Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΑΣ κινείται μεταξύ της μπανάνας του Μαουρίτσιο Κατελαν¹ που πουλήθηκε ως εννοιολογικό έργο τέχνης για εκατομμύρια και των πυραύλων του Πούτιν και των βαναυσοτήτων του Νετανιάχου. Μεταξύ μιας Δύσης που αγκαλιάζει τον μηδενισμό ως εμπόρευμα και μιας αντι-δύσης που παλινορθώνει τον τρόμο, εξευμενίζοντας συγχρόνως ένα μέρος του Νότου και του άλλοτε ονομαζόμενου τρίτου κόσμου.
Στο ενδιάμεσο συναντούμε τις γλαφυρές περιγραφές της φιλελεύθερης δημοκρατίας που ισχυρίζεται φυσικά ότι αγωνιά για την ακροδεξιά, αν και την κολακεύει και τη φιλοξενεί θεσμικά και ιδεολογικά. Η ειρήνη μας είναι μια Black Friday, o πόλεμος είναι η Γάζα. Δυο πλευρές, που φαινομενικά δεν συσχετίζονται, μιας βαθύτερης κρίσης. Στο βάθος, η αδυναμία της Δύσης να επανιδρυθεί ως διαφορετική υπόσχεση, πέρα από τα αποικιακά της σύνδρομα, τις εξωραϊσμένες περιγραφές, τον κομψευόμενο, αν και κάπως ραγισμένο, καταναλωτισμό της. Από την άλλη, η αναθέρμανση της στρατιωτικής βαρβαρότητας και των αναφλέξεων, η εγκατάσταση της εμπόλεμης βίας και των δεινών της.
Η ειρήνη μας είναι μια Black Friday, o πόλεμος είναι η Γάζα. Δυο πλευρές, που φαινομενικά δεν συσχετίζονται, μιας βαθύτερης κρίσης.
Ο Νετανιάχου έφτασε να συγκρίνει τη δίωξη του ίδιου και του υπουργού του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο με την υπόθεση Ντρέιφους. Σε ποιον θα αναθέταμε τον ρόλο του Εμίλ Ζολά για τον Ντρέιφους-Νετανιάχου; Τις προάλλες ο Σιλβέστερ Σταλόνε υποδέχτηκε τον Τραμπ, παρομοιάζοντάς τον με τον Τζορτζ Ουάσιγκτον! Ο μεγα-νάρκισσος Έλον Μασκ επιμένει στα σχέδια εποικισμού του Άρη και βουλιάζει τον έναν πύραυλο μετά τον άλλον στον ωκεανό.
Αν όλα αυτά τα ανατριχιαστικά και γελοία δεν μας οδηγούν σε αναθεωρήσεις και γενικότερες φιλοσοφικές-πολιτικές επανεκτιμήσεις, τι άλλο θα μπορούσε να το κάνει; Η στρατιωτικοποίηση, η αυθαίρετη κυριαρχία, η απουσία μέτρου και η ασημαντότητα ως πανάκριβο εμπόρευμα συντονίζονται θαυμάσια μεταξύ τους. Γιατί όχι και οι αντίθετες δυναμικές; Το ασυντόνιστο πλήττει περισσότερο και με ανησυχητικό τρόπο εκείνες τις δυνάμεις που επιδιώκουν την ανασύνταξη του κόσμου και της δημοκρατίας.
Από αυτήν τη διαπίστωση θα μπορούσε να ξεκινήσει μια συζήτηση των κριτικών διανοουμένων, ανεξάρτητα από επιμέρους διαφωνίες και το εμπόδιο των διαφορετικών παραδόσεων και λεξιλογίων. Η οχύρωση των μεν σε μια εξιδανικευμένη Δύση (διαφωτιστική, ανεκτική, ευημερούσα κ.λπ.) και η απεγνωσμένη αναζήτηση των άλλων για άξονες «αντίστασης στη Δύση» (ό,τι και αν κομίζει μαζί της πολιτικά και ως περιεχόμενο ζωής αυτή η αντίσταση), ο απονεκρωμένος φιλελευθερισμός και ο σεκταριστικός ριζοσπαστισμός συνεργούν πια στην ίδια αδυναμία της σκέψης και στην ηχηρή αναποτελεσματικότητα πολιτικής πράξης.
Παρ’ όλα αυτά, μια στροφή είναι δυνατή. Κυρίως στη μέθοδο του διαλόγου μεταξύ όσων συμφωνούν καταρχάς στην ανάγκη αλλαγής παραδείγματος. Δεν μπορούμε πια να υπερασπιζόμαστε τον πολιτισμό του Κατελάν, του Μασκ, του Τραμπ ή εκείνων των «φιλελεύθερων» που δεν αισθάνονται την ανάγκη για ρήξεις και έχουν κάνει ελκυστική στους ευάλωτους την ακροδεξιά. Από εκεί και πέρα, έχουμε απόλυτη ανάγκη όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να κατανοήσουμε το σημερινό υλικό της ανθρωπότητας και των κοινωνικών σχέσεων που αλλάζουν και καλούμαστε να τις αποκρυπτογραφήσουμε.
[1] Το Comedian είναι ένα έργο τέχνης του 2019 από τον Ιταλό καλλιτέχνη Maurizio Cattelan. Δημιουργήθηκε σε μια έκδοση των τριών, και εμφανίζεται ως μια φρέσκια μπανάνα στερεωμένη σε έναν τοίχο με μονωτική ταινία. Έργο εννοιολογικής τέχνης, αποτελείται από ένα πιστοποιητικό αυθεντικότητας με λεπτομερή διαγράμματα και οδηγίες για τη σωστή εμφάνισή του. Δύο εκδόσεις του έργου πουλήθηκαν για 120.000 δολάρια ΗΠΑ η καθεμία στην Art Basel Miami Beach με σημαντική προσοχή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η τρίτη έκδοση δωρήθηκε στο Guggenheim. Ο αριθμός τρία της περιορισμένης έκδοσης των τριών πωλήθηκε για 6,2 εκατομμύρια δολάρια πριν λίγες μέρες.
