— Ποιες είναι οι βασικές ψυχολογικές επιπτώσεις που βιώνει ένα άτομο όταν πέφτει θύμα revenge porn;
Μια τέτοια κακοποιητική πράξη έχει τις ίδιες ακριβώς ψυχολογικές επιπτώσεις στο άτομο όπως κάθε άλλη περίπτωση έμφυλης βίας. Και λέω έμφυλης, γιατί τα θύματα είναι κυρίως γυναίκες: βιώνουν στρες και φόβο, ντροπή και ενοχή και στη συνέχεια συμπτώματα κατάθλιψης, τάση να αποκοπούν από όλους όσους γνωρίζουν, μέχρι και διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Ο στιγματισμός είναι μεγάλος και τα θύματα χάνουν την εμπιστοσύνη τους απέναντι στους ανθρώπους και κυρίως στη στενή συντροφική σχέση, ενώ παράλληλα βιώνουν μια αίσθηση απώλειας ελέγχου της ζωής και της ιδιωτικότητάς τους.
Σε κάθε περίπτωση, δύο είναι οι κρίσιμοι παράγοντες που παίζουν τον πιο σημαντικό ρόλο σε μια τέτοια διαχείριση: η προσωπικότητα του θύματος και το περιβάλλον του. Το θύμα, με τη συνδρομή αυτών των δύο παραγόντων, θα πρέπει να υποστηριχθεί ώστε να μετατοπίσει και να αποδώσει την ευθύνη και την ντροπή στους δράστες.
— Πώς μπορεί ένα θύμα να διαχειριστεί το αίσθημα ντροπής και έκθεσης που συχνά συνοδεύει τέτοιες καταστάσεις;
Αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο. Σκεφτείτε ότι μια στενή ιδιωτική τους στιγμή μπορεί να τη δουν όλοι, τα παιδιά τους, οι γονείς τους, οι φίλοι τους, οι εργοδότες τους, όλος ο κόσμος. Πόσο μεγάλη παραβίαση είναι αυτό! Η ντροπή και η ενοχή είναι δύο πολύ δύσκολα συναισθήματα που όταν μας κατακλύζουν, λειτουργούν σαν τον «γενικό» διακόπτη σε έναν ηλεκτρολογικό πίνακα. Ρίχνουν εντελώς την τάση. Αυτό σημαίνει ότι το θύμα κατακλύζεται από αυτά και νιώθει αβοήθητο και ανήμπορο να τα ελέγξει ή να νιώσει οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα που θα το ενδυναμώσει και θα το ενισχύσει να κινηθεί, όπως π.χ. ο θυμός.
Σε κάθε περίπτωση, δύο είναι οι κρίσιμοι παράγοντες που παίζουν τον πιο σημαντικό ρόλο σε μια τέτοια διαχείριση: η προσωπικότητα του θύματος και το περιβάλλον του. Το θύμα, με τη συνδρομή αυτών των δύο παραγόντων, θα πρέπει να υποστηριχθεί ώστε να μετατοπίσει και να αποδώσει την ευθύνη και την ντροπή στους δράστες. Να εξωτερικεύσει την ντροπή που νιώθει και να μιλήσει στους δικούς του ανθρώπους αντί να κρυφτεί, σε πλαίσια φυσικά ασφαλούς αφήγησης, και πάντα να τολμά να διώκει το έγκλημα, με συνεχή υποστήριξη, καθώς το νομικό μας σύστημα είναι τραγικό και η επαναθυματοποίηση είναι συνεχής και βέβαιη. Δυστυχώς…
— Ποιος είναι ο ρόλος της κοινωνίας και των social media στην ενίσχυση ή στη μείωση του ψυχολογικού τραύματος σε τέτοιες υποθέσεις;
Δυστυχώς, τα social media τα μετατρέψαμε κι αυτά σε εργαλείο κακού, όπως έχουμε οι άνθρωποι τη μοναδική στο είδος μας «ικανότητα» να κάνουμε με τα εργαλεία που εφευρίσκουμε για να διευκολύνουμε τη ζωή μας. Σκεφτείτε αρχικά ότι τα social media είναι αυτά που προωθούν τα αρχεία revenge porn. Οπότε, αυτό που βλέπουμε μετά είναι ένας καταιγισμός σχολίων, άμεσης διασποράς και επανατροφοδότησης του υλικού. Είδατε τα σχόλια για την Ιωάννα Τούνη, ακόμα και από γυναίκες; Αντί να εστιάσουν στο τι έκαναν οι δράστες, επέλεξαν να εστιάσουν στο τι έκανε το θύμα: «ας πρόσεχες», «ποιος σου είπε να….», σχόλια που δεν μπορώ να αναπαραγάγω φυσικά. Ευτυχώς υπάρχουν και αυτά που εστιάζουν στον σωστό στόχο, αλλά ως κοινωνία θέλουμε ακόμα πολλή δουλειά για να αποτινάξουμε από πάνω μας την πατριαρχία και τον μισογυνισμό. Και η κοινωνία και τα social media έχουν ακόμα δυστυχώς ενεργό ρόλο στην ενίσχυση του ψυχολογικού τραύματος και όχι στην εξάλειψή του· έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι την απόλυτη εξάλειψη του victim blaming.
— Με αφορμή γνωστές περιπτώσεις όπως αυτή της Ιωάννας Τούνη, πιστεύετε ότι αλλάζει η στάση του κόσμου απέναντι στα θύματα;
Κοιτάξτε, τέτοιες δημόσιες υποθέσεις αυξάνουν την ορατότητα του φαινομένου και των θυμάτων και ένα μέρος του κόσμου αναγνωρίζει ότι πρόκειται για κακοποίηση, καθώς και οι δημοσιογράφοι και τα Μέσα το παρουσιάζουν στη σωστή του διάσταση. Βέβαια, ακόμα ακούς το «ναι μεν, αλλά…». Όπως είπα και παραπάνω, η μετάβαση από την πλήρη ενοχοποίηση του θύματος προς μια μεγαλύτερη κατανόηση θέλει χρόνο, καθώς ακόμα βλέπουμε τις αντιστάσεις.
— Τι συμβουλεύετε άτομα που μπορεί να φοβούνται ότι θα πέσουν θύματα revenge porn ή που ήδη αντιμετωπίζουν μια τέτοια απειλή;
Γιατί να συμβουλεύσουμε τα θύματα, θα πω εγώ; Ας εστιάσουμε στους δυνητικούς δράστες. Αυτούς πρέπει να εκπαιδεύσουμε, να συμβουλεύσουμε, σε αυτούς να εστιάσουμε, από τη στιγμή που γεννιούνται και πηγαίνουν σχολείο, ώστε να μάθουν να σέβονται, να κρατούν τον λόγο τους, να έχουν ηθική, να αγαπούν τις γυναίκες. Αν συνεχίσουμε να εστιάζουμε στο τι πρέπει να συμβουλεύσουμε τα κορίτσια μας για να μην πέσουν θύματα, θα είναι σαν να επικυρώνουμε την πράξη με έναν τρόπο. Τι να πω στην κόρη μου δηλαδή; «Πρόσεξε μη φοράς κοντή φούστα μη σε βιάσουν», «πρόσεξε το αγόρι σου, αν σας αρέσει να βιντεοσκοπείτε τις ερωτικές συνευρέσεις σας, να μην το διαδώσει σε όλο το διαδίκτυο»; Καταλαβαίνετε πόσο προβληματική οπτική είναι αυτή; Αλλά, δυστυχώς, θα αναγκαστώ να τα πω και αυτά. «Μην εμπιστεύεσαι», «μη δίνεις υλικό με δικές σου φωτογραφίες ή βίντεο σε κανέναν». Εμένα όμως, ως ειδικό ψυχικής υγείας, δεν με καλύπτει αυτό. Ας εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας, και κυρίως τα αγόρια μας, να σέβονται και όχι τα κορίτσια μας να κρύβονται. Αν αντιμετωπίσεις μια τέτοια απειλή, καμία διαπραγμάτευση δεν πρέπει να γίνει με τον δράστη. Ανακοίνωσέ το παντού. Ζήτησε άμεση βοήθεια ειδικών (Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, αστυνομία, ψυχολόγους, νομικούς). Όπως είχα ακούσει σε μια συνέντευξη του Σωτήρη Τσαφούλια και μου άρεσε πολύ η τοποθέτηση, «δεν έκανες και τίποτα διαφορετικό από ό,τι κάνει όλος ο κόσμος στο κρεβάτι του». Ας μη διαπραγματευόμαστε λοιπόν ποτέ με τους δράστες. Ο φόβος και η ντροπή θρέφουν το θηρίο. Αυτό που συνέβη ήταν μια πράξη παραβίασης και κακοποίησης και σε καμία περίπτωση δεν είναι επιλογή σου. Επιλογή σου όμως είναι ο τρόπος με τον οποίο θα το διαχειριστείς. Δύσκολο. Πολύ. Αλλά όχι αδύνατο.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
