Είχα περάσει τα δεύτερα -άντα όταν βρέθηκα για πρώτη φορά στον Πύργο, προκειμένου να καλύψω δημοσιογραφικά το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά φεστιβάλ της Ελλάδας, το οποίο πραγματοποιείται κάθε χρόνο στην πρωτεύουσα της Ηλείας, με έδρα του το ιστορικό Θέατρο Απόλλων (1850).
Έχοντας «χαρτογραφήσει» ολόκληρη σχεδόν την Πελοπόννησο με θρησκευτική ευλάβεια, ούτε στιγμή δεν μας είχε περάσει από το μυαλό μέχρι τότε να πάμε μια βόλτα προς τα εκεί, παρότι πολλές φορές βρεθήκαμε σε απόσταση αναπνοής: ο Πύργος θεωρούσαμε ότι δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον για τον επισκέπτη.
Η εμπειρία έχει δείξει ότι με όσο χαμηλότερες προσδοκίες φτάνεις σε έναν τόπο, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να σε εκπλήξει ευχάριστα. Μπορεί κατά το παρελθόν, σε ένα χιουμοριστικό, αυτοσαρκαστικό βιντεάκι των Ζιζανίων του Φεστιβάλ, ο Πύργος να «στέφθηκε» από τους κατοίκους του ως «η ασχημότερη πόλη της Ελλάδος», κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει επ’ ουδενί.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας σάς περιμένει με μερικά αριστουργήματα στις προθήκες του: ο εμβληματικός Ερμής του Πραξιτέλη, η Νίκη του Παιωνίου, το κράνος του Μιλτιάδη, το πήλινο σύμπλεγμα του Δία με τον Γανυμήδη και τα αετώματα του ναού του Δία είναι μερικά μόνο από όσα θα δείτε.
Πόλη φιλόξενη –παρά τη σχετική μυθολογία–, με πολλές πλατείες, πεζοδρόμους, ενδιαφέροντα κτίρια, καλόγουστα μαγαζιά και νόστιμο φαγητό, μας έκανε να τη νιώθουμε πλέον «δική μας» και να περνάμε πάντα καλά με τον χαλαρό τρόπο που η ελληνική επαρχία ξέρει να κάνει. Με την Αρχαία Ολυμπία στα δυο βήματα, το «πακέτο» είναι ελκυστικότατο και οικονομικό.
Πρώτη ημέρα
Δεν υπάρχει καλύτερη επιλογή για να αφουγκραστείτε την πόλη από έναν καφέ στην κεντρική πλατεία του Πύργου, που φέρει το όνομα του οικονομολόγου και ακαδημαϊκού Σάκη Καράγιωργα, ο οποίος παρέμεινε φυλακισμένος μέχρι την πτώση της χούντας, καθώς είχε καταδικαστεί σε ισόβια για την αντιδικτατορική του δράση.
Η πλατεία είναι μεγάλη, καταπράσινη και σε αυτήν δεσπόζει το Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο με τους δωρικούς και τους ιωνικούς του κίονες, δωρεά του «καπετάν Γιάννη» που γεννήθηκε στο Κατάκολο – νομίζω ότι οι κίονες «συνομιλούν» με εκείνους της γειτονικής Εθνικής Τράπεζας.
Στο πάνω μέρος της πλατείας βρίσκεται το λοφάκι του Επαρχείου με την πανοραμική θέα –που διαθέτει και παιδική χαρά–, το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη και ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Νικολάου (1909), μια ενδιαφέρουσα εκκλησία με δυτικότροπη αισθητική.
Πολιούχος του Πύργου είναι ο Άγιος Χαράλαμπος και ο ναός του κατασκευάστηκε επί Τουρκοκρατίας στο σημείο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο άγιος σταμάτησε την πανούκλα και έσωσε την πόλη.
Η πόλη όμως έχει κι άλλες εκκλησίες που αξίζει να δείτε: η κοκκινωπή, γοτθικής –για χάρη του Όθωνα– αρχιτεκτονικής Αγία Κυριακή είναι η παλαιότερη εκκλησία, ενώ ο Άγιος Αθανάσιος (1911) έχει σχεδιαστεί από τον Ερνέστο Τσίλερ και ορθώνεται σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης – δεν είναι, βλέπετε, μόνο η Αθήνα επτάλοφος, έχει κι αλλού πορτοκαλιές.
Σε ένα από τα σημαντικότερα νεοκλασικά της ευρύτερης περιοχής στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Πύργου. Πρόκειται για την πρώην Δημοτική Αγορά (περίπου 1890), τα σχέδια της οποίας αποδίδονται –μετ’ επιφυλάξεων– στον Τσίλερ, υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο να είναι έργο μαθητών του.
Όποιος και να το σχεδίασε εν τέλει, το κτίριο είναι πραγματικό κόσμημα, το μουσείο καλοστημένο και φιλοξενεί τους θησαυρούς της ηλειακής γης, από την προϊστορία μέχρι τους ύστερους βυζαντινούς χρόνους.
Καθώς περπατάτε στην πλούσια αγορά του Πύργου, που εκτείνεται πέριξ της οδού Ερμού –προφανώς–, αναζητήστε την Ποτοποιία Κουτήφαρη, που αν και άλλαξε επωνυμία το 1957, λειτουργεί αδιάκοπα από το 1902 στο ίδιο κτίριο του 1880, με τον εμβληματικό μαρμάρινο πάγκο, τα παλιά βαρέλια και τα πολύχρωμα παραδοσιακά λικέρ – προσωπικά δεν φεύγω ποτέ χωρίς να προμηθευτώ το ούζο της χρονιάς.
Για όσους προτιμούν τη βρώση, να αναφέρω ότι στον Πύργο θα φάτε καλά, σε εξαιρετικές τιμές και ικανές ποσότητες, ενώ μπορείτε να ψωνίσετε και για το σπίτι, μια και με την καινούργια εθνική οδό δεν θα προλάβουν να «ανάψουν» τα κρέατα ή έστω τα λουκάνικα που θα λιμπιστείτε.
Σε περίπτωση, πάλι, που είστε αθλητικοί τύποι και τα φαγοπότια σάς αφήνουν παγερά αδιάφορους, να θυμίσω ότι η αμμώδης Κουρούτα απέχει είκοσι χιλιόμετρα, είναι υπέροχη, έχει τα πάντα και τους χωρά όλους – λαό και Κολωνάκι.
Δεύτερη ημέρα
Ξεκινήστε τη μέρα σας με ένα καλό πρωινό κι ετοιμαστείτε να περπατήσετε σε έναν από τους πιο σημαντικούς, δημοφιλείς και γοητευτικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Η Αρχαία Ολυμπία βρίσκεται πολύ κοντά στον Πύργο και θα βρεθείτε εκεί προτού καλά καλά το καταλάβετε.
Πνιγμένος στο πράσινο, στους πρόποδες του Κρονίου Λόφου και ανάμεσα σε δυο ποταμούς, τον Αλφειό και τον παραπόταμό του, Κλάδεο, ο αρχαιολογικός χώρος είναι ανυπέρβλητα όμορφος την άνοιξη, όταν ανθίζουν οι κουτσουπιές και τα μυριάδες αγριολούλουδα.
Αφιερωμένη στον Δία, τον πατέρα των θεών, η Ολυμπία υπήρξε το πιο δοξασμένο ιερό της αρχαίας Ελλάδας και εκεί πραγματοποιούνταν κάθε τέσσερα χρόνια οι σπουδαιότεροι αγώνες, οι Ολυμπιακοί, η λάμψη των οποίων ήταν τόσο μεγάλη, που κηρυσσόταν ιερή εκεχειρία στην ελληνική επικράτεια όσο διαρκούσαν.
Η Άλτις, το κατάφυτο ιερό άλσος, άρχισε να διαμορφώνεται τον 10ο-9ο αιώνα π.Χ., για να αποκτήσει, αργότερα, αρχικά βωμούς και στη συνέχεια ναούς, διοικητικά κτίρια, χώρους άθλησης, λουτρά και επαύλεις.
Το Φιλιππείο, το κυκλικό οικοδόμημα που αφιέρωσε στον Δία ο Φίλιππος ο Β’ της Μακεδονίας μετά τη μάχη της Χαιρώνειας, και ο Ναός της Ήρας, όπου βρέθηκε ο Ερμής του Πραξιτέλη, είναι μόνο η αρχή.
Το σημαντικότερο οικοδόμημα της Άλτεως βρίσκεται στο κέντρο της και δεν είναι άλλο από τον μεγαλοπρεπή Ναό του Δία (470 π.Χ.-456 π.Χ.), τον μεγαλύτερο ναό της Πελοποννήσου, ο οποίος θεωρείται η τέλεια έκφραση, ο «κανών» της δωρικής ναοδομίας – εδώ βρισκόταν το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.
Το γιγαντιαίο άγαλμα, που είχε ύψος δεκατρία μέτρα, περιέγραψε γλαφυρά ο Παυσανίας, ο οποίος αναφέρει, επίσης, ότι ο ίδιος ο Δίας απάντησε με έναν κεραυνό στην προσευχή τού Φειδία, που αναρωτιόταν αν ο θεός ήταν ευχαριστημένος από το τελικό αποτέλεσμα.
Το άγαλμα καταστράφηκε από πυρκαγιά γύρω στο 475 μ.Χ., στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε μεταφερθεί κατόπιν εντολής του Θεοδοσίου Α’, μετά την κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων – ο Θεοδόσιος εξάλλου ήταν αυτός που έδωσε εντολή να καταστραφούν τα ειδωλολατρικά ιερά, όταν ανακήρυξε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία της βυζαντινής αυτοκρατορίας.
Λίγο πιο κάτω θα βρείτε το εργαστήριο του Φειδία ή θα το μαντέψετε, καθώς πάνω του χτίστηκε μια παλαιοχριστιανική εκκλησία (5ος αι. μ.Χ.), μάλλον στο πλαίσιο του καθαρμού της περιοχής από το αμαρτωλό της παρελθόν.
Το Πρυτανείο, το Γυμνάσιο, το Λεωνιδαίο, όπου φιλοξενούνταν οι επίσημοι, η έπαυλη του Νέρωνα, που ήθελε τις ανέσεις του, είναι μερικά ακόμα από όσα θα δείτε, προτού μπείτε στο Στάδιο της Ολυμπίας, περνώντας από τη Στοά της Ηχούς.
Κερκίδες δεν υπήρχαν, οπότε απλωθείτε στα γρασίδια, βγάλτε φωτογραφίες και φανταστείτε 45.000 άνδρες –ναι, μόνο άνδρες– να αλαλάζουν μέσα στην ντάλα – ο Θαλής ο Μιλήσιος, μάλιστα, πέθανε από θερμοπληξία στα 78 του, παρακολουθώντας την 58η Ολυμπιάδα.
Αφού ανακτήσετε τις δυνάμεις σας, το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας σάς περιμένει με μερικά αριστουργήματα στις προθήκες του: ο εμβληματικός Ερμής του Πραξιτέλη, η Νίκη του Παιωνίου, το κράνος του Μιλτιάδη, το πήλινο σύμπλεγμα του Δία με τον Γανυμήδη και τα αετώματα του ναού του Δία είναι μερικά μόνο από όσα θα δείτε.
Αν πλέον έχετε ξεθεωθεί, μια καλή ιδέα είναι, επιστρέφοντας στη βάση σας, να πεταχτείτε μέχρι το πολύχρωμο Κατάκολο για ψαράκι. Άμεσα συνδεδεμένο με την Αρχαία Ολυμπία, καθώς εκεί δένουν τα κρουαζιερόπλοια με τους χιλιάδες επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου, το Κατάκολο μοιάζει με χωριό-φάντασμα εκτός τουριστικής περιόδου, αυτό όμως είναι κομμάτι της γοητείας του. Απολαύστε το, πριν από την «επέλαση των βαρβάρων».
