Μια μεγαλειώδης και ιδιαίτερου ενδιαφέροντος έκθεση ανοίγει σε μερικές μέρες στο Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι. Η έκθεση «Splendeurs et misères / Splendour and Misery: Images of Prostitution 1850-1910» αναδεικνύει για πρώτη φορά μέσα σε ένα μουσείο του διαμετρήματος του Ορσέ αυτή την πλευρά της ζωής κατά τον 19ο αιώνα μέσα από το βλέμμα των σημαντικότερων Γάλλων και Ευρωπαίων καλλιτεχνών.

 

Η πορνεία όχι μόνο βρισκόταν σε μεγάλη άνθηση κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα στη Γαλλία αλλά κατείχε σημαντικό ρόλο σε κάθε έκφανση της κοινωνικής ζωής του Παρισιού όλο το διάστημα από τη Δεύτερη Γαλλική Αυτοκρατορία (1852-1870) μέχρι την Μπελ Επόκ των αρχών του 20ού αιώνα, προσφέροντας στους καλλιτέχνες το ερέθισμα για να εμπνευστούν και να αποτυπώσουν τον κρυφό κόσμο των οίκων ανοχής και των σαλόν. Από τα «Άνθη του Κακού» του Μποντλέρ, που πρωτοεκδόθηκαν το 1857, αλλά και τα χρόνια που ακολούθησαν, το καλλιτεχνικό Παρίσι εξιδανίκευσε την πορνεία, υιοθετώντας την ως έναν χώρο δικό του, προσδίδοντάς της μια διάσταση εκζήτησης και αποδοχής.

 

Την ίδια ώρα που οι Αρχές μετά βίας ανέχονταν την πορνεία ως ένα αναγκαίο κακό και με κάθε ευκαιρία επέβαλαν αυστηρούς περιορισμούς σε κάθε ανάλογη δραστηριότητα, ολόκληρες γενιές καλλιτεχνών μαγεύονταν από το «περιθώριο», αποδίδοντας την αισθησιακή ατμόσφαιρα των οίκων ανοχής αλλά και την ιδιωτική ζωή των γυναικών που δούλευαν μέσα σε αυτά. Ζωγράφοι όπως ο Constantin Guys, ο Edgar Degas, ο Henri de Toulouse-Lautrec και ο Émile Bernard επιδόθηκαν σε άπειρες περιπτώσεις στην απεικόνιση αυτών των γυναικών με αξιοσημείωτα αποτελέσματα.

 

Μάλιστα, δεν ήταν μόνο οι ζωγράφοι που βρήκαν πρόσφορο έδαφος στον κόσμο του αγοραίου έρωτα αλλά και οι πρώτοι φωτογράφοι, όπως λίγο αργότερα και οι πρώτοι κινηματογραφιστές. Αδυνατώντας να απαθανατίσουν τους αυθεντικούς χώρους, που αποτελούσαν άβατο, και χωρίς τις ευκολίες που θα πρόσφερε μελλοντικά η τεχνολογία, έστηναν μέσα στα στούντιό τους τα σκηνικά των «σαλόν» και των «μπουντουάρ» των κοριτσιών της εποχής της Δεύτερης Αυτοκρατορίας. Επρόκειτο για χώρους συνεύρεσης αποκλειστικά αντρών, όπου συγχρωτίζονταν άνθρωποι συγκεκριμένων τάξεων, γευόμενοι απολαύσεις και απαγορευμένες ηδονές.

 

Edouard Manet (1832-1883)
Olympia, 1863
Huile sur toile, 130 x 190 cm
Paris, Musée d’Orsay
© Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Edouard Manet (1832-1883) Olympia, 1863 Huile sur toile, 130 x 190 cm Paris, Musée d’Orsay © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Παράλληλα, η πορνεία εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Βγήκε από τον κλειστό και προστατευμένο χώρο των μπουρδέλων, έφτασε στον δρόμο, μπήκε στα θέατρα και την όπερα, και πολλές φορές μια «τίμια» γυναίκα δεν ξεχώριζε εύκολα από μία που εκπορνευόταν. Αυτή την αίσθηση του παιχνιδιού της αμφιβολίας της ηθικής απέδωσαν πετυχημένα ζωγράφοι όπως ο Jean Beraud, ο Louis Anquetin και ο Louis Valtat. Αλλά ήταν κυρίως σημαντικοί ζωγράφοι, όπως ο Μanet, ο Degas και ο Van Gοgh, που μέσα στα καφενεία, τις μπρασερί και τις αίθουσες κονσέρτων εντόπισαν τα μελαγχολικά μοντέλα τους να παραπαίουν από το αλκοόλ και τα ανέδειξαν.  

 

Αλλά υπήρχε και η άλλη πλευρά της πορνείας, αυτή της υψηλής τάξης, των περίφημων κουρτιζάν, των σταρ της εκπόρνευσης με τα πολυτελή αρχοντικά και τα πανάκριβα φορέματα, οι οποίες θεωρούσαν την απεικόνισή τους από ζωγράφους, γλύπτες και φωτογράφους απόλυτη κοινωνική αποδοχή και επιτυχία. Εκεί, τα όρια μεταξύ της υψηλής κοινωνίας και του demi-monde ήταν δυσδιάκριτα.  Ήταν, δε, τόσο μεγάλη η φήμη αυτών των γυναικών και τόσο εντυπωσιακή η άνοδός τους στην κοινωνική βαθμίδα, που αποτελούσαν πρότυπο για τις νεαρές ηθοποιούς και χορεύτριες, ενώ παράλληλα προσέλκυαν το ενδιαφέρον της ανώτερης τάξης, η οποία αφηνόταν να επηρεαστεί από το προσωπικό τους στυλ στη μόδα και από το γούστο τους. Αυτές οι περίφημες και δυναμικές «femmes fatales» που έθεταν σε κίνδυνο την αντρική κυριαρχία πέρασαν και στην αλληγορική ζωγραφική των Félicien Rops και Gustav Adolf Mossa.

 

Στα τέλη του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο της συμβολιστικής εικονογράφησης, πόρνες και γυναίκες διαμόρφωσαν μια μοναδική, απροσδιόριστη και απειλητική ενότητα, την ενσάρκωση όλων των κακών. Ένας κόσμος πολυμορφίας, πολύχρωμος και συγχρόνως μελαγχολικός, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μοντέρνα ζωγραφική, οδηγώντας καλλιτέχνες όπως ο Edvard Munch, ο Frantisek Kupka, ο Georges Rouault, ο Auguste Chabaud, ο Maurice de Vlaminck, ο Kees Van Dongen και ο Πάμπλο Πικάσο στο να δημιουργήσουν μερικά από τα αριστουργήματά τους, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για την εξέλιξη της τέχνης τον 20ό αιώνα.

 

Η έκθεση «Splendour and Misery», που πραγματοποιείται με τη συνεργασία του Μουσείου Βαν Γκογκ του Άμστερνταμ και της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, ανοίγει τις πόρτες της στο κοινό στις 22 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει μέχρι τις 17 Ιανουαρίου του 2016, ενώ συμπληρώνεται από πλήθος παράλληλων εκδηλώσεων, όπως διαλέξεις, προβολές ταινιών, κονσέρτα, βραδιές καμπαρέ, βιντεοσκοπημένες όπερες, αναγνώσεις, συμπόσια. 

 

Jean Béraud (1849-1935)
L’Attente, 1880
Huile sur toile, 56 x 39,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Franck Raux
Jean Béraud (1849-1935) L’Attente, 1880 Huile sur toile, 56 x 39,5 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Franck Raux

 

Giovanni Boldini (1842-1931)
Scène de fête au Moulin Rouge, vers 1889
Huile sur toile, 96,5 x 104,4 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Giovanni Boldini (1842-1931) Scène de fête au Moulin Rouge, vers 1889 Huile sur toile, 96,5 x 104,4 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Edgar Degas (1834-1917)
Femmes à la terrasse d’un café le soir, 1877
Pastel, 41 x 60 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Edgar Degas (1834-1917) Femmes à la terrasse d’un café le soir, 1877 Pastel, 41 x 60 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Edgar Degas (1834-1917)
L’Absinthe, 1875-76
Huile sur toile, 92 x 68,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Edgar Degas (1834-1917) L’Absinthe, 1875-76 Huile sur toile, 92 x 68,5 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Edouard Manet (1832-1883)
La Serveuse de bocks, 1878-1879
Huile sur toile, 77 x 64,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Edouard Manet (1832-1883) La Serveuse de bocks, 1878-1879 Huile sur toile, 77 x 64,5 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d’Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Jean-Louis Forain (1852-1931)
Derrière les coulisses, 1885
Crayon, encre de chine, plume, 25,3 x 38,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Adrien Didierjean
Jean-Louis Forain (1852-1931) Derrière les coulisses, 1885 Crayon, encre de chine, plume, 25,3 x 38,5 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Adrien Didierjean

 

Edgar Degas (1834-1917)
Ballet (L’Étoile), vers 4876
Pastel, 58,4 x 42 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Edgar Degas (1834-1917) Ballet (L’Étoile), vers 4876 Pastel, 58,4 x 42 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Edgar Degas (1834-1917)
Femme nue, accroupie, vue de dos, 1876
Pastel sur monotype à l’encre noire sur papier, 16 x 12 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Hervé Lewandowski
Edgar Degas (1834-1917) Femme nue, accroupie, vue de dos, 1876 Pastel sur monotype à l’encre noire sur papier, 16 x 12 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Constantin Guys (1802-1892)
Hommes attablés en compagnie de femmes légèrement vêtues
Recto, encre brune, lavis gris, plume, 19 x 26,5 cm
Paris, Musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Christian Jean
Constantin Guys (1802-1892) Hommes attablés en compagnie de femmes légèrement vêtues Recto, encre brune, lavis gris, plume, 19 x 26,5 cm Paris, Musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Christian Jean

 

Emile Bernard (1868-1941)
Au cabaret, 1887
Huile sur toile, 41,8 x 49,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Emile Bernard (1868-1941) Au cabaret, 1887 Huile sur toile, 41,8 x 49,5 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901)
L’Inspection médicale : femme de maison blonde, 1893-1894
Huile sur carton, 68,5 x 47,5 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Hervé Lewandowski
Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901) L’Inspection médicale : femme de maison blonde, 1893-1894 Huile sur carton, 68,5 x 47,5 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (Musée d’Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Henri de Toulouse Lautrec (1864-1901)
Femme tirant son bas, 1894
Huile sur toile, 58 x 46 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski
Henri de Toulouse Lautrec (1864-1901) Femme tirant son bas, 1894 Huile sur toile, 58 x 46 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Félix Vallotton (1865-1925)
Femmes à leur toilette, 1897
Huile sur carton, 48,1 x 60,2 cm
Paris, musée d’Orsay
© Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Félix Vallotton (1865-1925) Femmes à leur toilette, 1897 Huile sur carton, 48,1 x 60,2 cm Paris, musée d’Orsay © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Henri de Toulouse Lautrec (1864-1901)
Dans le lit, 1892
Huile sur carton marouflé sur bois parqueté, 53,5 x 70 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski
Henri de Toulouse Lautrec (1864-1901) Dans le lit, 1892 Huile sur carton marouflé sur bois parqueté, 53,5 x 70 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Théophile Alexandre Steinlen (1859-1923)
La Pierreuse, 1905
Huile sur toile, 65 x 54,5 cm
Paris, Musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Tony Querrec
Théophile Alexandre Steinlen (1859-1923) La Pierreuse, 1905 Huile sur toile, 65 x 54,5 cm Paris, Musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Tony Querrec

 

Henri Gervex (1852-1929)
Madame Valtesse de la Bigne, 1879
Huile sur toile, 205 x 120,2 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski
Henri Gervex (1852-1929) Madame Valtesse de la Bigne, 1879 Huile sur toile, 205 x 120,2 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Henri Gervex (1852-1929)
Rolla, 1878
Huile sur toile, 175 x 220 cm
Musée des Beaux-Arts de Bordeaux, dépôt du musée d’Orsay
© Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Henri Gervex (1852-1929) Rolla, 1878 Huile sur toile, 175 x 220 cm Musée des Beaux-Arts de Bordeaux, dépôt du musée d’Orsay © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

 

Virginia Verasis de Castiglione (1837-1899)
Jean-Louis Pierson (1822-1913)
Christian Bérard (1902-1949)
Un dimanche, entre 1861 et 1866
Épreuve sur papier albuminé, 13 x 14 cm
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Droits réservés
Virginia Verasis de Castiglione (1837-1899) Jean-Louis Pierson (1822-1913) Christian Bérard (1902-1949) Un dimanche, entre 1861 et 1866 Épreuve sur papier albuminé, 13 x 14 cm © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Droits réservés

 

Jean-Léon Gérôme (1824-1904)
Intérieur grec (étude), 1848
Huile sur bois, 15,5 x 21 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski
Jean-Léon Gérôme (1824-1904) Intérieur grec (étude), 1848 Huile sur bois, 15,5 x 21 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski

 

Jean Béraud (1849-1935)
La Madeleine chez le Pharisien, 1891
Huile sur toile, 95,5 x 127 cm
Paris, musée d’Orsay
© RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski
Jean Béraud (1849-1935) La Madeleine chez le Pharisien, 1891 Huile sur toile, 95,5 x 127 cm Paris, musée d’Orsay © RMN-Grand Palais (musée d'Orsay) / Hervé Lewandowski