Λίγες μέρες πριν τελειώσει το 2017 το Facebook βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη θέση και απ' ότι φαίνεται το 2018 θα είναι μια ακόμη πιο δύσκολη χρονιά. Πρώτα ήρθαν τα σχόλια του Chamath Palihapitiya (πρώην αντιπρόεδρος στο τμήμα ανάπτυξης χρηστών του Facebook), ο οποίος κατάφερε να γίνει viral λέγοντας «μεγάλες» βαθυστόχαστες κακίες για την εταιρεία που τον βοήθησε να φτιάξει τη δική του εταιρεία.
Χθες, ο Andreas Mundt, 57 ετών, πρόεδρος του Ομοσπονδιακού Γραφείου των Καρτέλ, της ρυθμιστικής αρχής ανταγωνισμού της Γερμανίας παρουσίασε τα προκαταρκτικά ευρήματα μιας διετούς έρευνας η οποία αποδεικνύει ότι το Facebook μπορεί να χρησιμοποιεί τη δημοτικότητά του για να «παρενοχλεί» και να πιέζει τους χρήστες να συμφωνούν με τους όρους και τις προϋποθέσεις τις οποίες συχνά δεν καταλαβαίνουν. Στη συνέχεια επιτρέπει τη χρήση των δεδομένων τους για τη δημιουργία στοχευμένης διαφήμισης - το απόλυτο αγαθό που κάνει την εταιρία τόσο πλούσια.
Ενώ οι περισσότερες από τις νέες υπηρεσίες του Facebook μοιάζουν σαν αθώα γιορτινά δωράκια, στην πραγματικότητα αποτελούν μέρος της στρατηγικής του Μαρκ να μην χάσει τη θέση του ως ένας από τους «Τέσσερις Ιππείς της Τεχνολογίας»
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Αφού o Palihapitiya κατάφερε και προκάλεσε ένα αρχικό μεγάλο πλήγμα, μετά άρχισε να τα «μασάει» στον διεθνή Τύπο και πήρε κάποια λόγια του πίσω.
Με τη σειρά του το Facebook (φανταστείτε τον Μαρκ εδώ) έκανε κι αυτό πίσω, αλλά για να καλύψει το κενό της αβεβαιότητας των χρηστών του, αποφάσισε να ρίξει όλη του την ενέργεια σε μια υστερική επίθεση νέων λειτουργιών.
Επί δύο εβδομάδες οι νέες αλλαγές που έρχονται, η μια μετά την άλλη, στην πλατφόρμα, έχουν αποσυντονίσει όχι μόνο τους χρήστες του, αλλά και τη σταθερότητα της θέσης του δημιουργού του. Γιατί, ενώ οι περισσότερες από αυτές τις νέες υπηρεσίες μοιάζουν σαν αθώα γιορτινά δωράκια, στην πραγματικότητα αποτελούν μέρος της στρατηγικής του Μαρκ να μην χάσει τη θέση του ως ένας από τους «Τέσσερις Ιππείς της Τεχνολογίας».
Το Facebook αντέδρασε νευρικά στις κατηγορίες του Palihapitya, λέγοντας ότι δεν εργάστηκε πολύ στην εταιρεία - βέβαια, έξι χρόνια δεν ήταν αρκετά και μέχρι το 2011 που έφυγε δεν γνώριζε τις πρόσφατες πρωτοβουλίες του Facebook.
Όμως, προσωπικά μιλώντας, ως χρήστης της υπηρεσίας από το 2007, δεν μπορώ να διανοηθώ πώς κάποιος μέσα από την εταιρεία βγαίνει και την παρομοιάζει με έναν επικίνδυνο πάροχο στιγμιαίας ικανοποίησης σε ένα γενικότερο χώρο (ο οποίος όλοι γνωρίζουμε πόσο ζωτικής σημασίας είναι για την υγεία της σημερινής κοινωνίας). Διότι, από την αρχή το γνωρίζαμε, δεν νομίζω ότι περιμέναμε να το μάθουμε φέτος: το Facebook κάνει την κατάχρηση και την επιθετικότητα πολύ εύκολη και επίσης κάνει και κάτι, ακόμη πιο άσχημο: μετατοπίζει την ισορροπία της ευθύνης, ρίχνει το μπαλάκι στους "αθώους" χρήστες και τους αφήνει να δέχονται πυρά από όλες τις πλευρές.
Χθες το απόγευμα, λίγο πριν ανακοινωθεί η έρευνα του γραφείου του Μundt, το Facebook βιάστηκε να ανακοινώσει μια ακόμη νέα λειτουργία, η οποία σήμερα είναι κεντρικό θέμα συζήτησης σε όλα τις τεχνολογικές ιστοσελίδες: σύντομα θα χρησιμοποιεί την αναγνώριση προσώπου για να ενημερώνει πότε ένας χρήστης ανεβάζει (χωρίς να το ξέρετε) μια φωτογραφία σας.
Γιατί το Facebook γνωρίζει πότε ανεβαίνει μια φωτογραφία σας. Απλά, τώρα θέλει να σας ειδοποιεί κιόλας. Εννοείται, βέβαια, ότι δεν αναφερόμαστε στις φωτογραφίες που πιθανόν κάποιος σάς έχει κάνει tag και έτσι εμφανίζεται αυτόματα μια ειδοποίηση στον λογαριασμό σας.
Αναφερόμαστε στο ιδιαίτερο γεγονός ότι το Facebook διαθέτει την τεχνολογία να καταλαβαίνει εάν κάποιος ανεβάσει μια φωτογραφία σας (όπου δεν σας έχει κάνει tag) χάρη στις μηχανές αναγνώρισης προσώπου. Οπότε, ακόμη και εάν δεν σας βάλει σε κοινή ταμπέλα ο φίλος σας, το Facebook θα σας ειδοποιεί για την ανάρτηση μιας εικόνας που περιέχει τον εαυτό σας.
Ευτυχώς για εμάς (τους Ευρωπαίους και τους Καναδούς χρήστες), η αναγνώριση προσώπου είναι (για την ώρα) μακρινό σενάριο. Τα δικαστήρια τόσο στον Καναδά όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αποφανθεί ότι το σύστημα «φωτοδεικτών» του Facebook παραβιάζει το δίκαιο απορρήτου, οπότε η ευρωπαϊκή έκδοση της εφαρμογής πρέπει να βασίζεται σε πιο αγνές μεθόδους αναγνώρισης.
Όμως, υπάρχει ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο που αξίζει να προσέξουμε στη σημερινή ενημέρωση ακόμα και αν αυτό αφορά τον υπόλοιπο πλανήτη: το Facebook θα αλλάξει τις ρυθμίσεις του για να διευκολύνει την εταιρεία να προσθέσει αυτές τις λειτουργίες αναγνώρισης προσώπου στις υπηρεσίες της. Όμως, αντί να ζητά από τους χρήστες να δώσουν στο Facebook την άδεια να χρησιμοποιήσουν την αναγνώριση προσώπου μόνο για σκοπούς «ετικέτας», αυτό που ζητά τώρα είναι να παραχωρήσουν οι χρήστες στο Facebook την άδεια να χρησιμοποιήσει ευρύτερα την αναγνώριση προσώπου σε όλη την υπηρεσία.
Έτσι, συμφωνώντας με τη χρήση της αναγνώρισης προσώπου για την προσθήκη ετικετών, θα δώσουν άδεια στο Facebook να χρησιμοποιήσει την αναγνώριση προσώπου και για άλλα προϊόντα ή χαρακτηριστικά (για παράδειγμα για την ανάκτηση λογαριασμών χρησιμοποιώντας αναγνώριση προσώπου).
Και κάπου εδώ έρχεται και σκάει η έκθεση του Mundt. Για σχεδόν δύο χρόνια, το γραφείο του εξέταζε αν ένα βασικό κομμάτι του επιχειρηματικού μοντέλου του γίγαντα της Silicon Valley καταχράται τη δεσπόζουσα θέση του στην αγορά.
Η έκθεση έπεσε σαν βόμβα εκτός Γερμανίας, γιατί ουσιαστικά μας λέει την ιστορία πώς ένας οργανισμός με περίπου 360 εργαζόμενους, προϋπολογισμό 29 εκατομμυρίων ευρώ (34 εκατομμύρια δολάρια) και εξουσίες οι οποίες τεχνικά τερματίζονται στα σύνορα της Γερμανίας, αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο κοινωνικό δίκτυο στον κόσμο, με περίπου 2 δισεκατομμύρια μέλη και περισσότερα από 27 δολάρια δισεκατομμύρια σε έσοδα πέρυσι.
Η ομοσπονδιακή αρχή καταγγέλλει το Facebook για την απαίτηση του να εξασφαλίζει πρόσβαση σε στοιχεία τρίτων όταν ανοίγει ένας λογαριασμός – συμπεριλαμβανομένων και στοιχείων από τα δικά της προϊόντα WhatsApp και Instagram– καθώς και τον εντοπισμό των ιστοσελίδων στις οποίες μπαίνουν οι χρήστες της.
Το Facebook έσπευσε να απαντήσει στην έρευνα του Mundt, λέγοντας ότι η έκθεση ζωγράφισε μια "ανακριβή εικόνα" για το πώς λειτουργεί, επικεντρώνοντας την κριτική στο ότι είναι κυρίαρχο, ένα σημαντικό νομικό όρο που θα μπορούσε να βλάψει την μελλοντική συμπεριφορά του.
Διότι, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό οικονομικό δίκαιο, κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης σημαίνει ότι μια επιχείρηση που βρίσκεται σε θέση ισχύος σε μια συγκεκριμένη αγορά μπορεί όντως να βλάψει τον ανταγωνισμό. Και αυτό γίνεται κυρίως όταν εκμεταλλεύεται τη θέση της για να εξαλείψει τον ανταγωνισμό.
«Ο νόμος περί ανταγωνισμού θα ήταν φτωχότερος χωρίς κάποιον σαν τον Andreas Mundt», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Bloomberg, ο Nelson Jung, ένας δικηγόρος στο Clifford Chance στο Λονδίνο. «Χαρακτηρίζεται από την προθυμία του να φτάσει στα άκρα και να αμφισβητήσει το status quo.»
Όμως, υπάρχει ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο που αξίζει να προσέξουμε στις χθεσινές ενημερώσεις ακόμα και αν αυτό αφορά τον υπόλοιπο πλανήτη: το Facebook θα αλλάξει τις ρυθμίσεις του για να διευκολύνει την εταιρεία να προσθέσει αυτές τις λειτουργίες αναγνώρισης προσώπου στις υπηρεσίες της.
Όμως, αντί να ζητά από τους χρήστες να δώσουν στο Facebook την άδεια να χρησιμοποιήσουν την αναγνώριση προσώπου μόνο για σκοπούς «ετικέτας», αυτό που ουσιαστικά ζητά είναι να παραχωρήσουν οι χρήστες στο Facebook την άδεια να χρησιμοποιήσει ευρύτερα την αναγνώριση προσώπου σε όλη την υπηρεσία. Έτσι, συμφωνώντας με τη χρήση της αναγνώρισης προσώπου για την προσθήκη ετικετών, θα δώσουν άδεια στο Facebook να χρησιμοποιήσει την αναγνώριση προσώπου και για άλλα προϊόντα ή χαρακτηριστικά (για παράδειγμα για την ανάκτηση λογαριασμών χρησιμοποιώντας αναγνώριση προσώπου).
Όποιος περίμενε να γίνουν viral τα λόγια του Chamath Palihapitiya για να καταλάβει ότι το Facebook χειραγωγεί ή κάνει κάποιους ανθρώπους να αισθάνονται χάλια, θα πρέπει να καταλάβει επίσης ότι το Facebook χαρίζει και μια μοναδική ευκαιρία: παρέχει την καθημερινή, χαρούμενη και δωρεάν διασύνδεση που όλοι ψάχνουμε, ενώ καθόμαστε κλεισμένοι στα σπίτια μας.
Απλά, ενώ μπορεί να είναι μια καινούργια μέθοδος επικοινωνίας, παραμένει συνεχώς ανεκπλήρωτη, αφήνοντας μας να ζητάμε κι άλλη, ακόμη περισσότερη.
Είναι σαν να πίνουμε το αγαπημένο μας αναψυκτικό, ή να τρώμε στο αγαπημένο μας εστιατόριο, ενώ δεν χρειάζεται να πληρώσουμε τίποτα γι' αυτά που καταναλώνουμε.
Γι' αυτό δεν είναι περίεργο που πάντα επιστρέφουμε σε αυτό και δεχόμαστε κι άλλα πυρά και άλλες συναισθηματικές ήττες, όταν όλα τα στοιχεία, ακόμα και τα ίδια μας τα μάτια και η καρδιά μας, δείχνουν πόσο κακό μπορεί να κάνει. Κι αν δεν το κάνει τώρα σε εμάς, το κάνει σίγουρα σε άλλους που είναι κοντά μας, οπότε αργά ή γρήγορα θα μας αγγίξει κι εμάς.
Μέσα στις επόμενες γιορτινές μέρες πρόκειται να αρχίσουν να τρέχουν τα νέα μηχανάκια και οι νέες υπηρεσίες της μεγαλύτερης επιχείρησης στην ιστορία του ανθρώπου, που βασίζεται στην επιτήρηση των χρηστών της. Γιατί αυτό που πραγματικά κάνει το Facebook είναι να μας παρακολουθεί, να καταγράφει τα πολύτιμα δεδομένα μας και στη συνέχεια να χρησιμοποιεί αυτά που γνωρίζει (για εμάς και τη συμπεριφορά μας) για να κερδίζει διαφημίσεις.
Όλοι το γνωρίζουμε αυτό, κανένας δεν μπορεί να το αμφισβητήσει. Ακόμα και ο πιο αγνός Messenger είναι σήμερα γεμάτος από διαφημιστικά μηνύματα. Από την άλλη δεν μπορώ να πω ότι δεν θαυμάζω και τη δεξιότητα της τεχνολογίας του.
Αλλά δεν είμαι και βέβαιος ότι υπήρξε ποτέ μια μεγαλύτερη μπούρδα από αυτό που μια εταιρεία λέει ότι κάνει - «να συνδέει» ή «να χτίζει κοινότητες», τη στιγμή που το μεγαλύτερο και πιο αποτελεσματικό προϊόν της είμαστε εμείς: οι χρήστες. Και το μόνο που έχω διαπιστώσει είναι ότι εύκολα μπορεί να μου «αλλάξει» τη διάθεση ή να με βάλει σε μπελάδες με «φίλους», ενώ εδώ και δέκα χρόνια ακόμη ψάχνω για κοινότητες, ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ενσυναίσθηση και την επικοινωνία.
