Άξενη πόλη

Σήμερα είναι ηπρώτη μέρα, μετά από ένα παρατεταμένοκαι δύσκολο καλοκαίρι, που αισθάνομαιψύχρα. Να μπαίνει από τις χαραμάδες τωνπαραθύρων και να μη μαζεύεται με κανέναντρόπο. Σιχαίνομαι να κρυώνω μέσα στοσπίτι μου. Σφίγγομαι και δυσανασχετώ.Μένω σε μια πολυκατοικία του '70,από τις πολλές που ξεπήδησαν τότε στοκέντρο της Αθήνας, σε μια εποχή που τασενάρια περί αλλαγής κλίματος καιθέρμανσης του πλανήτη θα ακούγοντανσαν αφήγημα επιστημονικής φαντασίας.Ο όρος «βιοκλιματική αρχιτεκτονική»-μια αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στηζωή και το κλίμα του κάθε τόπου, όπωςπερίπου ήταν η παραδοσιακή αρχιτεκτονικήδηλαδή- θα υιοθετούνταν πάνω από 10 χρόνιααργότερα, χωρίς όμως, ακόμα και σήμερα,ιδιαίτερη εφαρμογή στην πράξη. Προφανώςμένω -όπως και οι περισσότεροι από μαςάλλωστε- σε ένα κτίριο εντελώς ανοχύρωτομπροστά σ' αυτήν τη «νέα πρόκληση».(Τώρα βέβαια που βραβεύτηκε ο Αλ Γκορμε το Νόμπελ για τη δράση του σχετικάμε την αλλαγή κλίματος, ποιος μας πιάνει...)

Οκτιριακός τομέας καταναλώνει το 1/3περίπου των συνολικών ενεργειακών πόρωνστη χώρα, συμβάλλοντας κατά 40% στιςεκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αναφέρεισε πρόσφατη έρευνά της η Greenpeace.Όσο για τα 200.000 περίπου παλιά καικαινούργια κτίρια που χρησιμοποιεί οευρύτερος δημόσιος τομέας, οι ετήσιεςενεργειακές δαπάνες ξεπερνούν τα 450εκατομμύρια ευρώ! Αρκεί κανείς νακοιτάξει προσεκτικά κάποιο δημόσιοκτίριο του κέντρου της Αθήνας:τζαμαρίες/κλιματισμός/ανήλιαγαγραφεία/έλλειψη μόνωσης, και η εξίσωσηείναι εύκολη.

Πώςφτάσαμε ως εδώ; Ο Θύμιος Παπαγιάννης,αρχιτέκτων και πρόεδρος της ΕταιρείαςΠροστασίας Πρεσπών, εξηγεί: «Η ανάπτυξητης σύγχρονης τεχνολογίας οδήγησε σεμια αρχιτεκτονική όλο και περισσότεροτεχνολογική, με την έννοια ότι χρησιμοποιείόλο και πιο σύνθετα συστήματα και τρόπουςκατασκευής, με αποτέλεσμα να απομακρύνεταιαπό τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική καιπολύ συχνά από τις ανθρώπινες ανάγκες».Μπορεί όμως να αλλάξει η κατάσταση ότανο πληθυσμός του πολεοδομικού συγκροτήματοςανέρχεται σε 3.361.806 κατοίκους (απογραφήτου 2001)και διαρκώς αυξάνεται πέραν των στενώνορίων του Λεκανοπεδίου; «Είναιαδύνατον να υπάρξει βιοκλιματικήαρχιτεκτονική μέσα σε απάνθρωπες καιμη βιοκλιματικές πόλεις» τονίζει οΘύμιος Παπαγιάννης. «Το στοίχημαγια την Αθήνα δεν είναι να κάνειςμεμονωμένες παρεμβάσεις φτιάχνονταςμία, δύο ή δέκα βιοκλιματικές πολυκατοικίεςή σπίτια. Η Αθήνα απαιτεί βιοκλιματικέςπαρεμβάσεις στο σύνολό της, σανπόλη. Δηλαδή πρέπει να ξαναμελετηθείο ιστός της, μέσα από ένα βιοκλιματικόπρίσμα. Βελτιώνοντας κάποιες καταστάσεις,μειώνοντας τα προβλήματα που έχειγεννήσει η συσσώρευση σκληρής δόμησηςμέσα στην πόλη, δημιουργώντας κενά εκείπου δεν υπάρχουν, χρησιμοποιώντας υλικάπου δεν εκπέμπουν και δεν παράγουνθερμότητα... Χρειάζεται δηλαδή μια πολύσύνθετη προσέγγιση για να μπορέσουμενα πούμε ότι η πόλη μετά από 20-30 χρόνιαθα έχει καλύτερη συμπεριφορά, φιλικότερηπρος το περιβάλλον και τους ανθρώπουςπου την κατοικούν».

Ωστόσο,σήμερα, ελάχιστοι είναι οι αρχιτέκτονεςπου εφαρμόζουν βιοκλιματική αρχιτεκτονικήστην Ελλάδα, ενώ ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων,παρ' όλο που διαθέτει την απαιτούμενητεχνογνωσία, δεν πιέζει προς αυτή τηνκατεύθυνση. Η Μαρίνα Στασινοπούλουανήκει στο μικρό ποσοστό των νέων Ελλήνωναρχιτεκτόνων που υιοθετούν τις αρχέςτης ενεργειακής σχεδίασης και τηςαειφορίας στα κτίριά τους. «Είναιένας ηθικός τρόπος σχεδιασμού, με υλικάπου ανακυκλώνονται, και μια προσπάθειαγια λιγότερη κατανάλωση ενέργειας.Συνεπώς, είναι και πιο οικονομικός. Κατ'αρχήν για τους φυσικούς πόρους κι έπειταγια τον ίδιο τον πελάτη. Επιλέγεις ναχτίσεις με μέταλλο, πέτρα και ξύλο,υλικά δηλαδή που ανακυκλώνονται ή πουπαράγονται στον τόπο κατασκευής, σεαντίθεση π.χ. με το σκυρόδεμα (το μπετόν),που ανακυκλώνεται σπάνια και με δυσανάλογαμεγάλο κόστος. Επιπλέον, στην Ελλάδα οικλιματολογικές διαφοροποιήσεις είναιτόσο έντονες, που αν κάποιος σχεδιάσει«χρησιμοποιώντας» το μικροκλίμακάθε περιοχής, μπορεί να κατασκευάσειχώρους με φυσικές συνθήκες ιδιαίτεραευχάριστες, που δεν καταναλώνουν μεγάλεςποσότητες ενέργειας. Σ' αυτό βέβαιασυνεισφέρει και η χρήση των ανανεώσιμωνπηγών, όπως για παράδειγμα της γεωθερμικήςενέργειας, των φωτοβολταϊκών, αλλά καιτου φυσικού δροσισμού και σκίασης. Στηνκλίμακα της πόλης μια λύση όπως η φύτευσητων δωμάτων θα έκανε μεγάλη διαφορά:τόσο στο κλίμα και την ηχορύπανση όσοκαι στην κατανάλωση ρεύματος».

Σεεπίπεδο πολιτείας πάντως, ουδέποτευπήρξε ένα σαφές πρόγραμμα εξοικονόμησηςενέργειας για αυξημένη ενεργειακήαποδοτικότητα στα κτίρια. Οι δύοσημαντικότερες Κοινοτικές Οδηγίες γιατην ενεργειακή απόδοση των κτιρίων καιγια την προώθηση εθνικών σχεδίων δράσηςγια 1% μείωση της ενεργειακής κατανάλωσηςετησίως δεν εφαρμόζονται ακόμα στηνΕλλάδα. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,οι περίφημες ΑΠΕ (αλλά και η σταδιακήαπεξάρτηση από το πετρέλαιο - όπωςδρομολογείται ήδη σε διάφορες ευρωπαϊκέςπρωτεύουσες) παραμένουν τελικά ακόμακουβέντες μεταξύ τυρού και αχλαδιού(το μέρος Α' του σχεδίου ΜακροχρόνιουΕνεργειακού Σχεδιασμού που κατατέθηκεαπό το υπουργείο Ανάπτυξης στο παρά 5'των εκλογών δεν χαρακτηρίζεται καινοτόμοούτε ελπιδοφόρο, ενώ οι επιχορηγήσειςτου ίδιου υπουργείου για ΑΠΕ προσφάτωςμας τελείωσαν). «Όλοι οι φορείςεξουσίας είναι όσο πιο αντιδραστικοίγίνεται. Ενώ πιέζονται από την κοινοτικήνομοθεσία, κάνουν αγώνα καθυστέρησηςκαι χαρακωμάτων, ανθιστάμενοι στιςαλλαγές» τονίζει ο Θύμιος Παπαγιάννης.«Πιστεύω ότι θα υπήρχε θετικό πολιτικόαντίκρισμα αν έπαιρναν μέτρα φιλικάπρος το περιβάλλον και δεν έμεναναγκυλωμένοι σε παλιές αντιλήψεις».Για να δούμε, θα τολμήσει κανείς;