Παρά την ύπαρξη αξιοσημείωτων σε αριθμό και περιεχόμενο καλλιτεχνικών εκδόσεων στην Ελλάδα, απουσίαζε μέχρι τώρα κάποιος θεσμός που να εστιάζει αποκλειστικά σε αυτές. Την έλλειψη αυτή φιλοδοξεί να αναπληρώσει, δίνοντάς του ταυτόχρονα διεθνές στίγμα, η εικαστικός και ποιήτρια Μαργαρίτα Αθανασίου, σε συνεργασία με τον γλύπτη, συγγραφέα και συνιδρυτή τoυ βερολινέζικου Art Book Fair «Miss Read» και της Conceptual Poetics Day, Michalis Pichler.
«Η διεθνής σκηνή των art book fairs βρίσκεται σε άνθηση, με εκατοντάδες φουάρ ανά τον κόσμο να αποτελούν περιοδικά σημεία συνάντησης όχι απλώς εμπορικής σημασίας αλλά και καλλιτεχνικής. Οι φουάρ αποτελούν εναλλασσόμενους χώρους συνύπαρξης που επιτρέπουν την καλλιέργεια κοινοτήτων γύρω από το έντυπο ως εικαστική πρακτική. Αυτές οι κοινότητες ταξιδεύουν για να συναντηθούν σε αληθινό χώρο και χρόνο και μέσα από αυτήν τη διαδικασία δημιουργούν ένα ευέλικτο δίκτυο που προτείνει ένα οικονομικό μοντέλο πολύ πιο προσβάσιμο από αυτό των μουσείων ή των γκαλερί σύγχρονης τέχνης» λένε, με την πρώτη φουάρ να φιλοξενεί όχι μόνο έντυπες αλλά και ψηφιακές εκδόσεις, με παρόντες τους ίδιους τους δημιουργούς τους. Οι συμμετοχές προέρχονται από χώρες όπως η Γερμανία, η Αγγλία, η Ουγγαρία, η Β. Μακεδονία, οι ΗΠΑ, το Ιράν και η Τουρκία, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει παρουσιάσεις, περφόρμανς και εργαστήρια.
Ιδού τι λένε αυτοπροσώπως η Μαργαρίτα και ο Michalis για το εγχείρημά τους, λίγο πριν το 1ο Athens Art Book Fair (AABF) ανοίξει τις πύλες του:
— Πώς προέκυψε το Athens Art Book Fair, ποια ήταν τα ερεθίσματα και πού αποσκοπεί;
Μαργαρίτα Αθανασίου: Ασχολούμαι καιρό με τις αυτοεκδόσεις και για μένα αυτό συνεπάγεται μια «καλλιτεχνική μοναξιά», αν θέλεις, στην Αθήνα. Όταν κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης στο πλαίσιο του Text_Me_Lab τον περασμένο Δεκέμβρη η Eleanor Brown και ο Roland Brauchli μίλησαν για τη δυνατότητα δημιουργίας ενός art book fair στην Αθήνα, το είδα ως προσωπική ανάγκη. Το έβαλα μπροστά σχεδόν αμέσως και όταν η Eleanor με έφερε σε επαφή με τον Μιχάλη η διοργάνωση πήρε το τωρινό της σχήμα και την πιο διεθνοποιημένη χροιά που θα δείτε στη Στοά Καΐρη.
Το έντυπο είναι ιστορικά ένα μέσο για την διάδοση ιδεών. Ως τέτοιο έχει χρησιμοποιηθεί σαν χώρος πειραματισμού και μέσο δημιουργίας δικτύων και από καλλιτεχνικές σκηνές που δεν «χωρούσαν» στο κυρίαρχο καλλιτεχνικό αφήγημα της εποχής τους.
Michalis Pichler: Το 2017 με προσέγγισαν για πρώτη φορά για να οργανώσω ένα art book fair στην Αθήνα, λόγω της δουλειάς μου με το «Miss Read», το οποίο τότε «διηύθυνα». Έτσι, άρχισα να το σκέφτομαι και να κάνω συζητήσεις. Ήταν προφανές ότι κάτι τέτοιο έλειπε και χρειαζόταν – επιπλέον, η Αθήνα μου φαινόταν το μόνο μέρος, εκτός από το Βερολίνο, όπου είχε νόημα να εμπλακώ σε ένα ανάλογο εγχείρημα. Όταν η Eleanor Brown, που ήξερε τις προθέσεις μου, με σύστησε στη Μαργαρίτα, αρχές του 2019, αποφασίσαμε να ενώσουμε τις δυνάμεις μας ώστε να υλοποιήσουμε από κοινού το 1o Athens Art Book Fair.
—Τι παραπάνω μπορεί να βρει κανείς στο AABF απ' ό,τι σε ένα καλό βιβλιοπωλείο ή κάποια άλλη έκθεση βιβλίου;
Μ.Α.: Τα περισσότερα έντυπα που θα δείτε στην έκθεση δεν διατίθενται σε περισσότερα από 3-4 βιβλιοπωλεία στην Αθήνα. Είναι πράγματι η πρώτη φορά που θα βρεθούν όλες αυτές οι δουλειές στον ίδιο χώρο, κάτι σημαντικό για όλους εμάς που ασχολούμαστε με αυτό το μέσο.
M.P.: Η κύρια διαφορά από τα βιβλιοπωλεία είναι οι άνθρωποι, η κοινότητα που περιβάλλει τη φουάρ, το γεγονός ότι οι δηµιουργοί των βιβλίων θα είναι παρόντες στον χώρο. Η διαφορά από τις εµπορικές εκθέσεις βιβλίων, όπως αυτή της Φρανκφούρτης, είναι πως το AABF δεν είναι μια έκθεση για εμπόρους αλλά ανοιχτή στο κοινό και µε ελεύθερη είσοδο.
— Παρότι δεν υπήρχε ως τώρα ανάλογος θεσμός στην Ελλάδα, νομίζω ότι έχουν κυκλοφορήσει αρκετές αξιόλογες, υψηλού επιπέδου καλλιτεχνικές εκδόσεις (βιβλία, ειδικά έντυπα, κατάλογοι, φανζίν κ.ά.).
M.P.: Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει όντως κάποια δουλειά για τη διακίνηση τέτοιων καλλιτεχνικών πρακτικών στην Αθήνα από τους OMMU και Radio Athènes, ενώ οι Athens Zine Bibliotheque έχουν ξεκινήσει τη δημιουργία ενός αρχείου. Ακόμα έχουμε πολλά να ανακαλύψουμε.
Μ.Α.: Είναι βέβαια και το Athens Zinefest, που φροντίζει να συγκεντρώνει τέτοιες δημιουργίες.
— Βλέπω ότι στην έκθεση περιλαμβάνονται ψηφιακές εκδόσεις. Θα μπορούσε, άραγε, μελλοντικά μια τέτοια έκθεση να είναι εξ ολοκλήρου εικονική, με ψηφιακά μόνο εκθέματα και παρουσιάσεις;
M.P.: Μάλλον όχι. Το χιλιοειπωμένο «ο θάνατος του βιβλίου» είναι ένα ακόμα κλισέ. Όπως παρατηρεί ο Tan Lin, αντιστρέφοντας τoν Mάρσαλ Mακλούαν, καθεμία εποχή χαρακτηρίζεται όχι από το μέσο που κερδίζει αλλά από το μέσο που αφήνει πίσω. Παρ' όλα αυτά, είναι σημαντικό για μας να διευρύνουμε την οπτική – δεν έχει να κάνει μόνο με «βιβλία» αλλά με εκδόσεις και αυτό (ιδανικά) περιλαμβάνει υβρίδια και μη ξεκάθαρες περιπτώσεις.
Μ.Α.: Προσωπικά, θα με ενδιέφερε πολύ να έχουμε μελλοντικά ένα μέρος της έκθεσης online. Το Διαδίκτυο σε αυτή την περίπτωση θα δρούσε όχι ως υποκατάστατο της έκθεσης στον φυσικό χώρο –αυτό θα ήταν λάθος– αλλά ως παράλληλο venue, με δικούς του κανόνες και ανάγκες. Όπως είπε και ο Μιχάλης, δεν μας ενδιαφέρουν μόνο τα βιβλία αλλά γενικότερα οι εκδόσεις κι αυτό σε μια ψηφιοποιημένη εποχή μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα.
— Την έκθεση πλαισιώνουν ομιλίες, παρουσιάσεις, περφόρμανς και εργαστήρια. Τι θα δούμε/ακούσουμε εκεί; Υπάρχουν κάποιοι συγκεκριμένοι θεματικοί άξονες;
Μ.Α.: Η πρώτη μέρα του προγράμματος ομιλιών αφορά πρακτικές κειμενικών κολάζ και επανατύπωσης. Θα έχουμε ομιλίες και αναγνώσεις από τους Πέτρο Μώρη και Λητώ Κάττου, τη Δήμητρα Ιωάννου, τον Alan Smart και τον Μιχάλη, που θα αναφερθεί στην έκδοση Publishing Manifestos, την οποία έχει επιμεληθεί. Η μέρα κλείνει με ένα queer ποιητικό σλαμ από το εκδοτικό εγχείρημα Queer Ink στην είσοδο της στοάς. Η δεύτερη μέρα επικεντρώνεται στο τι συνεπάγονται σε πρακτικό επίπεδο οι εκδοτικές πρακτικές. Θα μας μιλήσουν εκδότες και καλλιτέχνες του BAZAR Art Book Fair από το Ιράν, του Heyt be! Fanzin από την Τουρκία και του Private Print από τη Βόρεια Μακεδονία. Η φουάρ θα κλείσει με μια συζήτηση-πάνελ για την ανεξάρτητη εκδοτική σκηνή στην Αθήνα και θα ολοκληρωθεί, φυσικά, με ένα after-party! (στο Boiler, 8/9).
• Η Μαργαρίτα Αθανασίου είναι εικαστικός και ποιήτρια με βάση την Αθήνα.
• Ο Michalis Pichler εκπαιδεύτηκε ως γλύπτης στο εργοτάξιο Προπυλαίων στα αναστηλωτικά έργα Μνημείων Ακροπόλεως. Είναι συνιδρυτής και διοργανωτής του Miss Read: The Berlin Art Book Fair και της Conceptual Poetics Day.
Info
7-8/9 1st Athens Art Book Fair, Στοά Καϊρη, Καϊρη 6 Μοναστηράκι, ώρες λειτουργίας 12.00-21.00, περισσότερες πληροφορίες και πλήρες πρόγραμμα www.athensartbookfair.gr
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
