TA 25 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ έκλεισε πριν από μερικές μέρες η Wikipedia, επέτειος που μας θύμισε πόσο περιφρονητικά δεδομένη εξακολουθούμε να την θεωρούμε, παρότι από πολλές απόψεις – και παρά τις εγγενείς αδυναμίες της – δεν σταμάτησε να αποτελεί, εκτός από ένα εξαιρετικά χρήσιμο και εύκαιρο εργαλείο, ένα από τα πιο υγιή, δημοκρατικά και οικουμενικά παράγωγα της «εποχής της πληροφορίας». Το μοναδικό ίσως που διατηρεί κάποιες σπίθες από την ουτοπική λάμψη των απαρχών του «Παγκόσμιου Ιστού». Το μοναδικό επίσης μη κερδοσκοπικό site στα δέκα πιο «επισκέψιμα» του διαδικτύου.
Μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που φιλοδοξεί να συμπεριλάβει το σύνολο της ανθρώπινης γνώσης, γραμμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου από αφιλοκερδείς εθελοντές οι οποίοι συνεργάζονται μεταξύ τους επιχειρώντας να συγκροτήσουν και να τεκμηριώσουν ακόμα και τα πιο «διχαστικά» λήμματα. Το αντίθετο δηλαδή από τα social media. Μια όαση κοινής αντίληψης, αφιλοκερδούς προσπάθειας και καλής πίστεως σε μια έρημο απληστίας, καιροσκοπισμού και παραπληροφόρησης.
Το ChatGPT μπορεί να έχει μειώσει τις επισκέψεις στο site της Wikipedia, από εκεί όμως προέρχονται οι πληροφορίες που βλέπουμε σε μια αναζήτηση καθώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν εκπαιδευτεί με βάση τα εκατομμύρια άρθρα της.
Τρελά πράγματα δηλαδή, και σίγουρα εξαιρετικά ασυνήθιστα, αν κρίνουμε από την ανθρώπινη συμπεριφορά όπως έχει φτάσει να εκδηλώνεται online. Η Wikipedia είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να στέκει στην θεωρία αλλά λειτουργεί στην πράξη.
Φυσικά και εξακολουθεί να έχει ένα σωρό ζητήματα, ελλείψεις και κουσούρια, είναι συχνά ακριβή στα πίτουρα και φτηνή στο αλεύρι, τουλάχιστον όμως είναι «τίμια»: όταν δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ή όταν αμφισβητείται η ουδετερότητα ενός λήμματος, στο λέει καθαρά πάνω-πάνω στη σελίδα. Και στο φινάλε, αντί να γκρινιάζει, έχει τη δυνατότητα ο καθένας και η καθεμία να μπει μέσα και να διορθώσει, να συμπληρώσει ή να εισαγάγει οτιδήποτε νομίζει.
Επειδή όμως οι άνθρωποι δεν εκτιμάνε τις δωρεάν πρωτοβουλίες, τίποτα από τα παραπάνω βέβαια δεν μας έχει εμποδίσει να την χλευάζουμε (ως αφερέγγυα και λειψή) από την ίδρυσή της μέχρι και σήμερα (η φράση «το είδα στην Wikipedia» εξακολουθεί να ακούγεται σαν ανέκδοτο), ασχέτως αν είναι το πρώτο μέσο που κατά κανόνα συμβουλευόμαστε για κάποιο στοιχείο – ιστορικό, βιογραφικό, επιστημονικό – που δεν γνωρίζουμε ή που μας διαφεύγει. Το ChatGPT μπορεί να έχει μειώσει τις επισκέψεις στο site της Wikipedia, από εκεί όμως προέρχονται οι πληροφορίες που βλέπουμε σε μια αναζήτηση καθώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν εκπαιδευτεί με βάση τα εκατομμύρια άρθρα της.
Ο κόσμος όμως είναι κακός, και ακόμα περισσότερο οι σύγχρονοι φεουδάρχες της εξουσίας, του πλούτου και του αυταρχισμού που απειλούν να κλείσουν ή να καθυποτάξουν ένα από τα λίγα ασφαλή μαγαζιά που έχουν απομείνει στο διαδίκτυο. Επικεφαλής αυτής της προσπάθειας (με πλήθος συνδρομητών από την παγκόσμια επικράτεια της σύγχρονης αντίδρασης) είναι φυσικά ο Ίλον Μασκ, ο οποίος αποκαλεί σαρκαστικά, όπου βρεθεί κι όπου σταθεί, “Wokepedia” την διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια, ενώ πρόσφατα λάνσαρε και την δική του εκδοχή, η οποία φέρει το όνομα Grokipedia. Δυσοίωνα σύννεφα μαζεύονται πάνω από το ευγενές πρότζεκτ και ίσως σύντομα έρθει μια μέρα που θα μετανιώσουμε για το πόσο μπλαζέ και αχάριστοι υπήρξαμε με την Wikipedia, όταν πλέον έχει γίνει συντρίμμια.
