η ευαισθησία που έχεις ως παιδί και τη χάνεις μεγαλώνοντας εκείνος δεν τη χάνει, συνεχίζει να την έχει. Και ως καλλιτέχνης κάνει πολύ ωραία πράγματα. Γενικά, ο Ακριθάκης έχει μια τάση να κάνει τα έργα του κάπως τραγικά και την εμφάνισή τους ευδιάθετη, καλυμμένη με τα αντίθετά τους. Υπάρχουν έργα που σχολιάζουν την επικαιρότητα, αλλά με έναν τρόπο είναι αισιόδοξα

 

Θεατράκι, 1976. Χαρτοκοπτική κατασκευή, 8x8x4 εκ. © The Estate of Alexis Akrithakis
Θεατράκι, 1976. Χαρτοκοπτική κατασκευή, 8x8x4 εκ. © The Estate of Alexis Akrithakis


Η επιβολή της δικτατορίας το 1967 τον βρίσκει στην Αθήνα με τη σύντροφό του Φώφη. Λίγο μετά θα πάρει την περίφημη υποτροφία από το γερμανικό κράτος και θα εγκατασταθούν στο περίκλειστο τότε Δυτικό Βερολίνο. Ένα από τα έργα της έκθεσης, όπου αναγνωρίζεις ένα τανκ και μια ελληνική σημαία, αποτελεί σαφή αναφορά στο πραξικόπημα.


Ο Παπαζαχαρίας παίρνει αφορμή από αυτό το έργο και εξηγεί:

 

Δεν ήταν στρατευμένος καλλιτέχνης, αλλά όλα του τα έργα είναι πολιτικά. Όλα δείχνουν τη στάση ζωής ενός ανθρώπου που έχει έναν προβληματισμό σε σχέση με το τι δίνεις και τι παίρνεις, που αυτό είναι πολιτική. Κοιτάς τα έργα του και ένας ολόκληρος καινούργιος κόσμος ανοίγεται μπροστά σου, χωρίς να έχει σημασία αν αυτό που κοιτάς είναι μεγάλο ή μικρό. Είναι από μόνο του ωραίο! Δεν είναι φορτωμένα με πολλά αρνητικά συναισθήματα, ο Ακριθάκης δεν δείχνει το τέλος − μάλλον την αρχή. Έχουν αγαπηθεί από πολύ κόσμο τα "τσίκι-τσίκι", αλλά δεν είναι απαραίτητα από τα πιο αγαπημένα του κοινού γενικά, της αγοράς και των μουσείων. Είναι χαρακτηριστικά, αλλά έχουν μια απαίτηση για παρατήρηση, είναι έργα που βλέπονται από κοντά, που σημαίνει ότι δεν λειτουργούν για τον πολύ κόσμο

 

 

«Oικοδομή», 1967. Μελάνι σε χαρτί, 48x63 εκ. © The Estate of Alexis Akrithakis
«Oικοδομή», 1967. Μελάνι σε χαρτί, 48x63 εκ. © The Estate of Alexis Akrithakis


Δέκα χρόνια δημιουργικότητας περιλαμβάνουν και κάποια μνημειώδη έργα, σχολιάζω, και ο επιμελητής με διορθώνει: «Βλέπεις μια κρύα επιφάνεια με λίγο χρώμα. Πολύ λίγα είναι σχεδιασμένα για να φαίνονται από μακριά. Κι αυτά είναι όντως μνημειώδη. Αλλά ένα έργο δεν το κάνει μνημείο ο καλλιτέχνης αλλά η Ιστορία». Η Χλόη Ακριθάκη συμπληρώνει: «Το "τσίκι-τσίκι" του '65 είναι άλλο από εκείνο του '69». Πράγμα που σημαίνει ότι είχε θεαματική εξέλιξη. Θα μπορούσαμε να τα χαρακτηρίσουμε, λοιπόν, επικά; «Ναι, αυτό ίσως είναι σωστότερο» μου απαντάει ο Παπαζαχαρίας. Πολλά από αυτά τα έργα ανήκουν σήμερα σε ιδιωτικές συλλογές. Είτε τα είχε χαρίσει είτε είχαν πουληθεί και βρέθηκαν μετά από έναν μαραθώνιο αναζήτησης. Σημασία έχει ότι εντοπίστηκαν και θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, εφόσον τα περισσότερα είναι εντελώς άγνωστα.


Μια «τρυφερή» πλευρά της έκθεσης, η οποία βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας, είναι η συνεισφορά του Μιχάλη Γαβρίλου που τη δεκαετία του '70 έφτιαχνε τις κατασκευές των πολλαπλών στο Πολύπλανο και συνεργάστηκε στενά με τον Ακριθάκη, ενώ αργότερα, ως συνιδιοκτήτης του Επίκεντρου στην Πάτρα, του οργάνωσε και έκθεση. Γνωριζόντουσαν καλά και τον θυμάται να στήνει τα έργα του. Αναπόφευκτα, λοιπόν, όποτε αντιδρά και λέει «ο Αλέξης δεν θα το έκανε έτσι», δεν μπορεί κανείς παρά να σεβαστεί τη συμβουλή του.

 

Five-dollar bill (Πεντοδόλλαρο), 1969, μελάνι και γκουάς σε χαρτί
70x100 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis
Five-dollar bill (Πεντοδόλλαρο), 1969, μελάνι και γκουάς σε χαρτί 70x100 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis

 

Το Όνειρο του Πυλάδη, 1967, μελάνι σε χαρτί, 50x80 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis
Το Όνειρο του Πυλάδη, 1967, μελάνι σε χαρτί, 50x80 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis

 

Φωτιά, 1970, μελάνι και γκουάς σε χαρτί, 50x70 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis
Φωτιά, 1970, μελάνι και γκουάς σε χαρτί, 50x70 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis

 

Πορτραίτο Φ.Α., 1968, μελάνι σε χαρτί, 65x50 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis
Πορτραίτο Φ.Α., 1968, μελάνι σε χαρτί, 65x50 εκ. © 2019 The Estate of Alexis Akrithakis

 

«Galerie Mirko Keitum Sylt», 1971. Μελάνι και τέμπερα σε χαρτί, 50x65 εκ.  © The Estate of Alexis Akrithakis
«Galerie Mirko Keitum Sylt», 1971. Μελάνι και τέμπερα σε χαρτί, 50x65 εκ.  © The Estate of Alexis Akrithakis

 

Ιnfo

Αλέξης Ακριθάκης, τσίκι-τσίκι, από 25/9 έως 17/11, Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1 & Βασ. Σοφίας, www.benaki.org

 

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Bard College της Νέας Υόρκης θέατρο και κινηματογράφο. Έχω γράψει για τα περιοδικά SL, Πρόσωπα, 01, Εικόνες του Κόσμου, Symbol του Επενδυτή, όπως και για τις σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όλα όσα θα δούμε στο Μουσείο Μπενάκη μετά το καλοκαίρι
Σημαντικά έργα του Αλέξη Ακριθάκη, ένα μεγάλο αφιέρωμα στον αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλο και το Bauhaus, μια εισαγωγή στο έργο του Christian Zervos, ενός από τους μεγάλους «αγνοημένους» της Ιστορίας της Τέχνης, και πολλά άλλα που θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε απ' τον Σεπτέμβριο.
Αλέξης Ακριθάκης, Τσίκι-Τσίκι
Η έκθεση Τσίκι-Τσίκι οργανώνεται με αφορμή την επέτειο συμπλήρωσης 80 χρόνων από τη γέννηση και 25 χρόνων από το θάνατο του σημαντικού Έλληνα ζωγράφου Αλέξη Ακριθάκη.
Γιατί η Ελλάδα στέλνει τα Αγριμικά της Μαρίας Παπαδημητρίου στη Μπιενάλε της Βενετίας;
Ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής Αλέξιος Παπαζαχαρίας εξηγεί στο Lifo.gr

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τα μουσεία λένε «ευχαριστώ» στους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας μέσα από ένα έργο τέχνης
Χρησιμοποιώντας το hashtag #MuseumsThankHealthHeroes, μουσεία από όλο τον κόσμο μοιράζονται έργα τέχνης από τις συλλογές τους τα οποία σχετίζονται με τους εργαζόμενους της πρώτης γραμμής που δουλεύουν με αυταπάρνηση για να σώσουν ζωές
Η «Γυναίκα που ταξιδεύει» της Λιουμπόβ Ποπόβα στο MOMus - Mουσείο Μοντέρνας Τέχνης - Συλλογή Κωστάκη
Η αν. γενική διευθύντρια του MOMus και διευθύντρια του MOMus - Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης - Συλλογή Κωστάκη, κ. Μαρία Τσαντσάνογλου, γράφει για έναν εμβληματικό πίνακα της συλλογής.
Εθνολογικό Μουσείο Θράκης: Ένα εικονοστάσι
Η πρόεδρος και διευθύντρια του μουσείου κ. Αγγέλα Γιαννακίδου γράφει για ένα πολύτιμο αντικείμενο της συλλογής
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: ο ζωγράφος που ο Πικάσο αποκαλούσε «πατέρα»
Σαν σήμερα το 1614 πεθαίνει ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους στην ιστορία της τέχνης
Ο άδειος ουρανός της Μεσογείου
... και οι μεταφυσικές αναζητήσεις ενός αρχηγού κράτους (κόμικ)
Ραφαήλ: ο θρίαμβος της ιταλικής Αναγέννησης
18 έργα του σπουδαίου αναγεννησιακού ζωγράφου που γεννήθηκε σαν σήμερα
Τα σχέδια της Λουίζ Μπουρζουά που παρουσιάζονται σε μια μεγάλη online έκθεση είναι το ιδανικό αγχολυτικό
Η καθημερινή ζωή μου με τον Τσαρούχη. Από τον Γιώργο Ορφανό.
28 χρόνια μετά το θάνατό του, ο μεγάλος δάσκαλος παραμένει ένα γοητευτικό αίνιγμα. Σε αυτήν την σπάνια, αποκλειστική μαρτυρία που μας επέδωσε το 2000, ο πιστός φίλος και μαθητής του, Γιώργος Ορφανός, σκιαγραφεί με χαρισματική ενάργεια την καθημερινή του ζωή δίπλα στον μεγάλο στοχαστή και καλλιτέχνη
«Μέσα σ’ αυτόν τον πίνακα του Μπρέγκελ, δεν νιώθω πια κανένα φόβο»
Ο επιφανής Αμερικανός κριτικός τέχνης Τζέρι Σαλτζ περνά τις μέρες της καραντίνας «κατοικώντας μέσα στο διάσημο έργο "Ο θρίαμβος του θανάτου", το μεγαλειώδες πανοραμικό πανδαιμόνιο που ζωγράφισε ο Πίτερ Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος πριν από πεντακόσια σχεδόν χρόνια. ― Προτιμήστε την desktop έκδοση του άρθρου.
Μία περιήγηση στους πιο εμβληματικούς πίνακες του Βαν Γκογκ στις αίθουσες του μουσείου του
Η ιστορία της ζωής του Βίνσεντ Βαν Γκογκ σε περίληψη, έτσι όπως την αφηγούνται μερικοί από τους πίνακές του.
Μαρκ Σαγκάλ: Ο ανένταχτος ποιητής της μοντέρνας τέχνης
Σαν σήμερα, στις 28 Μαρτίου 1985, πεθαίνει σε ηλικία 98 ετών ο Ρώσος ζωγράφος εβραϊκής καταγωγής Μαρκ Σαγκάλ.
Τι μας λέει για το μέλλον της τέχνης αυτό το meme με την αραχτή Μόνα Λίζα στο άδειο Λούβρο;
Smartify: Δωρεάν όλες οι ηχητικές περιηγήσεις των μουσείων για το υπόλοιπο του 2020
Οι εκθέσεις που έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους λόγω του κορωνοϊού θα λανσάρουν επίσης το υλικό τους στην εφαρμογή.
18+1 μουσεία και χώροι που μπορείς να επισκεφτείς τώρα από το σπίτι σου
Εάν αναβάλλεις εδώ και καιρό τις επισκέψεις σου σε κάποιο μουσείο ή αρχαιολογικό χώρο, τώρα είναι η ώρα να τα θαυμάσεις όλα online
Το 1821 μέσα από 25 έργα τέχνης
O ηρωισμός μέσα από τη ζωγραφική του Ευγένιου Ντελακρουά, του Νικολάου Γύζη και άλλων μεγάλων καλλιτεχνών
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή