Η Χίος, το πέμπτο μεγαλύτερο νησί στην Ελλάδα, είναι ξεχωριστή και για τους περισσότερους συνυφασμένη με τη μαστίχα. Με πάνω από εξήντα χωριά –ανάμεσά τους και κάποια μεσαιωνικά–, είναι προορισμός που δεν εξαντλείται μέσα σε 48 ώρες, οι οποίες ωστόσο είναι αρκετές για μια αρχική γεύση, που κατά πάσα πιθανότητα θα σας κάνει να επανέλθετε δριμύτεροι.
Την πρώτη μου γνωριμία με τη Χίο τη χρωστώ στις μαγικές ταινίες του Δήμου Αβδελιώδη, που κατάφερε να μεταφέρει αυτούσια στο σελιλόιντ την αυταπόδεικτη αγάπη για τον τόπο του, κάνοντάς με να λαχταρώ να βρεθώ εκεί.
Όταν επιτέλους ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, βγάλαμε εισιτήρια και καταπλεύσαμε ξημερώματα στο λιμάνι της Χίου, ελαφρώς τσαλακωμένοι μεν αλλά ανυπόμονοι για τη συνέχεια. Οι πολλές ώρες εν πλω για εμάς δεν ήταν απαγορευτικές –παρότι η αλήθεια είναι ότι μας ταλαιπώρησαν κάπως–, για όσους όμως το σκέφτονται, το καλοκαίρι στη γραμμή μπαίνουν και ταχύπλοα, ενώ υπάρχει πάντα και η λύση του αεροπλάνου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι επίκειται το πρόγραμμα «Chios Pass 2026», οπότε ρίξτε κι εκεί μια ματιά, ίσως σταθείτε τυχεροί.
Με πάνω από εξήντα χωριά –ανάμεσά τους και κάποια μεσαιωνικά–, η Χίος είναι προορισμός που δεν εξαντλείται μέσα σε 48 ώρες.
Πρώτη ημέρα
Η Χώρα της Χίου χτίστηκε από Ίωνες και η ιστορία της ξεπερνά τα 3.000 χρόνια. Η καταστροφή του 1822 αλλά και ο μεγάλος σεισμός του 1881 μπορεί να την έπληξαν ανηλεώς, οι επιρροές από Γενουάτες και Οθωμανούς, ωστόσο, εξακολουθούν να διασώζονται στην αρχιτεκτονική και στα μνημεία της.
Αφού κάνετε μια εναρκτήρια βόλτα στην πολύβουη προκυμαία, που βρίθει από καταστήματα «υγειονομικού ενδιαφέροντος», ξεκινήστε για τα λιγότερο θορυβώδη ενδότερα.
Οι λάτρεις των μουσείων αναζητήστε το Αρχαιολογικό Μουσείο, το αξιόλογο Ναυτικό Μουσείο, το οποίο καταγράφει την ιστορία των ναυτικών που ανέδειξαν το νησί, και τη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής», μία από τις παλαιότερες της Ελλάδας (έτος ίδρυσης 1792). Στη συλλογή της βιβλιοθήκης συμπεριλαμβάνονται βιβλία του Αδαμάντιου Κοραή, καθώς και η δωρεά του Μεγάλου Ναπολέοντα, προς τιμήν του Έλληνα λογίου, «Déscription de l’Egypte», που αποτελείται από 14 εικονογραφημένους τόμους (έκδοση 1809-1822).
Στην πλατεία Βουνακίου θα συναντήσετε το κτίριο της Περιφέρειας, το δημαρχείο και το Βυζαντινό Μουσείο, που στεγάζεται από το 1980 στο Μετζιτιέ Τζαμί και φιλοξενεί εκθέματα από τον 5ο μέχρι τον 18ο αιώνα – το Μπαϊρακλή Τζαμί, το Οσμανιέ Τζαμί και οι οθωμανικές κρήνες είναι μερικά ακόμα από τα κτίσματα που διασώζονται από την εποχή της Τουρκοκρατίας.
Εδώ βρίσκεται και ο κατάφυτος Δημοτικός Κήπος, ό,τι πρέπει για να πάρετε μια ανάσα, προτού συνεχίσετε για το μεσαιωνικό Κάστρο της Χίου (11ος αιώνας) –γνωστό και ως Φρούριο– μέσω της οδού Κέννεντυ, που οδηγεί στην Porta Maggiore (1694).
Το Κάστρο, που κατοικείται αδιάλειπτα από την εποχή της Γενουατοκρατίας, αποτελεί τον περιτειχισμένο πυρήνα της πόλης και είναι χαρακτηρισμένο από το 1924 ως διατηρητέος αρχαιολογικός και ιστορικός χώρος.
Κοντά στην Porta Maggiore βρίσκεται το αναστηλωμένο και επισκέψιμο Παλάτι Ιουστινιάνι, που υπήρξε διοικητήριο επί Γενουατοκρατίας, ενώ ενδιαφέρον έχει και η «Σκοτεινή φυλακή», όπου το 1822 φυλακίστηκαν εβδομήντα πρόκριτοι της Χίου προτού απαγχονιστούν.
Περπατήστε στον κεντρικό δρόμο του οικισμού του Κάστρου, την Αγίου Γεωργίου, και χαθείτε στα πλακόστρωτα δρομάκια με τα στενά διώροφα σπίτια, τις κουκλίστικες αυλές και την αύρα του παρελθόντος.
Εντοπίστε τα ανακαινισμένα Οθωμανικά Λουτρά, τον ψηλό πύργο Κουλά, την Κρύα Βρύση και το οθωμανικό νεκροταφείο με τον τάφο του Καπουδάν Πασά Καρά Αλή, τη ναυαρχίδα του οποίου ανατίναξε ο Κανάρης το 1822.
Σε περίπτωση που χρειάζεστε «ανεφοδιασμό», στην καρδιά του Φρουρίου βρίσκεται ο Βραδύπους, μια δημοφιλής γαστροταβέρνα που αξιοποιεί με δημιουργικό τρόπο τα εξαιρετικά τοπικά προϊόντα.
Επειδή τα τοπικά προϊόντα τα θέλουμε και στο σπίτι μας, κατευθυνθείτε προς την Απλωταριά, τον ιστορικό εμπορικό δρόμο της πρωτεύουσας, και προμηθευτείτε χιώτικη σούμα –ένα απόσταγμα από σύκα σκέτος δυναμίτης–, λικέρ μαστίχα, «υποβρύχιο», μανταρινάδες, ούζο, τέλεια γλυκά του κουταλιού και ό,τι άλλο σας φωτίσει ο θεός. Δεν πρόκειται να το μετανιώσετε.
Η μέρα επιβάλλεται να κλείσει με μια επίσκεψη στον Κάμπο, μια από τις πιο όμορφες περιοχές του νησιού, που είναι γνωστή για τα μεγάλα περιβόλια με εσπεριδοειδή και τα εντυπωσιακά αρχοντικά από την εποχή των Γενουατών, τα οποία κατοικήθηκαν από Γενοβέζους, Χιώτες και Βυζαντινούς αριστοκράτες.
Πολλά από τα αρχοντικά με τους ψηλούς τοίχους από θυμιανούσικη πέτρα και τις αψιδωτές πύλες έχουν αναπαλαιωθεί και είναι πλέον ξενώνες, ενώ στο Περιβόλι λειτουργεί Μουσείο Εσπεριδοειδών, πωλητήριο τοπικών προϊόντων και ένα all-day cafe για όσους αγαπούν τον Κάμπο – υποθέτω άπαντες.
Δεύτερη ημέρα
Για τη δεύτερη ημέρα παραμονής στη Χίο θα πρέπει να αποφασίσετε αν θα πάτε προς τα πάνω ή προς τα κάτω, καθώς είναι αδύνατον να προλάβετε να τα δείτε όλα.
Η πρώτη επιλογή είναι να κατηφορίσετε προς τα μαστιχοχώρια, ένα σύμπλεγμα χωριών στη νότια Χίο, που αναπτύχθηκε κυρίως κατά τον Μεσαίωνα από τους Γενοβέζους, με σκοπό να στεγαστούν οι καλλιεργητές, που «πλήγωναν» τα μαστιχόδεντρα και συνέλεγαν τα πολύτιμα δάκρυά τους.
Για να προστατεύονται από επιδρομές πειρατών, τα χωριά χτίστηκαν με οχυρωματική δομή, με στενά δρομάκια και σπίτια ενωμένα μεταξύ τους. Σήμερα, διατηρούν σε μεγάλο βαθμό την αυθεντική τους μορφή, αποτελώντας πόλο έλξης για τους επισκέπτες, με πιο δημοφιλή τα Μεστά και το Πυργί.
Τα Μεστά είναι ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα μεσαιωνικά χωριά της Χίου: ο οικισμός είναι λαβυρινθώδης, με σκεπαστά καλντερίμια και μικρές πλατείες που δημιουργούν μια ξεχωριστή ατμόσφαιρα.
Στην καρδιά του οικισμού διασώζεται ο Παλιός Ταξιάρχης (περίπου 1412, επέκταση 1794), με ένα σπάνιο ξυλόγλυπτο τέμπλο (1833), στο κέντρο του οποίου «λάμπει» ένας ήλιος – σύλληψη μάλλον τολμηρή για χριστιανικό ναό.
Από τα πλέον ιδιαίτερα χωριά του νησιού είναι το Πυργί, που ξεχωρίζει για τη μοναδική του αρχιτεκτονική. Τα σπίτια του είναι διακοσμημένα με τα χαρακτηριστικά «ξυστά», ασπρόμαυρα γεωμετρικά σχέδια που καλύπτουν σχεδόν κάθε επιφάνεια, δημιουργώντας μια «ινσταγκραμική» εικόνα, πόσο μάλλον το καλοκαίρι, όταν στις προσόψεις των σπιτιών κρέμονται «τσαμπιά» από ντοματίνια για να αποξηρανθούν.
Σε μικρή απόσταση από το Πυργί, σε μια πλαγιά γεμάτη μαστιχόδεντρα, βρίσκεται το Μουσείο Μαστίχας Χίου, το οποίο μέσω μιας πολυμεσικής εμπειρίας παρουσιάζει την παραδοσιακή μαστιχοκαλλιέργεια, την ιστορία και τον πολιτισμό της μαστίχας, η οποία αποτελεί καθοριστικό κομμάτι της ταυτότητας της Χίου.
Αφού έχετε φτάσει μέχρι εδώ, οδηγήστε μέχρι τα Μαύρα Βόλια, την πιο διάσημη παραλία του νησιού, που είναι γνωστή για τα μαύρα, στρογγυλά βότσαλά της, τα οποία προέρχονται από ηφαιστειακή δραστηριότητα. Τα νερά είναι καθαρά, βαθιά και η εποχή κατάλληλη για να βρείτε χώρο για την πετσέτα σας.
Η δεύτερη επιλογή της ημέρας είναι να πάρετε την ανιούσα, ξεκινώντας από τη Νέα Μονή, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Χίου, που έχει χαρακτηριστεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα και ξεχωρίζει για τα ψηφιδωτά της, τα οποία θεωρούνται από τα σπουδαιότερα δείγματα βυζαντινής τέχνης στην Ελλάδα, μαζί με εκείνα της Μονής του Οσίου Λουκά και της Μονής Δαφνίου.
Στο μοναστήρι, που βρίσκεται σε μια ήσυχη ορεινή περιοχή, φυλάσσονται σε ειδικό οστεοφυλάκιο κρανία και οστά που συνδέονται με τα τραγικά γεγονότα της Σφαγής της Χίου, το 1822, όταν οι Τούρκοι έσφαξαν όλους τους μοναχούς, υποδούλωσαν τα γυναικόπαιδα που είχαν καταφύγει εκεί και πυρπόλησαν τη μονή.
Συνεχίστε τον δρόμο σας για τον Ανάβατο, τον Μυστρά του Αιγαίου, ένα χωριό-φάντασμα «γαντζωμένο» σε έναν απόκρημνο βράχο. Ο Ανάβατος υπήρξε το τελευταίο προπύργιο της Χίου το 1822 και μετατράπηκε σε «Ζάλογγο», όταν όλα είχαν πια χαθεί. Φορέστε κατάλληλα παπούτσια και ανηφορίστε στο μονοπάτι, η εμπειρία είναι συγκλονιστική.
Κλείστε αυτήν τη μικρή εκδρομή με μια επίσκεψη στα Αυγώνυμα, ένα χωριουδάκι που διατηρεί τον μεσαιωνικό του χαρακτήρα, με προσεκτικά αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια, στενά σοκάκια και μια γαλήνια ατμόσφαιρα που δεν συναντά κανείς εύκολα στα πιο τουριστικά μέρη του νησιού.
Πιάστε θέση στην ταβέρνα Αστέρι –την οποία «τρέχει» μια ολόκληρη οικογένεια– και ετοιμαστείτε να απολαύσετε αυθεντική χιώτικη κουζίνα με τα όλα της αλλά και ένα ηλιοβασίλεμα που θα το θυμάστε μέχρι να επιστρέψετε στη μυροβόλο Χίο.
