Η γιόγκα επιταχύνει την ανάρρωση από τη στέρηση οπιοειδών όταν συνδυάζεται με την καθιερωμένη θεραπεία, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Ο εθισμός στα οπιοειδή, ή η διαταραχή χρήσης οπιοειδών (Opioid Use Disorder – OUD), αποτελεί ένα μείζον πρόβλημα της δημόσιας υγείας σε διεθνές επίπεδο, με την ανάρρωση να βάλλεται συχνά, από υψηλά ποσοστά υποτροπής. Κατά τη διάρκεια της στερητικής περιόδου, οι ασθενείς βιώνουν έντονα συμπτώματα, τα οποία οφείλονται εν μέρει σε απορρύθμιση του νευρικού συστήματος, γνωστή ως αυτόνομη δυσλειτουργία.
Ωστόσο, νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry διαπιστώνει ότι η γιόγκα μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση αυτής της ανισορροπίας και να επιταχύνει την ανάρρωση, όταν εφαρμόζεται συμπληρωματικά με την καθιερωμένη φαρμακευτική αγωγή.
Υπερδραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος
Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι υπεύθυνο για την αντίδραση «μάχης ή φυγής», ενεργοποιώντας μηχανισμούς όπως η αύξηση του καρδιακού ρυθμού, της αρτηριακής πίεσης και της εγρήγορσης, ενώ παράλληλα επιβραδύνει την πέψη, ώστε η ενέργεια να κατευθυνθεί στους μύες και τα ζωτικά όργανα.
Αντίθετα, το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα -το σύστημα «ξεκούρασης και πέψης»- ηρεμεί τον οργανισμό, επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό, μειώνει την αρτηριακή πίεση, διεγείρει την πέψη και συμβάλλει στη διατήρηση της σωματικής ισορροπίας και χαλάρωσης.
Η εξάρτηση από τα οπιοειδή οδηγεί σε αυξημένη δραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος, δημιουργώντας μια κατάσταση ανισορροπίας που ενισχύει την επιθυμία για χρήση και τον κίνδυνο υποτροπής.
Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης: «Η μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού (HRV) αποτελεί βασικό φυσιολογικό δείκτη της ισορροπίας συμπαθητικού-παρασυμπαθητικού. Ανασκόπηση του 2024 από την ομάδα του Moon έδειξε σημαντική μείωση της HRV σε κατάσταση ηρεμίας σε άτομα με διαταραχή χρήσης ουσιών, η οποία συνδέεται άμεσα με αυξημένα επίπεδα στρες, έντονη επιθυμία και σοβαρότητα συμπτωμάτων. Αναδυόμενα στοιχεία δείχνουν ότι η αυτόνομη δυσλειτουργία, όπως αποτυπώνεται από τη μειωμένη HRV, σχετίζεται με αυξημένη επιθυμία και μεγαλύτερη ευαλωτότητα σε υποτροπή στη διαταραχή χρήσης οπιοειδών».
Παρότι φάρμακα όπως η βουπρενορφίνη είναι κρίσιμα για την ανάρρωση, δεν αντιμετωπίζουν πλήρως την αυτόνομη ανισορροπία που χαρακτηρίζεται από μειωμένη παρασυμπαθητική και αυξημένη συμπαθητική δραστηριότητα κατά τη στερητική φάση. Δεδομένου ότι η γιόγκα είναι γνωστό ότι ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, η μελέτη διερεύνησε τον ρόλο της ως συμπληρωματική θεραπεία, καθώς και την επίδρασή της στη HRV, το άγχος, τον ύπνο και τον πόνο.
Βελτιωμένη ανάρρωση με τη γιόγκα
Η μελέτη βασίστηκε σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή με 59 άνδρες, ηλικίας 18–50 ετών, που παρουσίαζαν ήπια έως μέτρια συμπτώματα στέρησης οπιοειδών. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες:
- την ομάδα γιόγκα ως συμπληρωματική θεραπεία (YAT)
- και την ομάδα καθιερωμένης αγωγής (TAU)
Η ομάδα YAT συμμετείχε σε 10 εποπτευόμενες συνεδρίες γιόγκα διάρκειας 45 λεπτών σε διάστημα 14 ημερών, παράλληλα με την καθιερωμένη θεραπεία βουπρενορφίνης. Οι συνεδρίες περιλάμβαναν τεχνικές χαλάρωσης, συνειδητές στάσεις σώματος (asanas), ρυθμισμένη αναπνοή και καθοδηγούμενη χαλάρωση.
Μετά το πέρας των 14 ημερών, τα αποτελέσματα ήταν σαφή: η γιόγκα επιτάχυνε σημαντικά την ανάρρωση από τη στέρηση. Η διάμεση διάρκεια ανάρρωσης ήταν 5 ημέρες για την ομάδα γιόγκα, έναντι 9 ημερών για την ομάδα ελέγχου.
Παράλληλα, η ομάδα YAT παρουσίασε σημαντική βελτίωση στην HRV, ένδειξη καλύτερης αυτόνομης ρύθμισης. Καταγράφηκε επίσης βελτίωση στην έναρξη του ύπνου, με τους συμμετέχοντες να κοιμούνται κατά μέσο όρο 61 λεπτά νωρίτερα, καθώς και σημαντική μείωση των επιπέδων άγχους και της αντίληψης του πόνου.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η γιόγκα δρα αποκαθιστώντας βασικούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς του οργανισμού και όχι απλώς ανακουφίζοντας τα συμπτώματα. Μια ανάλυση έδειξε ότι η αύξηση της παρασυμπαθητικής δραστηριότητας εξηγεί το 23% της επίδρασης της γιόγκα στην ταχύτερη ανάρρωση.
Περιορισμοί και επόμενα βήματα
Σε κάθε περίπτωση, οι συγγραφείς αναγνωρίζουν και υπογραμμίζουν, περιορισμούς της μελέτης, όπως το γεγονός ότι όλοι οι συμμετέχοντες ήταν άνδρες και ότι η πλειονότητα έκανε χρήση ενός συγκεκριμένου οπιοειδούς (ταπενταδόλη).
Όπως γράφουν: «Αν και η ταπενταδόλη ήταν το κύριο οπιοειδές κατάχρησης, η συμπαθητική υπερδραστηριότητα χαρακτηρίζει τη στέρηση σε όλα τα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένης της μορφίνης και της φαιντανύλης. Στοιχεία δείχνουν ότι η στερητική φάση στα οπιοειδή γενικά μειώνει τον πνευμονογαστρικό τόνο, οι μειώσεις της HRV συσχετίζονται με την ένταση των συμπτωμάτων και η χρόνια έκθεση μειώνει την υψηλής συχνότητας ισχύ. Συνεπώς, τα οφέλη της γιόγκα στην ισορροπία συμπαθητικού-παρασυμπαθητικού πιθανότατα επεκτείνονται και σε άλλα οπιοειδή, ωστόσο απαιτείται επιβεβαίωση σε διαφορετικά περιβάλλοντα και σε πληθυσμούς εξαρτημένους από φαιντανύλη».
