«Μη φανταστείτε μια παρέα που έφτιαξε μια ποπ μπάντα και τραγουδούσε στον ίδιο τόνο. Και οι έξι είχαν στο μυαλό τους σόλο καριέρες». Η παρατήρηση του Γκέερτ Μπρουλότ, του ενός από τους τρεις επιμελητές της έκθεσης που μόλις εγκαινιάστηκε στο MoMu της Αμβέρσας, θέτει το πρώτο ανορθόδοξο στοιχείο στην ιστορία των Βέλγων σχεδιαστών που έγραψαν το κεφάλαιο των Έξι της Αμβέρσας στην ιστορία της μόδας.
Ο Ντιρκ Μπίκεμπεργκς, η Αν Ντεμεουλμέστερ, ο Γουόλτερ βαν Μπάιρεντονκ, ο Ντρις βαν Νότεν, ο Ντιρκ βαν Σέιν και η Μαρίνα Γι αποφοίτησαν κάπου στις αρχές των 1980s από το τμήμα Μόδας της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Αμβέρσας. Η αισθητική, η τεχνική και η καριέρα τους κινήθηκαν σε διαφορετικά μονοπάτια, ωστόσο τα ονόματά τους αναφέρονται πάντα στο ίδιο ιστορικό πλαίσιο της μόδας. Οι Antwerp Six μοιράστηκαν μια στιγμή και μια πόλη, για να αναδυθούν στα χρόνια της πανκ κουλτούρας ως ένα καλλιτεχνικό κίνημα που προσέγγισε τη μόδα εννοιολογικά, προτείνοντας ένα ντύσιμο πέρα από τάσεις, που συνδύαζε έναν αέρα ρομαντισμού με τολμηρές τεχνικές και πειραματισμούς στη φόρμα αλλά και μια διαφορετική αντίληψη για τα φύλα. Κι αυτό σε μια περίοδο που το στίγμα της διεθνούς μόδας δινόταν από υπερτονισμένες σιλουέτες, με έντονους ώμους, φουσκωτές φούστες και την αγέρωχη κομψότητα των κοστουμιών του Αρμάνι.
Σαράντα χρόνια από τη γέννηση του cult των Έξι, η αναδρομική έκθεση στην Αμβέρσα προσφέρει την πρώτη συνολική ματιά στην εποχή που τους ανέδειξε, τότε που η μόδα δεν είχε γίνει ακόμα θέαμα, ούτε παιχνίδι μάρκετινγκ, αλλά βασιζόταν στο προσωπικό στίγμα δημιουργών όπως ο Γκοτιέ, η Καβακούμπο και η Γουέστγουντ.
Αυτή η άτυπη παρέα, μαζί με τον Μαρτέν Μαρζελά, που υπήρξε σύγχρονός τους, τοποθέτησε τη βελγική μόδα στον διεθνή χάρτη, όπου και παραμένει μέχρι σήμερα ως ένα δημιουργικό ιδίωμα βασισμένο στις ιδιοσυγκρασίες των μόδιστρων, τη βαθιά τεχνική γνώση και την απουσία αχρείαστου «glam».
Μια ευτυχής συγκυρία
Το καλοκαίρι του 1986, έξι σχεδιαστές μόδας που μόλις είχαν πάρει τα πτυχία τους έφτασαν με ένα νοικιασμένο πουλμανάκι στο Λονδίνο για να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο British Designer Show, στον εκθεσιακό χώρο του Olympia. Λίγα χρόνια νωρίτερα, οι πρωτοβουλίες της βελγικής κυβέρνησης για την τόνωση της κλωστοϋφαντουργίας της χώρας, με καμπάνιες κι έναν διαγωνισμό ανάδειξης ταλαντούχων σχεδιαστών, τους είχαν φέρει στο προσκήνιο. Με κρατική χρηματοδότηση, βρέθηκαν στο Τόκιο. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα της εξαγωγής της «βελγικής μόδας» στο Λονδίνο, μιας μόδας χωρίς ευανάγνωστη ταυτότητα, αφού η χώρα δεν διέθετε κανενός είδους παράδοση στον χώρο, σε αντίθεση με τη Γαλλία, την Ιταλία ή την Αγγλία. Η έμπνευση των Έξι προερχόταν περισσότερο από τη διεθνή σκηνή της τέχνης, το κλάμπινγκ στο λονδρέζικο Taboo του Λι Μπάουερι και τις νύχτες στο Le Palace, αλλά και τη δική τους underground ντισκοτέκ, την περίφημη Cinderella’s Ballroom στην Αμβέρσα.
Αρχικά στο Λονδίνο θα πήγαινε μόνο ο Μπίκεμπεργκς με μια συλλογή παπουτσιών που είχαν δείξει τη δυναμική τους στην αγορά του Τόκιο και πωλούνταν στην Αμβέρσα από την αβανγκάρντ μπουτίκ Coccodrillo του Γκέερτ Μπρουλότ.
Επιχειρηματίας, curator και εμβληματική μορφή στη βέλγικη σκηνή μόδας, ο Μπρουλότ ήταν αυτός που οργάνωσε και χρηματοδότησε την «απόβαση» των Έξι στο Λονδίνο, έτσι ώστε να θεωρείται ο πνευματικός πατέρας της κολεκτίβας. Η Ντεμεουλμέστερ δεν ταξίδεψε, γιατί ήταν έγκυος στον γιο της, έστειλε όμως μια σειρά γυαλιών που είχε σχεδιάσει.
Οι διοργανωτές τούς παραχώρησαν τον τελευταίο όροφο, όπου συνήθως παρουσιάζονταν συλλογές νυφικών. Την πρώτη μέρα δεν πάτησε ψυχή. Η Μαρίνα Γι –που έφυγε πέρσι από τη ζωή, έχοντας προλάβει ωστόσο να συνεργαστεί ενεργά στο στήσιμο της έκθεσης– βρήκε ένα φωτοτυπικό κοντά στην είσοδο κι έφτιαξε αυτοσχέδια flyers με τη φράση «Ελάτε να δείτε τους έξι Βέλγους σχεδιαστές» και τα μοίρασε παντού. Μέχρι το απόγευμα της επόμενης μέρας, ο αγοραστής του νεοϋορκέζικου Barneys είχε βάλει παραγγελία και στους έξι, με το Bergdorf, το Bloomingdale’s, το Charivari (cult μπουτίκ στη Νέα Υόρκη που έκλεισε το 1998) και το Liberty του Λονδίνου να ακολουθούν.
Οι Έξι της Αμβέρσας είχαν γίνει οι σταρ της έκθεσης, επισκιάζοντας τους Βρετανούς. Το όνομα, χάρη στο οποίο ενώθηκαν άθελά τους κι έφτιαξαν μια κολεκτίβα, φαίνεται ότι προέκυψε από δημοσιεύματα στον αγγλόφωνο Τύπο που ζοριζόταν με τα δύστροπα φλαμανδικά τους επίθετα. Το Βρετανικό Συμβούλιο Μόδας (BFC) αποφασίζει να τους «αποβάλει» από το πρόγραμμα των εκδηλώσεών του, κρίνοντας άδικο να επωφελούνται Βέλγοι από το σύστημα της βρετανικής βιομηχανίας μόδας.
Διωγμένοι από το Λονδίνο, φορτώνουν δύο τροχόσπιτα με έπιπλα, μανεκέν και ρούχα και φτάνουν άφραγκοι στη Φλωρεντία, για να συμμετάσχουν σε μια έκθεση μόδας. Από εκεί, μετακινούνται στο Παρίσι, όπου παρουσιάζουν ακόμα δύο φορές τη δουλειά τους ως ομάδα. Ουσιαστικά οι Έξι συνυπήρξαν μόνο για τρία περίπου χρόνια προτού πάρει ο καθένας τον δρόμο του. Η πρώτη επίδειξη του Ντιρκ Μπίκεμπεργκς (μόνο με ανδρικά) γίνεται το 1989, με την Αν Ντεμεουλμέστερ να ακολουθεί το 1991 και τον Ντρις βαν Νότεν το 1992, την ίδια χρονιά που η Αν βρέθηκε δεύτερη στην κατάταξη των διασημότερων σχεδιαστών στον κόσμο, μετά τον Γκοτιέ!
Μπορεί οι καριέρες τους να χτίζονταν στη γαλλική πρωτεύουσα, τα σπίτια και τα ατελιέ τους, όμως, παρέμειναν στην Αμβέρσα, μια πόλη που περιέργως ποτέ δεν θέσπισε μια δική της Εβδομάδα Μόδας, επιμένοντας σε μια πιο ακαδημαϊκή προσέγγιση μέσω του Μουσείου Μόδας (ΜοMu) και του Mode Natie, του κτιριακού συγκροτήματος που, εκτός από το MoMu, στεγάζει το Τμήμα Μόδας της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών και το Φλαμανδικό Ινστιτούτο Μόδας.
Ανάλογη ήταν και η προίκα της Αμβέρσας στα έξι τέκνα της που την έκαναν διάσημη: μια κατάρτιση κλασική, εστιασμένη στο σχέδιο μόδας, στη γαλλική κομψότητα, στα ιστορικά κοστούμια και στις τεχνικές δεξιότητες από τη Mary Prijot, τη γυναίκα που σύστησε το Τμήμα Μόδας της Ακαδημίας, το 1963. «Ήταν πολύ αυστηρή, λάτρευε τη Σανέλ… με έκανε να επαναστατώ», θυμάται η Ντεμεουλμέστερ για τη δασκάλα που τους εκπαίδευσε στην ακριβή κατασκευή ενός ρούχου, ώστε να μπορούν να το αποδομούν.
Σαράντα χρόνια από τη γέννηση του cult των Έξι, η αναδρομική έκθεση στην Αμβέρσα προσφέρει την πρώτη συνολική ματιά στην εποχή που τους ανέδειξε, τότε που η μόδα δεν είχε γίνει ακόμα θέαμα, ούτε παιχνίδι μάρκετινγκ, αλλά βασιζόταν στο προσωπικό στίγμα δημιουργών όπως ο Γκοτιέ, η Καβακούμπο και η Γουέστγουντ, παράγοντας, εκτός από ρούχα μοναδικά σε σχεδιασμό, κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο.
Προς τιμήν εκείνου του παλιού καλού καιρού, ας τους γνωρίσουμε καλύτερα
Η Αν Ντεμεουλμέστερ συνδέθηκε με ένα ιδιότυπο tailoring, αυστηρό αλλά ρομαντικό, κομψό όσο και ρευστό, που αναμείγνυε μια επαναστατημένη διάθεση με φινέτσα. Στο ξεκίνημά της, η Aν Βέρχελστ (όπως είναι το αληθινό της όνομα) δυσκολεύτηκε να βρει δουλειά και αναγκάστηκε να εργαστεί ως πατρονίστ, βοηθός του Μαρτέν Μαρζελά, για μια ιταλική φίρμα. Το 1985 λάνσαρε τη δική της ετικέτα με τη βοήθεια του συζύγου της, φωτογράφου Πάτρικ Ρόμπιν. Επηρεασμένη από την Πάτι Σμιθ και τον Τζάκσον Πόλοκ, η Ντεμεουλμέστερ δημιούργησε κομμάτια ξεχωριστά σε μια παλέτα που δεν ξέφυγε από το μαύρο και το λευκό. «Το μαύρο είναι για μένα το χρώμα των ποιητών, κυμαίνεται από την ευαισθησία ως την επιθετικότητα, περικλείοντας ένα ολόκληρο συναισθηματικό φάσμα. Χρειάζομαι, όμως, και το λευκό, όπως στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Δημιουργώ νέες φιγούρες και κοπές και στη συνέχεια τις κάνω άσπρες ή μαύρες – έτσι δεν αφήνω το χρώμα να με αποσπά από τον σχεδιασμό. Δεν προσθέτω στα ρούχα μου διακοσμήσεις. Προτιμώ την καθαρότητα», έλεγε η ίδια στο «Dazed». Παρά τη σημαντική της παρουσία στον χώρο της μόδας, η Αν δεν έμεινε για πολλά χρόνια στο προσκήνιο. Παραιτήθηκε από το brand της το 2013 με ένα ιδιόχειρο σημείωμα. «Νομίζω πως είναι καιρός να χωρίσουν οι δρόμοι μας», έγραψε και έκτοτε ασχολείται με τη γλυπτική και την κεραμική, σχετικά απομονωμένη στο αγαπημένο της σπίτι, ένα οίκημα του Λε Κορμπιζιέ στην άκρη της Αμβέρσας.
Ο στενός της φίλος Ντρις βαν Νότεν δεν κατοίκησε ποτέ στο ασπρόμαυρο σύμπαν της Αν. Γεννημένος το 1958, μέλος μιας οικογένειας με παράδοση τριών γενεών στο tailoring, δημιούργησε μια χαρακτηριστική υπογραφή που περιγράφεται από πολυτελή υφάσματα, αντισυμβατικά εμπριμέ, κεντήματα (με δικό του εργαστήριο 3.000 ατόμων στην Καλκούτα) και τολμηρά χρώματα. Παρότι η μόδα του δεν μπορεί να θεωρηθεί απολύτως άφυλη, «στεγάζει» μέσα στη ρευστότητά της αρρενωπότητα και θηλυκότητα χωρίς να προκαλεί αμηχανία ή να επιζητά την προσοχή. Το ατίθασο πνεύμα του έλαμψε για δεκαετίες χάρη στην ικανότητά του να αφομοιώνει διαφορετικά layers στο ίδιο λουκ, στους πιο αναπάντεχους συνδυασμούς υφασμάτων και μοτίβων, δημιουργώντας διαχρονικά κομμάτια με χαρακτήρα και αστική φινέτσα. Διατηρώντας το brand του ανεξάρτητο (υπήρξε αυτοχρηματοδοτούμενος επί 32 χρόνια και μόνο το 2018 πούλησε ένα πλειοψηφικό μερίδιο στην Puig), αποφεύγοντας καμπάνιες και licensing, ο Βαν Νότεν διέγραψε μια πορεία 40 χρόνων –μία από τις μακροβιότερες στον χώρο της μόδας– μέχρι την αποχώρησή του τον Μάρτιο του 2024. Κλείνοντας τον κύκλο στην τελευταία του επίδειξη, εμφάνισε στην πασαρέλα τη Χανελόρε Κνουτς, αγαπημένο του μοντέλο, που μαζί με την Κίρστεν Όουεν υπήρξαν τα πρόσωπα της σκηνής της Αμβέρσας στα ’90s και τα 2000s. Στα τέλη Απριλίου, ο σχεδιαστής εγκαινιάζει τη νέα του δημιουργική ζωή στο Palazzo Pisani Moretta στη Βενετία, όπου στέγασε με τον σύντροφό του Patrick Vangheluwe το Ίδρυμα Ντρις βαν Νότεν, το οποίο εγκαινιάζεται με την έκθεση «Η μόνη πραγματική επανάσταση είναι η ομορφιά», που επιμελήθηκε ο ίδιος μαζί με τον Γκέερτ Μπρουλότ.
H Μαρίνα Γι υπήρξε η πιο διακριτική παρουσία από τους Έξι της Αμβέρσας. Ο πατέρας της εργάστηκε ως κυβερνητικός αξιωματούχος στο Βελγικό Κονγκό, προτού αναλάβει στην Αμβέρσα τη διεύθυνση γνωστού πολυκαταστήματος. Η οικογένειά της μετακόμισε 11 φορές μέχρι η Μαρίνα γίνει 20 χρονών. Στα 15 της είχε συμμαθητή τον Μαρζελά, τον οποίον ξανασυνάντησε στο Καλλιτεχνικό Λύκειο Sint-Lucas, προτού εγγραφούν και οι δύο στην Ακαδημία της Αμβέρσας. Δεν έδειξε ποτέ τη δουλειά της σε μία από τις μεγάλες πρωτεύουσες της μόδας, ενώ απομακρύνθηκε πρώτη από την παρέα, το 1988. Άνοιξε ένα καφέ στις Βρυξέλλες και εργαζόταν παράλληλα για μικρές ετικέτες. Ήλπιζε πάντα ότι οι άνθρωποι θα εκτιμούσαν την ομορφιά στις λεπτομέρειες και θα αντιλαμβάνονταν την αξία της μόδας σε πιο αργούς ρυθμούς. Η ίδια απολάμβανε να αποκαθιστά ή να αναμορφώνει παλιά ρούχα. Ό,τι έπιανε στα χέρια της γινόταν μόδα. Αντρικά πουκάμισα φορεμένα ανάποδα, vintage σακάκια με απλικαρισμένα ρετάλια, ποίηση ραμμένη στις φόδρες των ρούχων. «Η ιδέα της βιωσιμότητας ή της αποδόμησης δεν είχε όνομα όταν ξεκίνησα να σχεδιάζω (o όρος deconstructionism επινοήθηκε από τον Μπιλ Κάνινγχαμ για να περιγράψει το ύφος του Μαρτέν Μαρζελά, ο οποίος λέγεται ότι εμπνεύστηκε από το προσωπικό στυλ της Γι), αλλά με τον τρόπο μου ήδη από τότε νοιαζόμουν για το μέλλον του κόσμου», έλεγε η Γι. Το 2018, έχοντας αποσυρθεί 10 χρόνια, πείστηκε από δυο Γιαπωνέζους συλλέκτες να εκθέσει νέα της δουλειά στο Τόκιο υπό την επωνυμία M.Y. Project. Τα ρούχα αυτά την επανέφεραν στην αγορά το 2022 (πωλούνταν στο Dover Street Market και το Ssense, μεταξύ άλλων) και της προσέφεραν το Βραβείο της Επιτροπής των Βελγικών Βραβείων Μόδας το 2024. Η Μαρίνα πέθανε τον περασμένο Νοέμβριο, στα 63 της.
O Ντιρκ βαν Σέιν κέρδισε στον διαγωνισμό Χρυσό Καρούλι (Gouden Spoel) και το Βραβείο του Τύπου το 1983 (η πρώτη που απέσπασε αυτήν τη διάκριση ήταν η Ντεμεουλμέστερ), προσελκύοντας το ενδιαφέρον του Γκοτιέ, που του πρότεινε να δουλέψει μαζί του στο Παρίσι. Αρνήθηκε, γιατί ο σύντροφός του από τα φοιτητικά τους χρόνια, Βαν Μπάιρεντονκ, δεν μπορούσε να τον ακολουθήσει, κι έστησε στην Αμβέρσα μια δική του μπουτίκ μόδας, την Beauties & Heroes. Περισσότερο εικαστικός απ’ ό,τι σχεδιαστής μόδας, ο Βαν Σέιν αντιμετώπισε το ύφασμα ως καμβά για να ζωγραφίζει ή να τυπώνει έργα του, δημιουργώντας συλλογές σε συνεργασία με μικρά ανεξάρτητα στούντιο στην Ιταλία και το Βέλγιο. Επιφύλασσε μεταχείριση υψηλής ραπτικής στα πιο κοινότοπα υλικά: το καλοκαίρι του 1991 συναρμολόγησε γάντια κουζίνας, επιδέσμους και πλαστικά τραπεζομάντιλα σε δημιουργίες high fashion, ενώ το 1998, στη συλλογή «Fake Tailoring», ενσωμάτωσε trompe-l'œil πέτα και κολάρα στα μπροστινά τμήματα των ρούχων του. Σήμερα, μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ μόδας και τέχνης, παρουσιάζοντας ζωγραφικά έργα και κεραμικά στην γκαλερί Sofie Van de Velde της Αμβέρσας.
O Γουόλτερ βαν Μπάιρεντονκ αντιπροσωπεύει ένα από τα πιο προκλητικά και αυθεντικά κεφάλαια της βελγικής σχολής μόδας. Επικεφαλής του τμήματος Mόδας στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών από το 2007 ως το 2022, όπου υπήρξε και δάσκαλος με ισχυρό αποτύπωμα ήδη από το 1985, καθώς και επιμελητής σε πολλές επιτυχημένες εκθέσεις του MoMu, ο Bαν Μπάιρεντονκ έδωσε φωνή στις περιθωριακές κουλτούρες, με ένα σχέδιο μόδας που αντλεί έμπνευση από τη λογοτεχνία, τη φύση, την εθνολογία, τα εικαστικά και τις γραφιστικές τέχνες. Η αγορά τον γνώρισε περισσότερο από τις συλλογές που σχεδίασε για τη γερμανική φίρμα τζιν Mustang (1993-1999) και από τα κοστούμια της περιοδείας PopMart των U2, στην εικονογραφία της μόδας όμως πέρασε χάρη στην 30χρονη συνεργασία του με τον Στίβεν Τζόουνς, που δημιούργησε για εκείνον τα εξωφρενικά καπέλα που πάντα συνόδευαν τα looks του. Το 2001 επιμελήθηκε ένα φιλόδοξο πρότζεκτ στην Αμβέρσα, που εκτός από πέντε σημαντικές εκθέσεις περιελάμβανε κι ένα νέο περιοδικό που λανσαρίστηκε ως «N°A magazine» και σήμερα αποκαλείται «A Magazine Curated By». Λίγοι γνωρίζουν πως ο Ραφ Σίμονς είχε εργαστεί ως intern στο στούντιο του Μπάιρεντονκ για τη συλλογή S/S90, φιλοτεχνώντας μάλιστα το εξώφυλλο της εφημερίδας «Fashion Is Dead» που ήταν η πρόσκληση για το σόου.
O Ντιρκ Μπίκεμπεργκς γεννήθηκε στην Κολωνία, όπου ο Φλαμανδός πατέρας του υπηρετούσε ως αξιωματικός του βελγικού στρατού. Όταν γράφτηκε στο τμήμα Μόδας της Ακαδημίας είχε ακουστά τα ονόματα Saint Laurent και Dior, χωρίς όμως να έχει εικόνα της δουλειάς τους. Ξεκίνησε το 1986 σχεδιάζοντας δερμάτινες μπότες εμπνευσμένες από στρατιωτικά άρβυλα και μέσα στα χρόνια ανέπτυξε ένα προσωπικό ύφος που θα το χαρακτηρίζαμε σέξι sport couture. Από το 2005 είναι ιδιοκτήτης της ποδοσφαιρικής ομάδας F.C. Fossombrone και πειραματίζεται με την εμφάνιση των αθλητών: το πώς αναπνέουν και αποδίδουν τα υφάσματα υπό συνθήκες φυσικής εξάντλησης.
Μαρτέν Μαρζελά: Ο αόρατος +1 στους 6.
Την εποχή που οι Έξι μάζευαν τα μπαγκάζια τους για το Λονδίνο, ο Μαρτέν Μαρζελά εργαζόταν ήδη στο Παρίσι για τον Ζαν Πολ Γκοτιέ. Ωστόσο συχνά το όνομά του συμπεριλαμβάνεται στην ομάδα των Βέλγων αναμορφωτών της ευρωπαϊκής μόδας, ίσως γιατί αποφοίτησε από την Ακαδημία σχεδόν παράλληλα μ’ εκείνους, κυρίως όμως επειδή μοιράζονταν την ίδια αντίληψη στο fashion design: αποδόμηση, χρήση ασυνήθιστων υλικών, χαλαρές σιλουέτες, ανακυκλωμένα και επανασυναρμολογημένα κομμάτια, ορατές ραφές και μια τραχύτητα στην επεξεργασία ήταν τα στοιχεία που τους συνέδεαν όλους. Ο Μαρζελά έκανε το ντεμπούτο του στο Παρίσι, με μια επίδειξη στο Café de la Gare, την άνοιξη του 1989. Η Γι ήταν εκεί με τον Μπρουλότ. Τα μοντέλα εμφανίστηκαν με ανακατεμένα μαλλιά και ρούχα φτιαγμένα με υλικά από δεύτερο χέρι, ανακατασκευασμένα με μια μέθοδο και μια αισθητική που έμοιαζαν πολύ με το στυλ της Γι. Η ίδια το επιβεβαιώνει ως εξής: «Είναι ο άνθρωπος που με έκανε να τα παρατήσω. Έγινα η έμπνευσή του, το πώς έκοβα τα ρούχα μου, πώς φορούσα τα εσώρουχα από πάνω… Ήμουν η μούσα του. Εγώ όμως ήθελα να εμπνέω τον εαυτό μου, όχι κάποιον άλλον».
The Antwerp Six
