Προφυλακτικά υπάρχουν από πολύ παλιά. Απεικονίσεις προφυλακτικών εμφανίζονται ακόμα και σε σπηλαιογραφίες ηλικίας 15.000 ετών. Το πρώτο ιστορικά καταγεγραμμένο προφυλακτικό εντοπίσθηκε στην αρχαία Αίγυπτο το 3.000 πχ. Ήταν κατασκευασμένο από δέρμα κόμπρας. Ωστόσο δεν έχει διευκρινισθεί ακόμη εάν το συγκεκριμένο προφυλακτικό το φορούσαν για τις ερωτικές τους περοπτύξεις, ή ήταν μέρος μιας επίσημης ενδυμασίας.
Ως και τον 19ο αιώνα τα προφυλακτικά κατασκευάζονταν από έντερα ζώων, συνήθως προβάτου και μπορούσαν να πλυθούν και να χρησιμοποιηθούν ξανά. Πιστεύεται ότι στην Κίνα και Ιαπωνία χρησιμοποιούσαν μεταξένιο χαρτί και τα προφυλακτικά κάλυπταν μόνο τη βάλανο. Στην Ευρώπη διαδόθηκαν ευρέως τον 15ο αι. ως προστασία από τη σύφιλη που εκείνη την περίοδο θέριζε. Ο περίφημος Καζανόβας λέγεται ότι χρησιμοποιούσε προφυλακτικά από λινό ύφασμα, αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Χρονιά σταθμός θεωρείται το 1843, όταν και ξεκίνησε η μαζική παραγωγή προφυλακτικών. Η τότε πρώτη ύλη όμως, το καουτσούκ, αποδείχθηκε ακριβή και δύσχρηστη. Τα προφυλακτικά από λάτεξ, όπως περίπου τα σημερινά, ξεκίνησαν να παράγονται τη δεκαετία του 1930.
Ένας άλλος διάσημος πολέμιος του προφυλακτικού ήταν και ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόιντ. Θεωρούσε ότι η χρήση τους μείωνε τόσο πολύ την ευχαρίστηση της σεξουαλικής πράξης, που θα οδηγούσε σε νευρώσεις, προβλήματα στο γάμο κ.ά.
Η σχέση του προφυλακτικού με τη θρησκεία χαρακτηρίζεται ως ιδιαιτέρως προβληματική από το ξεκίνημα. Σημαιοφόρος κατά της χρήσης του προφυλακτικού υπήρξε η Καθολική Εκκλησία, καθώς σύμφωνα με τα κηρύγματά της η σεξουαλική πράξη γίνεται μόνο για τη διαιώνιση του είδους. Το πρώτο σημάδι χαλάρωσης αυτής της στάσης ήρθε το 2010 από τον Πάπα Βενέδικτο ΙΣΤ, ο οποίος δήλωσε ότι η χρήση προφυλακτικού για να μην μεταδίδεται ο ιός του AIDS είναι υπό προϋποθέσεις «ηθικά αποδεκτή».
Ένας άλλος διάσημος πολέμιος του προφυλακτικού ήταν και ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόιντ. Θεωρούσε ότι η χρήση τους μείωνε τόσο πολύ την ευχαρίστηση της σεξουαλικής πράξης, που θα οδηγούσε σε νευρώσεις, προβλήματα στο γάμο κ.ά. Φυσικά η μεγάλη ανάπτυξη –και απομυθοποίησή τους- συντελέστηκε τη δεκαετία του 1980 με την κορύφωση της επιδημίας του AIDS.
Τα σύγχρονα προφυλακτικά, αν χρησιμοποιηθούν σωστά, παρέχουν έως και 98% προστασία κατά της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Το ποσοστό της προστασίας για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα διαφέρει ανά είδος, αλλά θεωρείται ότι η χρησιμοποίηση προφυλακτικού κάνει το σεξ 10.000 φορές πιο ασφαλές από το σεξ χωρίς προφύλαξη ως προς τη μετάδοση του HIV. Τα τελευταία χρόνια μελέτες σε διάφορες ανεπτυγμένες χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, δείχνουν ότι ο φόβος για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα έχει ατονήσει με αποτέλεσμα να μειωθεί η χρήση του προφυλακτικού ειδικά στις νέες ηλικίες.
Στην Ελλάδα υπήρξαν μάρκες προφυλακτικών, προπολεμικά, με τίτλους «Μπεμπέκα» και «Σκουφίτσα». Μετά τον πόλεμο εμφανίστηκε τα «Άσσος», «Κλειδί» και τα "Stop" το 1956.
H Kίνα κατέχει το ρεκόρ για το μεγαλύτερο προφυλακτικό στην ιστορία. Το 2003 στην επαρχία Guilin κατασκευάστηκε ένα προφυλακτικό μεγέθους 80μ x 100μ. και τοποθετήθηκε στην κορυφή ενός ξενοδοχείου. Ένα προφυλακτικό, σύμφωνα με μετρήσεις, μπορεί να κρατήσει μέχρι και 4 λίτρα υγρού και να «τεντωθεί» 8 φορές άνω του μεγέθους του πριν σπάσει. Οι πιθανότητες να σπάσει, σε μια νορμάλ χρήση, υπολογίζονται σε 0,4-2,3%.
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Χρήσης Προφυλακτικού, ο Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος «Θετική Φωνή» και τα Κέντρα Πρόληψης «Checkpoint» προγραμματίζουν σειρά δράσεων ευαισθητοποίησης. Το Σάββατο 13 Φεβρουαρίου, από τις 12:00 το μεσημέρι έως αργά το απόγευμα στην οδό Πιττάκη στο Μοναστηράκι θα διανέμονται δωρεάν προφυλακτικά και ενημερωτικό υλικό και θα παρέχεται η δυνατότητα δωρεάν εξέτασης για HIV με τη μέθοδο «rapid test». Θα υπάρχει επίσης μουσική και άλλες δραστηριότητες στον περιβάλλοντα χώρο της δομής «Ath Checkpoint».
Στη Θεσσαλονίκη, σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ και 12 οργανώσεις και υπό την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης προγραμματίζεται τριήμερο εκδηλώσεων από την Παρασκευή 12 έως την Κυριακή 14 Φεβρουαρίου, στην πλατεία Αριστοτέλους, με ειδικά περίπτερα ενημέρωσης, δωρεάν διανομή προφυλακτικών, ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, έκθεση φωτογραφίας, ποδηλατοδρομία και με ένα ξεχωριστό event στους ρυθμούς των κρουστών της ομάδας «Paranaue».
Τέλος το Σάββατο θα διανεμηθούν δωρεάν προφυλακτικά και ενημερωτικό υλικό στα Ιωάννινα, στο Ηράκλειο, στην Τρίπολη, στη Ρόδο, στη Χαλκίδα, στο Κιλκίς, στις Σέρρες, στην Κοζάνη, στην Κομοτηνή, στην Αλεξανδρούπολη, στην Καβάλα, στη Νάουσα, στη Σύρο, στα Γρεβενά και στην Κατερίνη.
