Κάποιοι άνθρωποι γεννιούνται με το χαρακτηριστικό της συναισθησίας, δηλαδή τη νευρολογική ανάμειξη των αισθήσεων. Πώς είναι να ακούς τις μυρωδιές, να μυρίζεις τους ήχους και να αντιλαμβάνεσαι με αριθμούς τα χρώματα; Πρόκειται για «κατάρα», όπως θα έκριναν στον Μεσαίωνα, για σπάνια διαταραχή, εφόσον συναντάται σε 1 στους 4.000 ανθρώπους, ή απλώς για μια ξεχωριστή «ιδιότητα»; Αρκετοί διάσημοι υπήρξαν συναισθητικοί, όπως ο ζωγράφος Wassily Kandinsky και οι συνθέτες Oliver Messiaen, Duke Ellington και Alexander Scriabin – για τον τελευταίο, βέβαια, εικάζεται πως στην πραγματικότητα ήταν «ψευδοσυναισθητικός», προσπαθώντας απλώς να μεταφέρει στο σύνθετο μουσικό του έργο τη δική του αντίληψη περί συναισθησίας και όχι ακριβώς τις εμπειρίες του. Η πιο ιδιάζουσα περίπτωση συναισθητικού ήταν αυτή του Ρώσου δημοσιογράφου Σόλομον Σερεσέβσκι, ο οποίος, για να μπορέσει να αντιληφθεί κάτι, έπρεπε να ενεργοποιηθούν όλες του οι αισθήσεις.
«Δηλαδή;», ρωτάω με την άγνοιά μου επί του θέματος τον πλέον αρμόδιο, τον 32χρονο μastroKristo, κατά κόσμον Χρήστο Παραπαγκίδη. Μου εξηγεί πως, αν, αντί για εκείνον, είχα απέναντί μου τον Σερεσέβσκι, θα έπρεπε οι πιο απλές λέξεις που του λέω να του φέρνουν γεύσεις στην άκρη της γλώσσας, διάφορους ήχους στ' αυτιά και χρώματα στα μάτια! Μόνο τότε θα γινόταν πραγματικός διάλογος μεταξύ μας και θα μπορούσαμε να επικοινωνήσουμε! Πω, πω, βουνό μού ακούγεται όλο αυτό! Η κουβέντα μου με τον μastroKristo συνεχίζεται και είναι πραγματικά ενδιαφέρουσα.
Μαθαίνω ότι, πράγματι, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, το φαινόμενο της συναισθησίας το έχουμε όλοι μας, μα το «θάβουμε» συνειδητά.
Αφορμή, άλλωστε, για τη συνάντησή μας εν μέσω καύσωνα στο Μοναστηράκι είναι η εγκατάσταση –ο ίδιος, εν προκειμένω, δεν πολυσυμπαθεί τη λέξη «παράσταση»– που έστησε και που θα εκτίθεται τις επόμενες μέρες στο Ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης». Τίτλος της εγκατάστασης: «Συναισθησία - Solomon's Case».
Μάλιστα, είναι η πρώτη συνέντευξη που δίνει ο μastroKristo και γι' αυτό τον βλέπω ιδιαίτερα αγχωμένο, παρ' ότι έχει «φάει» τη μέχρι τώρα ζωή του μέσα στα στούντιο και τους καλλιτέχνες. Ερασιτέχνης ξυλουργός και με θητεία ως μουσικός και τεχνικός σε σημαντικές παραγωγές της ελληνικής δισκογραφίας (Διάφανα Κρίνα, Δήμητρα Γαλάνη, Λεωνίδας Μπαλάφας, Μάρθα Φριντζήλα, Rootless Root κ.ά.), ο μastroKristo αποφάσισε να μας συστηθεί ως δημιουργός κι αυτός μέσω της συγκεκριμένης διαδραστικής οπτικοακουστικής εγκατάστασης.
Το όλο θέαμα θα διαρκεί 26 λεπτά, γι' αυτό και είναι απαραίτητη η προκράτηση θέσεων, παρόλο που δεν θα υπάρχει εισιτήριο. Οι επισκέπτες-θεατές θα μπαίνουν ανά 15 και θα βιώνουν μια μοναδική εμπειρία: μπροστά από το κάθισμά του, κάθε θεατής θα έχει έναν ατομικό ξυλόγλυπτο πάγκο με 6 ροφήματα και 6 αρώματα. Κατά την προβολή ενός βίντεο με 6 μουσικά θέματα, φωτεινές ενδείξεις θα του υποδεικνύουν να γευτεί και να μυρίσει το αντίστοιχο ρόφημα-άρωμα, ούτως ώστε όλες οι αισθήσεις του να λειτουργούν ταυτόχρονα. Κι όταν ρωτάω τον δημιουργό τη σημασία του αριθμού 6 στο πρότζεκτ, με ενημερώνει πως ο Σερεσέβσκι είχε αφήσει συναισθητικές περιγραφές για 6 αριθμούς, οι οποίοι ενέπνευσαν τον ίδιο να συνθέσει 6 μουσικά έργα και 6 ψηφιακούς πίνακες ζωγραφικής! Ομολογώ ότι με εντυπωσιάζει η πρωτοτυπία του εγχειρήματος!
Όμως, πώς αυτός, ένας νέος καλλιτέχνης (επίσης, αποποιείται τον χαρακτηρισμό «καλλιτέχνης», λέγοντας πως χρησιμοποιείται μάλλον αλόγιστα τα τελευταία χρόνια), έστρεψε το δημιουργικό του ενδιαφέρον σε μια νευρολογική διαταραχή, σε κάτι τόσο σπάνιο και ιδιαίτερο; «Προέρχομαι από τον χώρο της μουσικής», απαντάει, «όπου ο εκάστοτε στίχος πρέπει να ταιριάξει με τη μουσική μέσω των κατάλληλων λέξεων. Αγωνιούμε πάντα γι' αυτήν τη συνύπαρξη στιγμών, χωρίς να είμαι σε θέση να το διατυπώσω απολύτως σωστά όλο αυτό. Θεωρώ όμως ότι στις μικρές στιγμές αγωνίας της τέχνης υπάρχει μια μορφή συναισθησίας».
Το φαινόμενο της συναισθησίας έχει συνεπάρει τον μastroKristo απ' όταν ήταν 24 ετών. Το 2008 μπήκε στη διαδικασία να αναζητήσει πληροφορίες – που δεν υπήρχαν και πολλές στο Διαδίκτυο. Σύντομα, ενώ τη δική του μουσική κανείς από τους κατά καιρούς συνεργάτες του δεν μπορούσε να την κατατάξει κάπου, άρχισε να σκέφτεται το «πάντρεμά» της με αφηρημένες εικόνες. Σ' αυτό έπαιξε ρόλο και η αυτογνωσία του, η αυτοκριτική του, η επίγνωση ότι δεν είναι ζωγράφος, ούτε επιστήμονας, ούτε καν σκηνοθέτης. Ωστόσο, το ζητούμενό του ήταν πάντα η συγκέντρωση και το συνταξίδεμα των διαφορετικών αισθήσεων και συναισθημάτων. Η επιθυμία, ακόμη, ενός ανθρώπου να εμπλουτίσει την άγνοια και την ημιμάθειά του με οτιδήποτε τον συνεπαίρνει, έχοντας ως βασικό μοχλό του την καλλιέργεια μέσω της μουσικής του παιδεία.
Θεωρώ ότι το ενδιαφέρον στην κουβέντα μου με τον μastroKristo φτάνει στο απόγειό του, όταν τον ρωτάω αν, κατά βάθος, όλοι είμαστε ή ήμασταν συναισθητικοί. Μαθαίνω ότι, πράγματι, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, το φαινόμενο της συναισθησίας το έχουμε όλοι μας, μα το «θάβουμε» συνειδητά. Η πρώτη απόπειρα των μικρών παιδιών να κατανοήσουν τον κόσμο οδηγεί σε συναισθητικές συμπεριφορές, οι οποίες απλώς συναντούν τη χαρά των γονιών μπροστά στην προσπάθεια των τέκνων τους να γνωρίσουν ακριβώς τα μεγέθη του κόσμου. Τότε οι γονείς δεν κάνουν προσπάθεια να «διορθώσουν» τα παιδιά, βρίσκοντας έως και χαριτωμένα τα συναισθητικά τους γνωρίσματα. Όταν, όμως, ένα παιδί μεγαλώνει κι εξακολουθεί να λέει στη μάνα του «όποτε σ' αγκαλιάζω, έχει γεύση φράουλα», εκείνη σίγουρα θα το «διορθώσει», θέλοντας να δημιουργήσει ένα πλαίσιο προστασίας μέσα στην κοινωνία στην οποία πάει να ενταχθεί. Αυτός όλος ο ενθουσιασμός των αισθήσεων είναι που θάβουμε μέσα μας, μεγαλώνοντας σιγά-σιγά με τον φόβο του δακτυλοδεικτούμενου και του «απροσάρμοστου». Η διαφορά, τώρα, με τους συναισθητικούς είναι πως δεν μπορούν να μη «σχολιάζουν» τα πάντα, βάσει της ιδιαιτερότητάς τους, αδυνατώντας στην ουσία να ενταχθούν στο σύνολο.
Ο Σόλομον Σερεσέβσκι, η συναισθησία του οποίου έδωσε τον υπότιτλο στην εγκατάσταση του μastroKristo, ήταν, όπως επαναλαμβάνει ο δημιουργός, η πιο σπάνια περίπτωση. Δεν μπορούσε να καταλάβει τη μουσική, αν κατά τη διάρκεια του ακροάματος δεν «χτυπούσε» στη γλώσσα του κάποια συγκεκριμένη γεύση. Οι λογοτεχνικές εκφράσεις του Σόλομον παρουσιάζουν ενδιαφέρον επίσης, ακόμη κι αν δεν προέρχονται από κάποιο καλλιτεχνικό βάθος. Σύμφωνα με την έρευνα του μastroKristo, μέσα στον συναισθητικό γραπτό λόγο συναντά κανείς έναν ωκεανό ακραίων λογοτεχνικών εκφράσεων. Κι αν κάτι τέτοιο ακούγεται λίγο «βαρύ», ο μastroKristo σπεύδει να μου αποσαφηνίσει πως, όποτε ένας συγγραφέας κάνει χρήση των χρωμάτων των ήχων στο κείμενό του, σίγουρα αντλεί έμπνευση απ' τον κόσμο της συναισθησίας.
Υπάρχουν κάποιες άλλες αναφορές μέσα στην εγκατάστασή του; Εδώ ο δημιουργός με ξαναπηγαίνει στον τρόπο με τον οποίο ο Σερεσέβσκι αντιλαμβανόταν τους αριθμούς. Για εκείνον, ο αριθμός 1 σήμαινε έναν «περήφανο, καλοφτιαγμένο άνδρα», ο αριθμός 2 μια «υψηλά πνευματώδη γυναίκα» ή ο αριθμός 3 έναν «ζοφερό άνθρωπο» κ.ο.κ.
Έμενε να ρωτήσω τον μastroKristo για τα χαρακτηριστικά της μουσικής που του ενέπνευσε το φαινόμενο της συναισθησίας. Μαθαίνω πως θα είναι ambient με στοιχεία κλασικής μουσικής και post rock αισθητικής. Μέχρι και τα electronics διεκδικούν τη θέση τους στο πρότζεκτ, αλλά με μια πιο φυσική διάσταση.
Λίγο πριν από το τέλος, ο μastroKristo τονίζει πως το παρασκήνιο ήταν γι' αυτόν συνειδητή στάση ζωής, πως δεν γίνονται «όλα μαζί» και πως ακόμη κι αν το ποτήρι της δημιουργικότητας ξεχειλίζει, αυτός επιλέγει και πάλι τον ρόλο του παρασκηνίου. Δύο χρόνια απαιτήθηκαν για να ολοκληρωθεί η εγκατάστασή του και βασικά να φτάσει σε ένα τέτοιο σημείο, που τίποτα δεν θα μπορούσε να τον γυρίσει πίσω σε πρώιμα στάδια.
Info:
Η εγκατάσταση «Συναισθησία - Solomon's Case» σε έρευνα, visuals και μουσική του μastroKristo θα πραγματοποιηθεί από τη Δευτέρα 4 Ιουλίου έως και Πέμπτη 7 Ιουλίου στο Black Box του Ιδρύματος «Μιχάλης Κακογιάννης». Ώρες προβολών: Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη: 19.00-21.00, Πέμπτη: 17.00-19.00, 21.00-23.00. Είσοδος ελεύθερη. Απαραίτητη η τηλεφωνική προκράτηση θέσεων.
