Kόντρα σε έναν κόσμο που παραπαίει, ο φετινός εκδοτικός χειμώνας δίνει το στίγμα του ποιοτικού και του ουσιαστικού. Βιβλία που ξεπερνούν με τον πιο αλληγορικό τρόπο το βίαιο πρόσωπο της καθημερινότητας έρχονται να φανερώσουν τα ποικίλα σκοτεινά κίνητρά της. Από κλασικά αναγνώσματα που έμειναν για χρόνια αμετάφραστα έως παράδοξες μελέτες για την τρέλα της φιλοσοφίας και τον ρομαντισμό, δεν υπάρχει καμία πτυχή που να μην εξετάζεται στο πρόγραμμα που δείχνουν να ολοκληρώνουν οι εκδοτικοί οίκοι. Παραδόξως, παρά την κρίση, οι υπεύθυνοι των εκδοτικών οίκων δεν προσφεύγουν στα εύκολα αναγνώσματα, και αν κάτι έχουν καταδείξει τα σημεία των καιρών, είναι ότι η μόνη απάντηση στην ανασφάλεια είναι η ουσία.
Έτσι, τα χαρμόσυνα νέα έρχονται από αριστουργηματικά βιβλία που επιτέλους μεταφράζονται στα ελληνικά, όπως το Περιπέτειες του Ώγκι Μαρτς του Σωλ Μπέλοου (μτφρ.-εισαγωγή Μιχάλης Μακρόπουλος) από τις εκδόσεις Καστανιώτη, ένα μνημειώδες Βildungsroman που βραβεύτηκε το 1954 με το Εθνικό Βραβείο Μυθιστορήματος και ξεδιπλώνει το χρονικό της περιπλάνησης του Αμερικανο-εβραίου Ώγκι Μαρτς από το Σικάγο του Μεσοπολέμου έως το Μεξικό και τις χώρες της Ευρώπης. Ο ίδιος μεταφραστής θα μας χαρίσει από τις ίδιες εκδόσεις τον πολύκροτο Αφανισμό του Τζεφ Βάντερμιερ για μια περιοχή «εφιαλτική και μαγευτική», σε ένα μυθιστόρημα που μπερδεύει μαγικά τον Λάβκραφτ με τον Μπάλαρντ, παραπέμποντας άμεσα στο ταρκοφσκικό Στάλκερ.
Αν, πάντως, ένα βιβλίο κατάφερε να ξεσηκώσει σύσσωμη την Αμερική, αυτό είναι η Πόλη στις Φλόγες, με τις διθυραμβικές κριτικές να έχουν αναδείξει ήδη τον πρωτοεμφανιζόμενο Γκαρθ Ρισκ Χάλμπεργκ σε πρόσωπο της χρονιάς (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής), κάτι που μένει να διαπιστώσουμε, διαβάζοντας το βιβλίο του που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Κέδρος. Αναμφίβολα πολυαναμενόμενος είναι επίσης ο νέος Μακγιούαν και το πολυσυζητημένο του Νόμος περί τέκνων (μτφρ. Κατερίνα Σχινά) που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, όπως από τις ίδιες εκδόσεις θα κυκλοφορήσουν ξεχωριστοί τίτλοι όπως οι: Πασκάλ Μπρυκνέρ - Ένας καλός γιος (μτφρ. Γιάννης Στρίγκος), Γιασμίνα Χάντρα - Πληγωμένοι Άγγελοι (μτφρ. Γιάννης Στρίγκος), Χόρχε Λουίς Μπόρχες - Το βιβλίο των φανταστικών όντων (μτφρ. Γιώργος Βέης), Ντάνιελ Μέντελσον - Περιμένοντας τους βαρβάρους και άλλα κείμενα (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου). Νέος Παμούκ από Ωκεανίδα και, απ' ό,τι λένε, ο καλύτερος μέχρι τώρα, είναι αναμφίβολα γεγονός, καθώς η έκδοση του βιβλίου του συνοδεύεται από την άφιξή του στα μέρη μας στις αρχές Δεκέμβρη. Ο ήρωάς του γίνεται μάρτυρας της εκρηκτικής μετάλλαξης της Ιστανμπούλ σε μια τεράστια πόλη, με τα αυτοβιογραφικά αποτυπώματα να μεταγράφονται σε μια όμορφη περιήγηση: τίτλος του βιβλίου Κάτι Παράξενο στο Νου μου (μτφρ. Στέλλα Βρετού).
Ένα βιβλίο, προσωπικά πολυαγαπημένο και πανέμορφο, όπως η Άμυνα του Λούζιν του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), αναμένεται από το Μεταίχμιο, καθώς επίσης πολυαγαπημένα είναι τα Βερολινέζικα Χρονικά, 1922-1933 του Γιόζεφ Ροτ που θα εκδώσει η Άγρα (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου). Ο Ίκαρος θα εκδώσει Κολμ Τόιμπιν, ένα μυθιστόρημα για μια σύζυγο, μητέρα και νοικοκυρά η οποία καλείται να διαχειριστεί, ύστερα από απώλεια αγαπημένου προσώπου, το μεγάλωμα των παιδιών της, τα οικονομικά και την εσωτερική της απόγνωση, με τον τίτλο Νόρα Γουέμπστερ (μτφρ.-επίμετρο Αθηνά Δημητριάδου). Ένα βιβλίο που έχουν αγαπήσει πολύ οι αναγνώστες του Χαρούκι Μουρακάμι, Ο Κάφκα στην ακτή, για τον νεαρό Κάφκα Ταμούρα και τον γέρο Νακάτα, θα κυκλοφορήσει από τον Ψυχογιό (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου).
Σίγουρα, όμως, κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στη λυρική πρόζα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε και ειδικά στα Κείμενα για τη μουσική που θα εκδώσει η Περισπωμένη (μτφρ. Μάνος Περάκης). Ρίλκε αναμένεται να εκδώσει και το Μελάνι, και συγκεκριμένα τις Σημειώσεις για τη μελωδία των πραγμάτων (μτφρ., χρονολόγιο και επίμετρο Συμεών Γρ. Σταμπουλός, ένας μεταφραστής που μας χάρισε επίσης το βραβευμένο Ελεγείες από το Ντουίνο του Ρίλκε). Αντίστοιχα, θα έχουμε φέτος σε πανηγυρικές εκδόσεις από την Άγρα χορταστικό Ζαν Ζενέ, τον υπέροχο αυτό προβοκάτορα που ήξερε να ανταποκρίνεται με τον δικό του ρηξικέλευθο τρόπο στον ταραχώδη κύκλο των ημερών. Aναμένονται τα: Ό,τι απέμεινε από έναν Ρέμπραντ που σχίστηκε σε μικρά, πολύ κανονικά τετραγωνάκια και πετάχτηκε στο αποχωρητήριο και Η παράξενη λέξη... (μτφρ. Βίκτωρας Αρδίττης) και Το παιδί εγκληματίας (μτφρ. Σπύρος Γιανναράς). Πολλούς λόγους θα είχε να συνομιλήσει με τον Ζενέ ο δικός μας Νάνος Βαλαωρίτης, που τον περιμένουμε στο Υποκύανο μάτι του Κύκλωπα όπου καταδεικνύει όλες τις χαμαιλεοντικές πλευρές ενός ποιητή (εκδόσεις Ψυχογιός).
Στις ελληνικές κυκλοφορίες, με προσμονή αναμένεται από τις εκδόσεις Μεταίχμιο η Πρωινή Γαλήνη του Ηλία Μαγκλίνη, ύστερα από την πολυσυζητημένη Ανάκρισή του, για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να πετάξει ψηλά, αναζητώντας τον βαθύτερο εαυτό του. Και δεν μπορούμε σίγουρα να προσπεράσουμε τη Νίκη Αναστασέα που επιστρέφει στην εποχή της Μεταπολίτευσης, μιλώντας για ανήσυχους νέους στα πρώτα μεταχουντικά χρόνια, στην Ιστορία ενός δικού μας ανθρώπου. Πάντως, τα καλύτερα νέα φέτος καταφθάνουν από το θεωρητικό εκδοτικό στρατόπεδο, με σπουδαίους τίτλους να μεταπλάθονται σε γεγονός της χρονιάς, όπως η μνημειώδης Νέα Επιστημονική Γνώση (εκδόσεις Gutenberg) του Τζιαμπατίστα Βίκο, ένα βιβλίο-σταθμός του 18ου αιώνα που άλλαξε τον τρόπο που μελετάται η Ιστορία και επηρέασε όλους τους μεγάλους φιλοσόφους, ιστορικούς και κοινωνιολόγους (μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής). Καίρια φιλοσοφικά ζητήματα, όπως η περίφημη έριδα των Καθόλου, δηλαδή η διαμάχη για την ύπαρξη και τη φύση των γενικών εννοιών από την αρχαιότητα ως το τέλος του Μεσαίωνα, εξετάζει το βιβλίο του Αλαίν ντε Λιμπερά με τον τίτλο Ρεαλισμός και Νομιναλισμός (από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Η πολύκροτη βιογραφία του Κορνήλιου Καστοριάδη από τον Φρανσουά Ντος αναμένεται από τις εκδόσεις Πόλις (μτφρ. Ανδρέας Παππάς), ενώ το Μελάνι έχει ήδη εξαγγείλει μια άκρως ενδιαφέρουσα έκδοση για την τρέλα των φιλοσόφων και των εκφραστών της με τον χαρακτηριστικό τίτλο Περί φιλοσόφων και τρελών, Ένα ψυχογράφημα για τους Μάρτιν Χάιντεγκερ, Μένταρντ Μπος και Σίγκμουντ Φρόυντ (μτφρ. Χλόη Κολλύρη). Στα άδυτα του ψυχισμού, και ειδικά στις εσωτερικές επιπτώσεις από τον εγκλεισμό σε γυναικείο στρατόπεδο, εξετάζει το χρονικό της φιλίας ανάμεσα στη Μάγκαρετ Μπούμπερ-Νιούμαν και στη Μίλενα Γιεσένσκα (γνωστή και ως αγαπητικιά του Φραντς Κάφκα) σε ένα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει από την Κίχλη με τον τίτλο Μίλενα από την Πράγα (μτφρ. Τούλα Σιετή, σε επιμέλεια-επίμετρο Ανδριανής Δημακοπούλου). Πρόκειται για ένα έργο που κάνει γνωστό στη χώρα μας το άγνωστο σ' εμάς είδος της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, με μια ανάγλυφη περιήγηση στον πολιτισμό της Κεντρικής Ευρώπης. Την άγνωστη, μέχρι στιγμής, στην Ελλάδα, αλλά σπουδαία και περιώνυμη διηγηματογράφο Φλάνερι Ο'Κόνορ ανέλαβαν να μας συστήσουν οι Αντίποδες με ένα βιβλίο για τις εσωτερικές της αγωνίες, τις μεταφυσικές αναζητήσεις και τη σχέση της με τη γραφή, το Ημερολόγιο Προσευχής (μτφρ. Γιάννης Παλαβός). Κι αν υπάρχει κάποια που αγάπησε πραγματικά πολύ την Ο'Κόνορ, αντλώντας πολλά στοιχεία στη γραφή της, είναι η Πάτι Σμιθ, η οποία αυτοβιογραφείται στα ανεπανάληπτα Δυο Παιδιά (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδόσεις Κέδρος), ένα από τα πιο όμορφα και εξομολογητικά αμερικανικά non fiction. Πρόκειται για μια ωδή-αποχαιρετισμό στα πολυτάραχα χρόνια της Νέας Υόρκης του τέλους του '60 και των αρχών του '70, με όλο τον καλλιτεχνικό κόσμο να παρελαύνει από τις σελίδες του και να δίνονται με τα πιο εξομολογητικά χρώματα οι προσωπικές σχέσεις της κορυφαίας ποιήτριας και μουσικού – εστιάζοντας κατά κύριο λόγο στον έρωτά της με τον φωτογράφο-καλλιτέχνη Μέιπλθορπ. Εξίσου αναπάντεχο είναι και το μυθιστόρημα που έγραψε ένας άλλος ονομαστός καλλιτέχνης, ο Ντέιβιντ Κρόνεμπεργκ, με τον τίτλο Κατεστραμμένος, που κυκλοφορεί από τον Τόπο (μτφρ. Γιώργος Μπέτσος). Παράλληλες αφηγήσεις συνθέτουν εδώ μια ονειρική και σαγηνευτική πλοκή, αντίστοιχα φασματική, όπως οι ταινίες του διάσημου σκηνοθέτη, με τη Βόρεια Κορέα να συναντά το Φεστιβάλ των Καννών και το σεξ να ποτίζει τις διάσπαρτες σκηνές. Πάντως, η Αμερικανίδα της καρδιάς μας είναι αναμφίβολα η Πατρίτσια Χάισμιθ και τα χαρμόσυνα νέα είναι ότι επανακυκλοφορεί από το Μεταίχμιο η Κάρολ της (μτφρ. Θοδωρής Τσαπακίδης), με αφορμή και την έξοδο της ταινίας στις ελληνικές αίθουσες. Κλείνοντας, γεγονός σημαντικό και μη αμελητέο είναι η επαναφορά στο προσκήνιο ενός σπουδαίου Έλληνα διανοητή, μεταφραστή, λογοτέχνη, μελετητή και διπλωμάτη, όπως ο Ρόδης Ρούφος, ο οποίος άφησε εποχή με τους περίφημους Γκραικύλους του. Εκτός από πρωτεργάτης και εμπνευστής των 18 κειμένων, ο Ρούφος είχε μεταφράσει τα Ελληνικά του Ξενοφώντα και είχε αφήσει πίσω ένα διόλου ευκαταφρόνητο δοκιμιογραφικό έργο. Από την Εστία αναμένεται, λοιπόν, το Χρονικό της Σταυροφορίας, ένα από τα πιο γνωστά έργα του Ρούφου, τον οποίο ο Νίκος Καζαντζάκης είχε ευχαριστήσει για «τη χαρά που μου δώσατε και για τις καινούργιες ελπίδες που γεννήσατε μέσα μου», κάτι που ξεχνάμε πως μόνο ένα βιβλίο μπορεί να προκαλέσει με τρόπο τόσο ανέλπιστο και καταλυτικό.
