ΜIA ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΕΞΗΓΗΣΗ για τον λόγο που τα παιδιά περνούν τόσο πολύ από τον ελεύθερο χρόνο τους μπροστά σε οθόνες είναι η εξής: τα smartphone και οι πλατφόρμες κοινωνικών μέσων τούς προκαλούν εθισμό. Τα παιδιά κοιτάζουν τις συσκευές τους και κοινωνικοποιούνται διαδικτυακά αντί να το κάνουν πρόσωπο με πρόσωπο, επειδή αυτό τους έχει μάθει η τεχνολογία να θέλουν. Αυτή η εξήγηση όμως παραλείπει ένα βασικό μέρος της εικόνας. Τον Μάρτιο, η εταιρεία δημοσκοπήσεων Harris Poll πραγματοποίησε έρευνα σε περισσότερα από 500 παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία είχαν τη διαβεβαίωση ότι οι απαντήσεις τους θα παρέμεναν εμπιστευτικές. Η πλειοψηφία ανέφερε ότι διαθέτει smartphone, ενώ περίπου τα μισά από τα παιδιά ηλικίας 10 έως 12 ετών δήλωσαν ότι οι περισσότεροι ή όλοι οι φίλοι τους χρησιμοποιούν τα social media.
Η ψηφιακή τεχνολογία έχει δώσει στα παιδιά πρόσβαση σε εικονικούς κόσμους, όπου μπορούν να περιπλανιούνται πολύ πιο ελεύθερα από ό,τι στον πραγματικό. Περίπου το 75% των παιδιών ηλικίας 9 έως 12 ετών παίζουν τακτικά το διαδικτυακό παιχνίδι Roblox, όπου μπορούν να αλληλεπιδρούν με φίλους αλλά και με αγνώστους. Ωστόσο, τα περισσότερα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι δεν τους επιτρέπεται να βγαίνουν καθόλου σε δημόσιους χώρους χωρίς την παρουσία ενήλικα. Λιγότερα από τα μισά παιδιά ηλικίας 8 και 9 ετών έχουν πάει μόνα τους στο μανάβικο της γειτονιάς, ενώ ποσοστό μεγαλύτερο από το ένα τέταρτο δεν επιτρέπεται να παίζει χωρίς επίβλεψη, ακόμη και στην αυλή του σπιτιού του.
Επειδή πολλοί γονείς περιορίζουν τη δυνατότητα των παιδιών να κοινωνικοποιούνται στον πραγματικό κόσμο χωρίς επίβλεψη, εκείνα καταφεύγουν στο μόνο πράγμα που τους επιτρέπει να κάνουν παρέα χωρίς την παρουσία ενηλίκων: τα κινητά τους τηλέφωνα.
Ωστόσο, αυτές είναι ακριβώς οι ελευθερίες που τα παιδιά δήλωσαν ότι επιθυμούν. Τους ζητήθηκε να επιλέξουν κατά σειρά τον αγαπημένο τους τρόπο για να περάσουν χρόνο με τους φίλους τους: ελεύθερο παιχνίδι, όπως μπάσκετ και εξερεύνηση της γειτονιάς τους, συμμετοχή σε δραστηριότητες που οργανώνουν ενήλικες ή κοινωνικοποίηση στο διαδίκτυο. Υπήρχε ένας ξεκάθαρος νικητής. Τα παιδιά θέλουν να συναντιούνται από κοντά, χωρίς οθόνες ή επίβλεψη. Αλλά επειδή πολλοί γονείς περιορίζουν τη δυνατότητα των παιδιών να κοινωνικοποιούνται στον πραγματικό κόσμο χωρίς επίβλεψη, εκείνα καταφεύγουν στο μόνο πράγμα που τους επιτρέπει να κάνουν παρέα χωρίς την παρουσία ενηλίκων: στα κινητά τους τηλέφωνα.
Από τη δεκαετία του 1980, οι γονείς φοβούνται όλο και περισσότερο ότι ο χρόνος χωρίς επίβλεψη θα εκθέσει τα παιδιά τους σε σωματική ή συναισθηματική βλάβη. Σε μια άλλη πρόσφατη δημοσκόπηση της Harris Poll, ρωτήθηκαν οι γονείς τι πιστεύουν ότι θα συνέβαινε αν δύο 10χρονα παιδιά έπαιζαν σε ένα τοπικό πάρκο χωρίς την παρουσία ενηλίκων. Το 60% πίστευε ότι τα παιδιά πιθανότατα θα τραυματίζονταν. Το 50% πίστευε ότι πιθανότατα θα έπεφταν θύμα απαγωγής.
Αυτές οι εντυπώσεις όμως δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Σύμφωνα με τις σχετικές ενδείξεις, οι απαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι τόσο σπάνιες που ένα παιδί θα έπρεπε να βρίσκεται έξω χωρίς επίβλεψη για 750.000 χρόνια κατά μέσο όρο για να απαχθεί από έναν άγνωστο. Οι γονείς γνωρίζουν καλύτερα από όλους τη γειτονιά τους και πρέπει να την αξιολογούν προσεκτικά. Ωστόσο, η τάση να υπερεκτιμάται ο κίνδυνος ενέχει και αυτή τους δικούς της κινδύνους. Χωρίς πραγματική ελευθερία, τα παιδιά δεν έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν ικανότητες, αυτοπεποίθηση και τη δυνατότητα να λύνουν καθημερινά προβλήματα. Η ανεξαρτησία και το παιχνίδι χωρίς επίβλεψη συνδέονται με θετικά αποτελέσματα για την ψυχική υγεία.
Ωστόσο, οι γονείς αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην επίβλεψη των παιδιών τους σε σύγκριση με τους γονείς της δεκαετίας του 1960, παρόλο που σήμερα εργάζονται περισσότερο και έχουν λιγότερα παιδιά. Σε όλα τα εισοδηματικά επίπεδα, οι οικογένειες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι οργανωμένες δραστηριότητες είναι το κλειδί για την ασφάλεια και την επιτυχία των παιδιών. Τα παιδιά έχουν περιοριστεί στο πίσω κάθισμα της ίδιας της ζωής τους. Καθώς η ανεξαρτησία τους έχει μειωθεί, το άγχος και η κατάθλιψή τους έχουν αυξηθεί. Και δεν είναι οι μόνοι που υποφέρουν. Το 2023, το υπουργείο Υγείας ανέφερε την εντατική επίβλεψη των παιδιών ως έναν από τους λόγους για τους οποίους οι σημερινοί γονείς είναι πιο αγχωμένοι από ποτέ.
Αυτό που βλέπουμε στα δεδομένα των ερευνών αλλά και στις αφηγήσεις των γονιών είναι απλό και κρίσιμο: τα παιδιά που μεγαλώνουν μπροστά σε οθόνες λαχταρούν την πραγματική ελευθερία. Είναι σαν να νοσταλγούν έναν κόσμο που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ. Το να τους δίνουμε περισσότερη ελευθερία μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε άβολα στην αρχή. Αλλά αν οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να αφήσουν τα κινητά τους, πρέπει να τους ανοίξουν την πόρτα. Σχεδόν τα τρία τέταρτα των παιδιών στην έρευνα της Harris Poll συμφώνησαν με τη δήλωση «θα περνούσα λιγότερο χρόνο στο διαδίκτυο αν είχα περισσότερους φίλους στη γειτονιά μου για να παίζω μαζί τους». Αν δεν αλλάξει κάτι, η Silicon Valley θα συνεχίσει να παρέχει στα παιδιά όλο και πιο εξελιγμένους «φίλους» τεχνητής νοημοσύνης, που είναι πάντα διαθέσιμοι και ικανοποιούν κάθε τους καπρίτσιο. Αλλά η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα ικανοποιήσει ποτέ τις βαθύτερες επιθυμίες των παιδιών. Ακόμα και αυτή η γενιά που γεννήθηκε και μεγαλώνει μέσα στον ψηφιακό κόσμο λαχταρά αυτό που είχαν οι περισσότεροι γονείς τους: χρόνο με φίλους, από κοντά, χωρίς ενήλικες.
Με στοιχεία από The Atlantic
