ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ 2003 ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ένα βιβλίο το οποίο προκαλεί μεγάλη φασαρία. Τίτλος του, The plot against America, και συγγραφέας ο Φίλιπ Ροθ*. Έχει μια ιστορία που μοιάζει να παραπέμπει στις μέρες μας. Ο ήρωας της Αμερικανικής Αεροπορίας Τσαρλς Λίντμπεργκ (που το 1927 διέσχισε μόνος του με ένα μονοθέσιο αεροπλάνο τον Ατλαντικό και αργότερα εγκωμίασε τον Χίτλερ και τιμήθηκε από τη ναζιστική Γερμανία) βάζει υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές του 1940 και κερδίζει τον Φραγκλίνο Ρούσβελτ. Παρακολουθούμε την εξέλιξη του μυθιστορήματος μέσα από τη ζωή μιας οικογένειας Εβραίων που ζει στο Νιου Τζέρζι και βιώνει τη μεταστροφή της αμερικανικής κοινωνίας, η οποία αρχίζει να αποδέχεται τον αντισημιτισμό, ενώ εμφανίζονται παντού οι λευκές κουκούλες της Κου Κλουξ Κλαν, η σβάστικα του Χίτλερ, η βία και το μίσος. Ο Λίντμπεργκ, εκλεγμένος Πρόεδρος πια, με ένα διάγγελμά του προς τον αμερικανικό λαό κατηγορεί τους Εβραίους ότι ωθούν την Αμερική να αναμειχθεί σε ένα άσκοπο πόλεμο κατά της ναζιστικής Γερμανίας και υπογράφει ένα σύμφωνο «εγκάρδιας συνεννόησης» με τον Αδόλφο Χίτλερ στο οποίο δείχνει να αποδέχεται τις κατακτητικές βλέψεις του Χίτλερ στην Ευρώπη.
Με άλλα λόγια, ο Ροθ καταγράφει πώς θα ήταν η Αμερική αλλά και ολόκληρος o κόσμος σε περίπτωση νίκης του ακροδεξιού Λίντμπεργκ. Έχει ο Τραμπ ιδεολογικές αναφορές αντίστοιχες του Λίντμπεργκ; Υπερβάλλουν όσοι βλέπουν ότι στις πρώτες εβδομάδες της θητείας του φέρνει τις ΗΠΑ, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο, σε παλιές, σκοτεινές εποχές;
Ο Τραμπ μοιάζει πια πολύ με τον Χίτλερ και τις μεθόδους του: αμφισβητεί νόμους και το Σύνταγμα, απολύει δημόσιους υπαλλήλους ικανούς να του σταθούν εμπόδιο, «πυροβολεί» τις τέχνες.
Στα τέλη του Οκτωβρίου της περασμένης χρονιάς πολλοί Αμερικάνοι άκουσαν τις δηλώσεις που έκανε ο στρατηγός εν αποστρατεία και πρώην προσωπάρχης του Λευκού Οίκου στην πρώτη προεδρία Τραμπ (2017-2019), Τζον Κέλι. Λίγες ημέρες πριν από τις κρίσιμες αμερικανικές εκλογές ο άνθρωπος που γνώριζε, λόγω της στενής τους συνεργασίας, πολύ καλά τον Τραμπ έλεγε στους «New York Times» πως «ο Τραμπ ταιριάζει στον γενικό ορισμό του φασίστα και ήθελε το είδος των στρατηγών που είχε ο Χίτλερ». Οι δηλώσεις Κέλι όξυναν την προεκλογική περίοδο, το επιτελείο Τραμπ διέψευσε ότι ο υποψήφιος Πρόεδρος έχει απόψεις σαν αυτές του Χίτλερ και κάπου εκεί φάνηκε ότι τελείωσε η ιστορία.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια στο λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσαν στις ΗΠΑ πολιτικοί αναλυτές και δημοσιογράφοι για να καταγράψουν όσα συνέβαιναν στη χώρα δεν υπήρχαν λέξεις όπως «φασισμός» ή «Χίτλερ»· έμοιαζαν σχεδόν εντελώς ξένες και παράταιρες. Μερικές εβδομάδες μετά την εκλογή Τραμπ, τα πράγματα έχουν αλλάξει, οι ΗΠΑ μοιάζουν με μια εντελώς διαφορετική χώρα, εκατομμύρια πολίτες σε όλο τον κόσμο αναρωτιούνται αν όσα συμβαίνουν είναι πραγματικά ή πρόκειται για έναν κακό εφιάλτη και πολλοί, προσπαθώντας να ερμηνεύσουν όσα γίνονται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, χρησιμοποιούν λέξεις και έννοιες σαν κι αυτές τις απεχθείς που προαναφέραμε. Όλα δείχνουν ότι έχουν πολλούς και βάσιμους λόγους γι’ αυτό.
Πριν από λίγες ημέρες, ο αρθρογράφος της «Monde», Philippe Bernard, έγραψε ότι «οι πρώτες εβδομάδες του Τραμπ ως Προέδρου ήταν αρκετές για να δώσουν στον εφιάλτη της στροφής της Αμερικής στον φασισμό μια αίσθηση πραγματικότητας». Ο Robert Paxton, ένας κορυφαίος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και ιστορικός με ειδίκευση τον φασισμό στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αρχικά απόφευγε να συνδέσει τον Τραμπ με τον φασισμό, μετά την εισβολή στο Καπιτώλιο δήλωσε: «Αναθεώρησα κάθε αντίρρησή μου περί φασιστικής ταμπέλας». Και παραθέτει πολλές ομοιότητες μεταξύ Χίτλερ και Τραμπ. «Όπως ο Χίτλερ κατέκτησε στην αρχή το ραδιόφωνο, ο Τραμπ κατέκτησε τα ηλεκτρονικά μέσα, π.χ. το Τwitter, και τη μεγαλύτερη τηλεοπτική αλυσίδα, το Fox. Όπως οι φασίστες ηγέτες, ο Τραμπ κατανοεί τη βαθιά δυσαρέσκεια τμημάτων της κοινωνίας για τους παραδοσιακούς ηγέτες, όπως ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, έτσι κι αυτός εμφανιζόταν ως το μόνο αποτελεσματικό προπύργιο ενάντια σε μια αριστερά που κέρδιζε έδαφος και εμφανιζόταν ακόμα πιο τρομακτική καθώς προσλάμβανε τη μορφή του φεμινισμού, της μαύρης δύναμης, των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων» («Newsweek», 11.1.2012).
Ο Τραμπ μοιάζει πια πολύ με τον Χίτλερ και τις μεθόδους του: αμφισβητεί νόμους και το Σύνταγμα, απολύει δημόσιους υπαλλήλους ικανούς να του σταθούν εμπόδιο, «πυροβολεί» τις τέχνες. Όπως ο Χίτλερ κατέβασε από γερμανικά μουσεία έργα που θεωρούσε «εκφυλισμένα», έτσι και ο Τραμπ άλλαξε τη διοίκηση του κέντρου παραστατικών τεχνών και επεμβαίνει στα έργα· ο πρώτος επιδίωκε τον εκφοβισμό και την επικράτηση του φόβου, και ο Τραμπ τον μιμείται. «Αυτός που σώζει τη χώρα του δεν παραβιάζει κανένα νόμο», έγραψε στην πλατφόρμα του ο Τραμπ. Ποιος άλλος, άραγε, σκεφτόταν έτσι;
*Στη χώρα μας κυκλοφόρησε το 2007 από τις εκδόσεις Πόλις.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ
