Το Ανατολικό Λονδίνο ήταν μια εγκαταλελειμμένη, παρηκμασμένη περιοχή γεμάτη βιομηχανικές αποθήκες και ερειπωμένα βικτοριανά σπίτια μέχρι που το 2012, χάρη στους Ολυμπιακούς Αγώνες, άρχισε να αλλάζει. Η άλλοτε υποβαθμισμένη και ξεχασμένη άκρη της πόλης είναι τώρα ένας τόπος γεμάτος ζωή, ενέργεια και ζωντάνια. Στο επίκεντρο αυτής της μεταμόρφωσης βρίσκεται το Ολυμπιακό Πάρκο στο Στάνφορντ. Πρόκειται για μια τεράστια έκταση όπου θα βρείτε μοναδικά σημεία: όμορφες αγορές λουλουδιών, τοπικά καταστήματα με πολλά πράγματα να αγοράσετε, cozy καφέ και υπαίθριους χώρους που προσφέρονται για αθλητικές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, το μέρος έχει εξελιχθεί σε ιδανικό προορισμό πολλαπλών στάσεων και εμπειριών.
Σ’ αυτήν τη νέα πολιτιστική γειτονιά, μέσα σε έναν κάποτε εγκαταλελειμμένο χώρο ξεχωρίζει το V&A East Storehouse. Δεν πρόκειται για ένα συμβατικό μουσείο. Έχει σχεδιαστεί για να προσφέρει μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση γύρω από το τι μπορεί να είναι ένα μουσείο σήμερα. Δεν είναι τυχαίο ότι, ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα, οι επισκέπτες σχηματίζουν ουρές για να το εξερευνήσουν. Η είσοδος είναι ελεύθερη και η εμπειρία πραγματικά ανεκτίμητη. Τα 250.000 και πλέον αντικείμενα, τα εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία και αρχεία δεν βρίσκονται τακτοποιημένα ώστε να τα παρατηρείς από μικρή απόσταση, όπως γίνεται συνήθως στα μουσεία. Είναι εκεί, προκλητικά κοντά σου, χωρίς αυστηρή θεματική ταξινόμηση. Απουσιάζουν οι συνηθισμένες γυάλινες προθήκες· αντ’ αυτού, περπατάς ανάμεσα στα εκθέματα, βλέπεις μπροστά σου υφάσματα, σκηνικά, μαριονέτες και ανεκτίμητα έργα τέχνης.
Έχεις μπροστά σου ένα οργανωμένο χάος, έναν συναρπαστικό συνδυασμό ετερόκλητων αντικειμένων: μια τηλεόραση της δεκαετίας του ’50, κούκλες βιτρίνας, ένα μεσαιωνικό γλυπτό, μια απλή καρέκλα, την εμβληματική Κουζίνα της Φρανκφούρτης, ένα άγαλμα του Βούδα ή ένα γιγάντιο γεωργιανό κουκλόσπιτο.
Η περιπλάνηση στον χώρο θυμίζει διαδρομή μέσα σε κατάστημα ΙΚΕΑ ή σε αποθήκη της Amazon. «Κάπως έτσι θα είναι τα μουσεία του μέλλοντος», ακούς συχνά επισκέπτες να σχολιάζουν. Και ίσως έχουν δίκιο. Πράγματι, το εμβληματικό μουσείο V&A, αντί να κρύψει μία από τις μεγαλύτερες συλλογές του κόσμου σε μια κλειστή και πανάκριβη αποθήκη, επέλεξε να τη μετατρέψει σε ένα ζωντανό αξιοθέατο ανοιχτό και προσβάσιμο σε όλους.
Η πρώτη εντύπωση είναι κάπως αποπροσανατολιστική. Δεν υπάρχει η γραμμική αφήγηση που συναντά κανείς σε ένα παραδοσιακό μουσείο, ούτε μια προκαθορισμένη «σωστή» διαδρομή. Αντιθέτως, εδώ κυριαρχεί η ελευθερία της ανακάλυψης. Στρέφεις το βλέμμα σου και αμέσως βρίσκεις κάτι απροσδόκητο: ένα κομμάτι θεατρικού σκηνικού δίπλα σε ένα εύθραυστο αντικείμενο καθημερινής χρήσης, ένα αρχείο που μοιάζει ασήμαντο μέχρι να ανακαλύψεις την ιστορία του. Έχεις μπροστά σου ένα οργανωμένο χάος, έναν συναρπαστικό συνδυασμό ετερόκλητων αντικειμένων: μια τηλεόραση της δεκαετίας του ’50, κούκλες βιτρίνας, ένα μεσαιωνικό γλυπτό, μια απλή καρέκλα, την εμβληματική Κουζίνα της Φρανκφούρτης, ένα άγαλμα του Βούδα ή ένα γιγάντιο γεωργιανό κουκλόσπιτο. Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της συλλογής: 2.620 θεατρικά κοστούμια, 896 μαριονέτες, 2.770 πίνακες, 2.540 μεγάλων διαστάσεων τυπωμένα υφάσματα, 534 βραχιόλια, 1.118 δαχτυλίδια, 935 σκουλαρίκια, 282 κούπες, 361 μπλουζάκια και 72 ζευγάρια γυαλιά ηλίου.
Έπειτα, υπάρχει το στοιχείο που αλλάζει εντελώς τη σχέση σου με τον χώρο: οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτόν. Κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια σου, κάτω από γυάλινες επιφάνειες, βλέπεις τους συντηρητές να δουλεύουν με υπομονή και ακρίβεια. Δεν πρόκειται για μια κρυφή διαδικασία πίσω από κλειστές πόρτες. Είναι αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της μουσειακής εμπειρίας. Η συντήρηση παύει να είναι αόρατη, όπως συνηθίζεται, και μετατρέπεται σε ζωντανό θέαμα και αφορμή διαλόγου για τους πολυάριθμους επισκέπτες.
Ο χώρος εκτείνεται σε τέσσερα επίπεδα και καλύπτει 16.000 τετραγωνικά μέτρα, όντας μεγαλύτερος από 30 γήπεδα μπάσκετ. Στεγάζεται σε τμήμα του πρώην Κέντρου Τύπου των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου 2012, μέσα στο Πάρκο Ολυμπιακής Κληρονομιάς Queen Elizabeth. Το νέο, ειδικά σχεδιασμένο κτίριο φέρει την υπογραφή του παγκοσμίου φήμης αρχιτεκτονικού γραφείου Diller Scofidio + Renfro, σε συνεργασία με το βρετανικό γραφείο Austin-Smith: Lord.
Το V&A Storehouse φιλοξενεί προσωρινές εκθέσεις, εργαστήρια, προβολές και παραστάσεις που χαρίζουν στον χώρο έναν παλμό σχεδόν θεατρικό. Είναι ένα περιβάλλον όπου η δημιουργία και η συντήρηση συνυπάρχουν ως δύο όψεις της ίδιας διαδικασίας. Μάλιστα, στους δαιδαλώδεις χώρους του ξεχωρίζουν μοναδικά εκθέματα: η εντυπωσιακή επιχρυσωμένη ξύλινη οροφή του 15ου αιώνα από το χαμένο παλάτι Torrijos στο Τολέδο της Ισπανίας, ο πίνακας «Le Train Bleu» του Πικάσο, η πρόσοψη των Κήπων του Ρομπέν των Δασών και, φυσικά, το γραφείο Κάουφμαν που σχεδίασε ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ και μοιάζει με ταξίδι στον χρόνο, μεταφέροντας τον επισκέπτη στο Πίτσμπουργκ της δεκαετίας του 1930.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει και το Κέντρο David Bowie, όπου εκτίθενται περισσότερα από 90.000 αντικείμενα που συνδέονται με τον εμβληματικό καλλιτέχνη: από τα θρυλικά κοστούμια για τις περσόνες των Ziggy Stardust και Aladdin Sane έως σπάνια μουσικά όργανα, χειρόγραφα, σχέδια, σημειωματάρια και προσωπική αλληλογραφία. Ανάμεσα στα πιο ξεχωριστά εκθέματα βρίσκονται το γραφείο του ίδιου του Μπόουι, προσωπικά του σχέδια εμπνευσμένα από τον Έγκον Σίλε, καθώς και φωτογραφίες που αποτυπώνουν τη διαδρομή του από τον Ντέιβιντ Τζόουνς σε ένα καλλιτεχνικό φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας. Οι επισκέπτες μπορούν ακόμη να εξερευνήσουν πιο ήσυχους χώρους μελέτης, όπου παρουσιάζονται προσωπικά και επαγγελματικά αναμνηστικά: κοστούμια, μουσικά όργανα, διαγράμματα μακιγιάζ και πρωτότυπα σκίτσα. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό και πολύ προσωπικό πορτρέτο μιας προσωπικότητας που καθόρισε την ποπ κουλτούρα.
Φεύγοντας, αυτό που σου μένει δεν είναι μόνο οι εικόνες αλλά η βαθιά αίσθηση εγγύτητας που σου προσφέρει. Σαν να σου επιτράπηκε, έστω και για λίγο, να περάσεις στα ενδότερα μιας σπάνιας πολιτιστικής διαδικασίας. Συνεπώς, σε μια εποχή που τα μουσεία συχνά θυμίζουν χώρους παθητικής παρατήρησης, το V&A East Storehouse προτείνει κάτι πιο τολμηρό: μια εμπειρία που σε καλεί να συμμετάσχεις, να περιπλανηθείς, να αναρωτηθείς.
Υιοθετεί μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση: είναι ταυτόχρονα αποθηκευτικός χώρος, ερευνητικό κέντρο και διαδραστικό σημείο πρόσβασης του κοινού στη συλλογή διακοσμητικών τεχνών και αντικειμένων design του V&A. Αντί οι θησαυροί να μένουν μακριά από το βλέμμα του επισκέπτη, έρχονται στο προσκήνιο και μετατρέπονται σε ζωντανή εμπειρία.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του μουσείου: δεν σου λέει τι να δεις. Προτείνει μια άλλου είδους μουσειακή εξερεύνηση. Σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο τα μουσεία αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους και μας υπενθυμίζει αυτό που πολύ σωστά επισήμανε ο βρετανικός Τύπος, ότι αυτές οι συλλογές δεν ανήκουν μόνο στους θεσμούς αλλά σε όλους μας. Εδώ, η τέχνη δεν μένει ακίνητη πίσω από προθήκες. Μετασχηματίζεται σε εμπειρία, γνώση και ψυχαγωγία. Γι’ αυτό, αν βρεθείτε στο Ανατολικό Λονδίνο, αξίζει να το βάλετε οπωσδήποτε στη λίστα σας.
