Η ΝΙΚΗ ΤΗΣ ΝΔ πριν από ακριβώς δύο χρόνια είχε εν πολλοίς προεξοφληθεί, ειδικά μετά το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών που είχαν προηγηθεί. Ήταν, ωστόσο, πολύ πιο δύσκολη απ’ όσο δείχνει το αποτέλεσμα.
Για να κερδίσει τις εκλογές ο Κυριάκος Μητσοτάκης, χρειάστηκε να καταφέρει πολλά: να κρατήσει το κόμμα του ενωμένο, να προχωρήσει στην ανασύνταξή του, να χτίσει μια ειλικρινή σχέση με τα κόμματα της τότε αντιπολίτευσης, να κάνει μια συστηματική προγραμματική δουλειά (την οποία υφολογικά κάπως αντιγράφει σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ, και πολύ καλά κάνει).
Χρειάστηκε να κερδίσει όλες τις παρτίδες «πολιτικού σκακιού» απέναντι στον Τσίπρα, δείχνοντας ιδιαίτερη επιδεξιότητα. Να ακολουθήσει μια επιτυχημένη στρατηγική αμφίπλευρης διεύρυνσης, κλείνοντας μέτωπα στα δεξιά του, την ώρα που ο ίδιος έχτιζε ένα μεταρρυθμιστικό και μετριοπαθές προσωπικό προφίλ.
Και, πάνω απ’ όλα, επένδυσε, στην τελική ευθεία, στον θετικό λόγο, εκφράζοντας καλύτερα το αίτημα της ελληνικής κοινωνίας να αφήσει πίσω της την εποχή της κρίσης και να μπει σε μια πιο αισιόδοξη περίοδο, αυτό που απλουστευτική συντομία ονομάστηκε «κανονικότητα».
Κρίσιμο ζήτημα είναι η «αποσωλήνωση» της οικονομίας. Η στήριξη σε πρόσωπα και επιχειρήσεις την περίοδο της πανδημίας ήταν ικανοποιητική, αλλά κάποια στιγμή θα σταματήσει. Η μετάβαση δεν είναι βέβαιο ότι δεν θα έχει αναταράξεις.
Στο αποτέλεσμα συνέβαλαν και τα λάθη των αντιπάλων του, ιδίως του ΣΥΡΙΖΑ. Η σπατάλη πολιτικού κεφαλαίου τον πρώτο χρόνο, με την ξέφρενη πορεία που ακολουθήθηκε. Η συνέχιση της συγκυβέρνησης με τους ΑΝ.ΕΛ. μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015. Η (καθ’ ομολογία συνειδητή) υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης. Οι χειρισμοί στο ζήτημα της Βόρειας Μακεδονίας, όταν επιχειρήθηκε να καταστεί διαιρετική τομή στο πολιτικό σκηνικό. Και, πάνω απ’ όλα, η υποτίμηση αυτού που όλες οι ποιοτικές έρευνες αποτύπωναν για τον ΣΥΡΙΖΑ: την αίσθηση ότι «είναι ικανοί να πουν και να κάνουν τα πάντα για την εξουσία». Το οποίο, εν τέλει, αποτελούσε το βαθύτερο υπόστρωμα του «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» ρεύματος.
Δύο χρόνια μετά τις εκλογές έχουν συμβεί πάρα, μα πάρα πολλά. Αναλύοντας όμως τα ερευνητικά δεδομένα, η μεν ΝΔ φαίνεται να έχει διατηρήσει τα περισσότερα στοιχεία που τη βοήθησαν να κερδίσει τις εκλογές του 2019, ο δε ΣΥΡΙΖΑ να έχει εδραιωθεί ως ο έτερος πυλώνας του νέου, ήπιου δικομματισμού, αλλά μην έχοντας βρει ακόμα τον βηματισμό του. Και δεν αναφέρομαι στα ποσοτικά στοιχεία για την πρόθεση ψήφου ή την υπεροχή Μητσοτάκη έναντι του Τσίπρα αλλά σε στρατηγικά δεδομένα που θα κρίνουν τις επόμενες εκλογές.
Συγκεκριμένα:
Η ΝΔ εξακολουθεί να εκφράζει πιο πειστικά το πλειοψηφικό αίτημα για επιστροφή στην κανονικότητα κι αυτό παραμένει το βασικότερο πλεονέκτημά της.
Η διαχειριστική επάρκειά της, παρά τις όποιες ενστάσεις, δεν έχει αμφισβητηθεί δομικά. Αντιθέτως, σε ζητήματα όπως η πανδημία, η οικονομία ή τα εθνικά θέματα λαμβάνει (σχετικά) ικανοποιητικό βαθμό.
Η πανδημία επέκτεινε την περίοδο χάριτος της κυβέρνησης, ενώ της έδωσε τη δυνατότητα να συνομιλήσει με στρώματα που την αντιμετώπιζαν με καχυποψία. (π.χ. δημόσιοι υπάλληλοι ή δικαιούχοι επιδομάτων).
Διατηρεί παλαιότερες κοινωνικές συμμαχίες και δημιουργεί καινούργιες. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες π.χ. έχουν δει μικρή αύξηση εισοδημάτων από τη μείωση φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, ενώ ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας τρέφουν προσδοκίες από την αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης.
Παράλληλα, ο Μητσοτάκης αξιοποιεί το πλεονέκτημα κάθε κυβέρνησης να καθορίζει την πολιτική ατζέντα με πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην κυριαρχία στον κεντρώο χώρο, χωρίς, παράλληλα, να αφήνει ακάλυπτα τα δεξιά του.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, αντιθέτως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κάποιες δυσκολίες που εξηγούν και τη δημοσκοπική του δυστοκία.
Δεν έχει ανανεώσει τη στελεχιακή του εικόνα. Τα ίδια πρόσωπα που βλέπαμε πριν από τις εκλογές βλέπουμε και τώρα.
Δεν έχει βρει τον σωστό αντιπολιτευτικό τόνο, υιοθετώντας συχνά μια οξύτητα που δεν συνάδει με την προσλαμβάνουσα πραγματικότητα. (Η εξήγηση ότι γι’ αυτό φταίνε τα ΜΜΕ είναι υπεραπλουστευτική).
Το βασικότερο πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ, όμως, είναι ότι με τον ετεροβαρή λόγο του συχνά μοιάζει να ποντάρει σε μια νέα κρίση που θα τροφοδοτήσει κοινωνικές αντιδράσεις. Κάτι που ακόμα κι αν δεν αποτελεί επιλογή της ηγεσίας του, γίνεται με ευθύνη της, καθώς δεν έχει ελέγξει τη ρητορική στελεχών και υποστηρικτών της που δίνουν αυτή την εντύπωση. Όσο αυτό δεν αλλάζει, ο ΣΥΡΙΖΑ θα αντιμετωπίζεται ως φορέας τοξικότητας και όχι προοπτικής.
Μοιάζουν, λοιπόν, όλα ρόδινα για τη ΝΔ; Όχι. Η κυβέρνηση έχει αρκετούς σκοπέλους μπροστά της.
Πρώτον, την ίδια την πορεία της πανδημίας. Οι προβλέψεις για ισχυρή ανάπτυξη το 2021 και το 2022 στηρίζονται στα τωρινά δεδομένα. Αν υπάρξει επιδείνωση της κατάστασης, ενδέχεται να αναθεωρηθούν.
Κρίσιμο ζήτημα είναι η «αποσωλήνωση» της οικονομίας. Η στήριξη σε πρόσωπα και επιχειρήσεις την περίοδο της πανδημίας ήταν ικανοποιητική, αλλά κάποια στιγμή θα σταματήσει. Η μετάβαση δεν είναι βέβαιο ότι δεν θα έχει αναταράξεις.
Πρόβλημα ίσως αποτελέσει και η εφαρμογή των όποιων μέτρων υπέρ των εμβολιασμένων. Ούτε η τήρηση των μέτρων θα είναι εύκολη ούτε το κόστος ευκαταφρόνητο, ειδικά αν δεν υπάρξει ευρεία συναίνεση.
Η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης είναι άγνωστο πότε θα φανεί στην πραγματική οικονομία.
Η μειωμένη επιρροή στις νέες ηλικίες είναι στρατηγικό ζήτημα για τη ΝΔ, όχι μόνο μακροπρόθεσμα αλλά και άμεσα, μέσα από μια πιθανή δημιουργία εστιών έντασης (π.χ. πανεπιστήμια).
Τέλος, μία ακόμα παγίδα για την κυβέρνηση θα είναι να πιστέψει –ακριβώς επειδή η εικόνα της αντέχει– ότι δεν την αγγίζει τίποτα. Τα διδάγματα των «άχαστων» του παρελθόντος θα πρέπει να τα θυμούνται και οι σημερινοί. Όπως είχε πει, εξάλλου, και ο Μπίσμαρκ: «Οι έξυπνοι μαθαίνουν από τα λάθη των άλλων».
