Η λίμνη Τιτικάκα βρίσκεται στο μεγαλύτερο υψόμετρο του κόσμου, στα 3.812 μ., όπου οι Άνδεις τη σφίγγουν στην αγκάλη τους σαν ακριβό δαχτυλίδι. Το μήκος της είναι 175 χλμ. και η έκτασή της καλύπτει 8.340 τετραγωνικά χλμ. «Τιτικάκα» σημαίνει «πέτρα από κασσίτερο» και στη γλώσσα των Αϊμάρα «γκρίζο πούμα». Πράγματι, κοιτάζοντάς την έχει κανείς την εντύπωση ότι τα νερά της έχουν τη θαμπή ακινησία του υγρού κασσίτερου. Τιτικάκα, μια «κρεμασμένη Μεσόγειος», ένα «ανεμοδαρμένο Αιγαίο», μια έρημος από νερό όπου καθρεφτίζεται η έρημος του ουρανού, μια αέρινη λίμνη σκαρφαλωμένη στην κορυφή του κόσμου, ημερωμένη ανάμεσα στις χρυσές κορφές της Κορντιλιέρα.
Η λίμνη Τιτικάκα είναι συνδεδεμένη με τον Φρανσίσκο Πιζάρο και τους κονκισταδόρες, όπως και με έναν θρύλο των λαών των Άνδεων που αναφέρει ότι στον βυθό της βρίσκεται ένας θησαυρός των Ίνκας.
Ο Φρανσίσκο Πιζάρο και ο θρύλος του θησαυρού των Ίνκας
Ο Φρανσίσκο Πιζάρο ήταν γιος σεξεργάτριας, αγράμματος χοιροβοσκός στην Εστρεμαδούρα και στη συνέχεια στρατιώτης στον ιταλικό στρατό. Σε ηλικία σαράντα ετών προσλαμβάνεται μούτσος στα πλοία των Κολόμβο, Νταβίλα, Κορτέζ και Μπαλμπόα, και ακολουθεί τους αφέντες του στις εξορμήσεις τους στη Νέα Γη. Αποκτά πλούτη κοντά στον Μπαλμπόα και μετά τον Παναμά, το 1530, αποφασίζει να αποβιβαστεί στο βόρειο Περού. Μετά την αιματηρή κατάληψη του Περού, το 1538, που το διοικεί σαν πραγματικός αυτοκράτορας, δολοφονείται το 1541 σε ηλικία 66 χρονών από τον γιο του Ισπανού Αλμάγκρο, Ντιέγκο.
Ο χρόνος στα Ούρος γίνεται άχρονος, κυλά, ρέει και χάνεται ασταμάτητα. Κάπου σε αυτόν τον τεράστιο καθρέφτη των νερών αναγνωρίζω μια άλλη πλευρά του εαυτού μου. Η σιωπή, ένα δειλό μειδίαμα… αυτοί οι άνθρωποι συνθέτουν τον απόηχο των αλλοτινών μου συγκινήσεων, ένα προσκύνημα στις μνήμες ενός παλιού κόσμου.
Όταν ο Φρανσίσκο Πιζάρο αιχμαλώτισε τον αυτοκράτορα των Ίνκας, Αταχουάλπα, το 1532, στην Καζαμάρκα, στα βόρεια του Περού, ο αποικιοκράτης απαίτησε από τον αυτοκράτορα να του παραδώσει, με αντάλλαγμα την ελευθερία του, ένα τεράστιο ποσό που ισοδυναμούσε, σε χρυσό και ασήμι, με την ποσότητα που μπορούσε να χωρέσει το κελί στο οποίο ήταν φυλακισμένος: μια επιφάνεια τριάντα πέντε τετραγωνικών μέτρων με ύψος δυο μέτρα. Ο αυτοκράτορας έδωσε διαταγή να συγκεντρωθεί αυτό το ποσό και από τις τέσσερις γωνιές της αυτοκρατορίας του. Τα λύτρα είχαν σχεδόν πληρωθεί και απέμενε ένα τελευταίο μέρος του συνολικού ποσού, που μεταφερόταν με πλοία από την ανατολική όχθη της Τιτικάκα στη δυτική. Στις 29 Αυγούστου του 1533, όταν οι Ίνκας έμαθαν ότι ο αυτοκράτορας Αταχουάλπα είχε εκτελεστεί από τον τυχοδιώκτη Πιζάρο, κατάλαβαν ότι ο Ισπανός κατακτητής τούς είχε προδώσει. Οργισμένοι τότε οι μεταφορείς, έριξαν τον θησαυρό στη λίμνη. Έκτοτε αυτός ο θρύλος μεταφέρεται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά και έχει μείνει στη μνήμη των Περουβιανών έως και σήμερα, χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί ποτέ γραπτά κείμενα που να πιστοποιούν τα περιστατικά.
Βαθιά επηρεασμένος από αυτούς τους θρύλους, ο Γάλλος πλοίαρχος και εξερευνητής Κουστό (1910-1997) επιχείρησε μια σειρά υποβρυχίων ερευνών τη δεκαετία του 1970. Δεν βρήκε τίποτα. Οι υποβρύχιες έρευνές του περιορίστηκαν στο ανατολικό μέρος της λίμνης Τιτικάκα, γύρω από τα νησιά του Ήλιου και της Σελήνης, πολύ κοντά στις ακτές της Βολιβίας. Το μέρος της λίμνης που παραμένει ανεξερεύνητο είναι κυρίως εκείνο που έχει το μεγαλύτερο βάθος (270 μ.), το οποίο βρίσκεται στα εδάφη του Περού.
Οι κονκισταδόρες και η γενοκτονία
Λίγο μετά την ανακάλυψη του Κολόμβου, σε Κεντρική και Νότια Αμερική Ισπανοί και Πορτογάλοι άποικοι, στην πλειοψηφία τους αγράμματοι, τυχοδιώκτες και πρώην κατάδικοι, έφτασαν από την Ευρώπη για να εκμεταλλευτούν τα νέα εδάφη. Μετά τις πρώτες επαφές με τους γηγενείς, θεώρησαν ότι δεν ήταν πολύ καλύτεροι από τα ζώα. Έτσι, αφού τους απογύμνωσαν από την ανθρώπινη φύση τους, οι Ισπανοί άρχισαν να τους σφαγιάζουν σαν τα ζώα. Ως το 1534, σαράντα δύο χρόνια μετά την άφιξη του Κολόμβου, οι αυτοκρατορίες των Αζτέκων και των Ίνκας είχαν καταστραφεί και οι υπήκοοί τους είχαν σκλαβωθεί ή δολοφονηθεί. Οι ιθαγενείς υπήρξαν θύματα της ίδιας τους της φιλοξενίας και της ειρηνικής τους φύσης. Άνοιξαν τις πόλεις και τα χωριά τους στους Ισπανούς, χωρίς να περιμένουν ότι οι φιλοξενούμενοί τους θα στρέφονταν εναντίον τους.
Τα πρωτόγονα όπλα τους δεν μπορούσαν να συναγωνιστούν τα ισπανικά κανόνια και οι κονκισταδόρες δεν επέδειξαν τον παραμικρό οίκτο για τα θύματά τους. Σκότωναν παιδιά, ξεκοίλιαζαν εγκύους, έβγαζαν μάτια, έκαιγαν ολόκληρες οικογένειες ζωντανές και έβαζαν φωτιές σε χωριά στη μέση της νύχτας. Εκπαίδευαν σκυλιά για να κυνηγούν τους ιθαγενείς στις ζούγκλες όπου κατέφευγαν, τα οποία, αφού τους ανακάλυπταν, τους ξέσκιζαν με τα δόντια τους. Οι άνδρες στέλνονταν να δουλέψουν σε χρυσωρυχεία και αργυρωρυχεία, δεμένοι μεταξύ τους με σιδερένια κολάρα. Όταν πέθαινε κάποιος, έκοβαν το πτώμα του από την αλυσίδα ενώ οι υπόλοιποι σύντροφοί του συνέχιζαν να εργάζονται. Οι περισσότεροι δεν άντεχαν πάνω από τρεις εβδομάδες στα ορυχεία. Οι γυναίκες βιάζονταν και παραμορφώνονταν μπροστά στους συζύγους τους. Με τους άνδρες χωριστά από τις γυναίκες, οι ιθαγενείς, απελπισμένοι και φοβισμένοι, αυτοκτονούσαν κατά χιλιάδες.
Ανάμεσα στο 1533 και το 1588, δηλαδή μέσα σε πενήντα χρόνια, ο γηγενής πληθυσμός του Νέου Κόσμου εκτιμάται ότι μειώθηκε από 80 σε 10 εκατομμύρια. Οι Ισπανοί σφαγίαζαν τους ιθαγενείς με καθαρή συνείδηση, επειδή ήταν πεπεισμένοι ότι οι εκείνοι και μόνο γνώριζαν τι είναι ο «φυσιολογικός άνθρωπος». Ισχυρίζονταν: «Δεν εννοούσαμε καθόλου τη γλώσσα τους και οι τρόποι τους, εξάλλου, καθώς και τα χαρακτηριστικά τους, όπως και τα ρούχα τους, ήταν ολότελα διαφορετικά από τα δικά μας. Ποιος από εμάς δεν τους θεωρούσε και άγριους και ζώα;».
Τρομερή αλαζονεία και υπέρμετρη απληστία, συνοδευόμενη από άμετρη βία, χαρακτήρισε τη στάση των Ισπανών απέναντι στους «καθυστερημένους ιθαγενείς». Έκριναν τη δική τους αλήθεια αλάθητη, την ισχύ τους απεριόριστη απέναντι στους αδυνάτους, τα πρότυπα της χώρας τους ασύγκριτα. Σε αυτήν υπήρχε πάντα η τέλεια θρησκεία, το τέλειο πολίτευμα, οι τέλειες αξίες, τα τέλεια έθιμα… η διαφορετικότητα των οποίων καθιστούσε όλους τους ιθαγενείς «βάρβαρους», εφόσον οι Ισπανοί κατείχαν την πλεονεκτική θέση των «πολιτισμένων». Οι «πολιτισμένοι» διέπραξαν ίσως τη μεγαλύτερη γενοκτονία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η «υπεροχή» της λευκής φυλής επέβαλλε πάντα τη στυγνή εκμετάλλευση των αποικιοκρατούμενων λαών, χωρίς ηθική, χωρίς κανόνες.
Βαρβαρότητα, αλαζονεία, απληστία, τυχοδιωκτισμός, ισχύς, βία, τα ίδια συστατικά με τότε συνοδεύουν τις επόμενες αλλά και τις σύγχρονες γενοκτονίες, μικρές ή μεγάλες, πάνω στον εύθραυστο πλανήτη Γη, οι οποίες αποδεικνύουν τη μικρή πρόοδο που έχουν κάνει οι «πολιτισμένοι». Ο άνθρωπος συνεχίζει να είναι το πιο αιμοβόρο θηρίο του πλανήτη, με ή χωρίς προσχήματα. Οι «πολιτισμένοι» δεν έχουν κατορθώσει ακόμα να εξαλείψουν από πάνω τους τη βαρβαρότητα.
Ο Ζορζ Μουστακί, ελληνικής καταγωγής από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου –ο παππούς του είχε γεννηθεί στην Κέρκυρα–, υπήρξε ένας από τους πιο γνωστούς τραγουδιστές και συνθέτες της Γαλλίας. Λόγω των δημοκρατικών του πεποιθήσεων, τη δεκαετία του 1970 συμμετείχε συχνά σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στα δικτατορικά καθεστώτα χωρών όπως η Αργεντινή, η Χιλή, η Ισπανία, η Ελλάδα… Όταν κάποια στιγμή ρωτήθηκε από δημοσιογράφους για τον ρόλο και την εμπλοκή των ΗΠΑ σε αυτά, απάντησε: «Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής, οι Ευρωπαίοι άνοιξαν τις φυλακές τους και έστειλαν τυχοδιώκτες, απατεώνες, δολοφόνους, εγκληματίες για να εποικίσουν τη Νέα Γη. Και αυτοί τι έκαναν; Εξάλειψαν κυριολεκτικά τους Ινδιάνους, πραγματοποιώντας μια γενοκτονία. Τώρα τι περιμένετε από ένα κράτος που οι κυβερνώντες του κουβαλούν ακόμα το DNA των προγόνων τους; Απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο, και ιδίως στους αδύναμους, συνεχίζουν να προβάλλουν ακόμα τον τυχοδιωκτισμό, τη βαρβαρότητα, την απληστία, την αλαζονεία, το δίκαιο του ισχυρού, τη σκληρότητα». Από ό,τι φαίνεται, στη μυθοπλασία αλλά και στην πραγματικότητα, οι δρ. Φρανκεστάιν έχουν την ικανότητα να δημιουργούν τα δικά τους τέρατα.
Τα νησιά Ούρος
Λίγο μετά το 2000, καταγράφονταν γύρω στα 40 νησιά (Paraiso, Toranipata κ.ά.) στα οποία ζούσαν περίπου 2.000 ιθαγενείς. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των νησιών είναι ότι πρόκειται για σχεδίες που αποτελούνται από μια παχιά στρώση από επιπλέοντα καλάμια, την «totora», γύρω στα τρία μέτρα πάχος, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας είναι βυθισμένο στο νερό. Τα επιπλέοντα νησιά σταθεροποιούνται σε ένα σημείο της λίμνης με τη βοήθεια ξύλινων πασσάλων από ευκάλυπτο.
Το καλάμι κατέχει μια πολύ ενδιαφέρουσα θέση στη ζωή των αυτοχθόνων κατοίκων των Ούρος. Χρησιμοποιείται για να κατασκευαστούν οι καλύβες στις οποίες κατοικούν, τα έπιπλα και οι περίφημες καλαμένιες βάρκες τους, οι «balsas», ενώ οι απέραντοι καλαμιώνες που τους περιβάλλουν προστατεύουν τα επιπλέοντα νησιά από τον κυματισμό της λίμνης, ιδίως τους μήνες του χειμώνα, όταν ξεσπούν άγριες καταιγίδες. Οι κάτοικοι των νησιών ζουν χάρη στο ψάρεμα και την πτηνοτροφία (πάπιες). Η ανάπτυξη του τουρισμού, εφόσον το Πούνο, η μεγαλύτερη πόλη στη δυτική ακτή της λίμνης, είναι σχετικά κοντά, τους προσφέρει πρόσθετα έσοδα από την πώληση ειδών χειροτεχνίας και αναμνηστικών. Από τα 40 νησιά μόνο τα 15 δέχονταν τότε επισκέπτες, εφόσον η εισβολή των τουριστών, ντόπιων και ξένων, άρχιζε να επηρεάζει τον αρχέγονο τρόπο ζωής τους, τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμά τους.
Το ταξίδι
Πολύ πρωί, με έναν παγωμένο αέρα που τρυπούσε κόκαλα, άφησα το Πούνο με τον πολύπλοκο καθεδρικό ναό του, χωμένο στα βούρλα της λασπωμένης λιμνοθάλασσας στην οποία κατέληγε η λίμνη Τιτικάκα, και επιβιβάστηκα σε ένα τοπικό πλοιάριο που εξυπηρετούσε τη συγκοινωνία με τα νησιά Ούρος. Στην άλλη άκρη της λίμνης οι χιονισμένες κορφές των Άνδεων κατρακυλούν απότομα προς τα κάτω για να ημερέψουν λίγο προτού συναντήσουν τις λασπωμένες από τις προσχώσεις όχθες της.
Κάτω από τις ασπροφορεμένες Άνδεις μια γαλάζια αγνότητα απλώνεται μπροστά μου. Ο πειρασμός της καθαρής γαλάζιας απεραντοσύνης. Διαύγεια θεϊκή παντού φέρνει την Κορντιλιέρα, σαν σε οφθαλμαπάτη, λίγα μέτρα μπρος μου, να αντανακλάται στα νερά της λίμνης. Το πλοιάριο διασχίζει τα νερά που μοιάζουν με νεκρό άστρο. Ο παγωμένος αέρας κάνει τα μάτια μου να δακρύζουν, νιώθω τη ναυτία της θάλασσας και τη δυσφορία του βουνού. Σφυγμοί ανεβασμένοι λόγω υψομέτρου και χτυπήματα με σφυρί στους κροτάφους σε κάθε απότομη κίνηση. Ο άνεμος είναι τόσο τσουχτερός που αναπολώ τη ζεστασιά της ζούγκλας του Αμαζονίου.
Οι Άνδεις, σκεπασμένες με το γκρίζο της στάχτης και το λευκό του χιονιού, όμοιες με κουφάρια αρχαίων θεών, σφίγγουν σαν δαχτυλίδι τη λίμνη. Τα λευκά σύννεφα χρυσίζουν στην ανατολή του ήλιου που ξεπηδάει από τις χρυσές κορφές της Κορντιλιέρα, έναν ατσάλινο τοίχο που πίσω του ανασαίνει το τροπικό δάσος του Αμαζονίου και σταματούν οι τροπικές θύελλες. Η θέα της χρυσής λίμνης, της χρυσής Κορντιλιέρα, με βυθίζει σε μια ευφρόσυνη ευεξία, μια τέλεια απάθεια. Αυτός ο τέλειος καθρέφτης επιβλέπει από ψηλά τη ροή του Αμαζονίου και των παραποτάμων του, τις πλημμύρες του, τις ξερές περιόδους, τις προσχώσεις, τα χιλιάδες είδη εντόμων, ζώων, ψαριών που ευδοκιμούν στο υγρό τροπικό κλίμα του ποταμού, τους αυτόχθονες που έχουν φτιάξει τα χωριά τους στις όχθες ή μέσα στη ζούγκλα.
Η προ Ίνκας μυθολογία αναφέρει ότι εδώ ανέτειλε για πρώτη φορά ο ήλιος, όταν ο Δημιουργός χώρισε τη μέρα από τη νύχτα και εδώ, σε αυτόν τον ιερό τόπο, γεννήθηκε ο άνθρωπος. Ένας πολιτισμός για τον οποίο, ακόμα και σήμερα, γνωρίζουμε ελάχιστα, άφησε τα γιγαντιαία κόκαλά του με τη μορφή γκρεμισμένων ναών στη βολιβιανή όχθη της λίμνης. Κοιτάζω τα βαριά νερά της λίμνης όπου κοιμούνται για πάντα οι θησαυροί που ρίχτηκαν εκεί με τις πρώτες βολές του αρκεβούζιου του Ισπανού τυχοδιώκτη Φρανσίσκο Πιζάρο. Εδώ το πνεύμα των νερών, σε όλες του τις εκδοχές, κρατά φυλακισμένο παρελθόν, παρόν και μέλλον, συνθέτοντας με την παλέτα του χρώματα που κρατούν καλά σφραγισμένα τα μυστικά της Τιτικάκα. Τα νερά της κρατούν μυστικά από τον χρόνο.
Σιγά σιγά, πλησιάζοντας το τροπικό δάσος από καλαμιώνες, αφήνομαι στο πνεύμα των νερών που θα με καθοδηγήσει στον λαβύρινθο από κανάλια που πλαισιώνουν τα νησιά Ούρος. Στα πρώτα επιπλέοντα νησιά, στην ανοιχτοπράσινη επιφάνεια των νερών της λίμνης πλέουν προς το μέρος μας οι καλαμένιες βάρκες, οι «balsas», που τις οδηγούν ψαράδες καθισμένοι στο πίσω μέρος, με τα πόδια ανοιχτά να βουτάνε στο νερό. Τα άρμενα, τα τετράγωνα σαν των κινέζικων καϊκιών πανιά τους, όλα είναι φτιαγμένα από καλάμια της λίμνης. Οι βάρκες μοιάζουν με βενετσιάνικες γόνδολες με υπέροχο περίγραμμα και φαρδιές πλευρές και περιβάλλονται από ένα μεγάλο κυλινδρικό εξόγκωμα που δεν τις αφήνει να βυθιστούν. Οι καλαμένιες βάρκες των Ούρος κάποτε ίσως να αποτελούσαν τη μοναδική ύπαρξη ζωής σ’ αυτό το πελώριο υγρό στρώμα με τα ελάχιστα πουλιά.
Από τους λίγους κατοίκους των νησιών, γυναίκες και παιδιά κυρίως, δεν ακούγεται κανένας θόρυβος, καμία φωνή, καμία φιλονικία. Θα έλεγε κανείς ότι τα νησιά κατοικούνται από φαντάσματα. Οι γυναίκες μπροστά στις εστίες φωτιάς μαγειρεύουν ή παραδίπλα ασχολούνται με εργασίες χειροτεχνίας. Στιγμές καθημερινές, εφήμερες, αιώνιες. Όλα αυτά τα νησιά, οι καλύβες, οι βάρκες, οι ηλιοκαμένοι άνθρωποι με το σκούρο δέρμα μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από τον βυθό της λίμνης. Η φύση γίνεται ο μοναδικός δάσκαλος των αυτοχθόνων που εγκαταστάθηκαν σε αυτές τις τεχνητές συστάδες νησιών, τις καμωμένες από στρώσεις καλαμιών. Οι Άνδεις, η Τιτικάκα, στολίζουν με μεγαλείο τους φτωχούς ιθαγενείς και με σοφία τους αγράμματους.
Οι ιθαγενείς των Ούρος, ιδίως οι γυναίκες, είναι ντυμένοι με πολύ χτυπητά χρώματα και γραφικές φορεσιές. Εντύπωση κάνουν τα πτυχωτά φορέματα που διαιωνίζουν τις ισπανικές μόδες του 16ου αιώνα: λευκοκίτρινα, ροδόχρωμα, βαθυκόκκινα, βαθιά πράσινα… Οι γυναίκες φορούν ψηλά δετά μποτίνια και ψηλά καπέλα, ενώ οι άντρες φρυγικό σκούφο, κόκκινο ή πορτοκαλί, που κατεβαίνει ως τα αυτιά, όμοιο με μογγολικό κράνος. Από τις στρώσεις των ρούχων που φορούν επιχειρώ να υπολογίσω την ηλικία τους, όπως από τους ομόκεντρους κύκλους του κομμένου ξύλου γνωρίζεις την ηλικία ενός δέντρου.
Οι ιθαγενείς των Ούρος έχουν την ασάλευτη ομορφιά των Άνδεων. Φουσκώνουν τον θώρακά τους που έχει μεγαλώσει από τον αραιό αέρα των μεγάλων υψομέτρων. Το βλέμμα τους έχει την περηφάνια του ανθρώπου των βουνών που ουδεμία σχέση έχει με εκείνο της υποτακτικότητας και του συμβιβασμού του ανθρώπου των πόλεων. Τα πρόσωπά τους έχουν το χρώμα του ξεραμένου αίματος, των πολεμικών τατουάζ, των δαιμονικών μορφών στις σημαίες του Θιβέτ. Μοιάζουν με τους τελευταίους φύλακες μνήμης απέναντι στους σύγχρονους κονκισταδόρες.
Η φυλή των Ούρος προκαλεί ακόμα πολλά ερωτηματικά στους εθνολόγους· ίσως και να αποτελεί την κοιτίδα των Ίνκας. Ίσως σε ένα από αυτά τα 40 νησιά να εμφανίστηκε μια μέρα ο πρόγονος των Ίνκας με τα μεγάλα αυτιά. Δεν είναι γνωστό εάν αυτό έγινε στο νησί του Ήλιου, στο νησί Κοάσι ή στο νησί της Σελήνης, όπου φύλαγαν τις γαλαζοαίματες παρθένες. Ωστόσο, οι Περουβιανοί κάτοικοι του Πούνο ισχυρίζονται ότι ο τελευταίος αυθεντικός Ούρος πέθανε το 1959. Έκτοτε, οι Αϊμάρα, αντιλαμβανόμενοι την αξία των νησιών και τα οφέλη που θα αντλούσαν, εγκαταστάθηκαν στα νησιά προβάλλοντας τη φυλή τους ως γνήσιους απογόνους των Ούρος.
Ο χρόνος στα Ούρος κυλά, ρέει και χάνεται ασταμάτητα. Κάπου σε αυτόν τον τεράστιο καθρέφτη των νερών αναγνωρίζω μια άλλη πλευρά του εαυτού μου. Η σιωπή, ένα δειλό μειδίαμα… αυτοί οι άνθρωποι συνθέτουν τον απόηχο των αλλοτινών μου συγκινήσεων, ένα προσκύνημα στις μνήμες ενός παλιού κόσμου. Εγκαταλείπω τα Ούρος και τους αρχαίους κατοίκους τους. Σε λίγο νησιά, καλύβες και βάρκες εξαφανίζονται πίσω από τους καλαμιώνες της λίμνης. Μόνο οι μολυβί στήλες καπνού εξακοντίζονται με βία προς τον ουρανό, μέσα από το τροπικό δάσος των καλαμιώνων, συνθέτοντας την αρχαία τοπιογραφία των Ούρος.
Έχω την αίσθηση ότι η Τιτικάκα μού έχει χαρίσει ένα κομμάτι της, παίρνοντας αντίστοιχα ένα δικό μου, που εφεξής θα το φυλάει στα νερά της για να μου το επιστρέψει σε κάποιο μελλοντικό μου ταξίδι σε αυτήν. Γράφει ο συντοπίτης και φίλος, ποιητής Γιώργος Γώτης: «Κάθε στιγμή ανεπαισθήτως, αυτός ο καθρέφτης των νερών κλέβει την εικόνα σου, θησαυρίζοντας μαζί της κι ένα κομμάτι του εαυτού σου, για να καταλήξεις, εν τέλει, από κατακτητής υποτελής και υπηρέτης αυτής της ομορφιάς».
Τα βουνά τώρα έχουν μεταμορφωθεί σε νεφελώδεις σκιές, κάτω από έναν βαθυκόκκινο με βιολετί αποχρώσεις ουρανό, σημαδεμένο με κοπάδια πάπιες που πετούν σε γεωμετρικούς σχηματισμούς. Σιγά σιγά οι αποχρώσεις του ουρανού περνούν από το χρυσαφί στο κίτρινο του θειαφιού, μετά στο ροζ, στο κόκκινο… Τότε όλα αρχίζουν να ακτινοβολούν σαν οινόπνευμα που παίρνει φωτιά. Οι Άνδεις, η Τιτικάκα, τα Ούρος, ο πορφυρός ουρανός μοιάζουν στάσιμα μέσα στη λιμνοθάλασσα του χρόνου. Τους καλαμιώνες και τα χωριά τα απορροφά από το γκριζόλευκο των Άνδεων, για να βυθιστούν στη συνέχεια, όλα μαζί, σαν ίσκιοι, στα νερά της λίμνης.
Η νύχτα έρχεται απότομα με απαλά γκρίζα και γκρίζα του ατσαλιού, ενώ τα μεγάλα σύννεφα της «Αποκάλυψης» καλύπτουν τα πάντα. Από το ραδιοφωνάκι του ιθαγενούς που κάθεται δίπλα μου υψώνονται παρακλητικά προς τις ιερές κορφές των Άνδεων οι μελωδίες των Los Incas όπως το «El condor pasa», το «Huayno de la rosa» και το «Jilicatos», για να ακολουθήσουν εκείνες των Los Calchakis με το «Tocoro» και το «Indios Guerrilleros», έναν ρυθμό που φημολογείται ότι είχε χρησιμοποιηθεί από τους στρατούς των Ίνκας. Σκιές και μελωδίες από πνευστά αναδιαμορφώνουν τη ροή ενός άχρονου χρόνου πάνω στα σκοτεινά νερά της λίμνης.
Εδώ, στη λίμνη Τιτικάκα, στα Ούρος, αντιλαμβάνομαι ότι ο κόσμος είναι απλός. Δεν είχε σημασία εάν βρισκόμουν στο 2004 μ.Χ. ή π.Χ. Έχω την πεποίθηση ότι και πριν από την τεχνολογική εποχή μας οι άνθρωποι ζούσαν μια γεμάτη ζωή, πολύ πιο γεμάτη και πλούσια από τη ζωή του σημερινού ανθρώπου, περισσότερο ανθρώπινη, πιο κοντά στη φύση. Εδώ ο χρόνος και η πλανεύτρα εξέλιξη έπαυαν να υπάρχουν. Ό,τι ήταν στ' αλήθεια πραγματικότητα και ό,τι είχε σημασία, ουσιαστική αξία, ήταν τα ίδια και τότε και σήμερα και ανέκαθεν και παντοτινά στο μέλλον, ακόμα και όταν όλοι εμείς θα εξαφανιστούμε μέσα στο απόλυτο κοινό μέτρο του χρόνου.
*Ο Στέλιος Βαρβαρέσος είναι καθηγητής Τουρισμού
