«ΕΑΝ ΔΕΝ ΕΤΥΧΕ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΤΕ να γίνεται λόγος διά τον μεγάλον και τρανόν Γερμανόν δόκτορα Μάγκνους Χίρσφελντ, σας τον παρουσιάζομεν: Είναι ένα από τα πιο γερά επιστημονικά μυαλά της εποχής μας και ιδρυτής του μεγάλου Σεξουαλογικού Ινστιτούτου του Βερολίνου. Η θύελλα όμως που εξαπελύθη, όπως βεβαιοί τουλάχιστον ο ίδιος, με την δικτατορίαν του Χίτλερ, έκλεισε και το Ινστιτούτον του, το οποίον εθεώρησεν ως προσβάλλον τα ήθη, και έστειλε και τον ίδιον να πάρει τον αέρα του εις το εξωτερικόν. Εις το περίφημον αυτό Ινστιτούτον ο Χίρσφελντ εξήταζεν όλας τας σεξουαλικάς (γενετησιακάς) ανωμαλίας. Τέσσαρα ολόκληρα χρόνια ο σοφός Γερμανός επιστήμων δεν έκαμε τίποτε άλλο, παρά να μελετά εκ του πλησίον τα εκπληκτικά εκείνα φαινόμενα, που παρουσιάζει τόσον συχνά η φύσις».
Αυτά μετέδιδε ο εκ Παρισίων ανταποκριτής της εφημερίδας «Ακρόπολις» τον Ιούλιο του 1933. Ο Χίρσφελντ, λοιπόν, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, βρέθηκε στο Παρίσι και οι Γάλλοι τον υποδέχθηκαν με πολύ ενθουσιασμό, ενώ στη συνέντευξη που έδωσε στον παρισινό Τύπο εξηγούσε ότι:
«Κατά το μακρόν διάστημα που διηύθυνα το Ινστιτούτον μου μού εδόθη η ευκαιρία να εξετάσω και το περιεργότατον και σπανιώτατον φαινόμενον της σεξουαλικής (γενετησιακής) μεταμορφώσεως. Η σεξουαλική μεταμόρφωσις επιτυγχάνεται μόνον μ’ εγχείρησιν, όπως ξεύρετε». Σύμφωνα με τον Χίρσφελντ, ο χειρουργός που θα εκτελέσει την εγχείρηση θα πρέπει να είναι αρκετά πεπειραμένος, διότι η «επέμβασίς του είναι πραγματικά λεπτή».
Στη συνέντευξή του, ο Χίρσφελντ αναφέρθηκε και στην περίπτωση ενός Νορβηγού ζωγράφου, ηλικίας 22 ετών, στον οποίον οι γονείς του παρατήρησαν «περιεργότατα φαινόμενα, μόλις ούτος συνεπλήρωσε το εικοστόν έτος της ηλικίας του».
Πράγματι, το στήθος του νεαρού άρχισε να αναπτύσσεται, όπως το γυναικείο, και τα ανδρικά μέλη του να εξαφανίζονται σταδιακά, για να εμφανιστούν στο σημείο εκείνο τα μέλη του αντίθετου φύλου.
«Φαντάζεσθε την κατάπληξιν αυτών των ανθρώπων, αλλά και την στενοχωρίαν του ιδίου του νέου, ο οποίος ήρχισε ταυτοχρόνως να αισθάνεται μίαν τάσιν... να γυναικοφέρνει, τάσιν ακατανίκητη! Μου τον έφεραν ένα πρωί εις το Ινστιτούτον μου, όπου τον υπέβαλα εις μακροτάτην εξέτασιν».
Έπειτα του έκανε μερικές ερωτήσεις, απαραίτητες για να σχηματίσει ακριβή ιδέα της κατάστασής του. Τον ρώτησε δηλαδή περί των ερωτικών του διαθέσεων. Εάν εξακολουθούσε να αισθάνεται «τας ερωτικάς επιθυμίας που ησθάνετο προτού πάθῃ την απρόοπτον αυτήν μόρφωσιν».
Του εξομολογήθηκε τότε ότι αισθανόταν ακριβώς τις αντίθετες, απαράλλακτα δηλαδή όπως και μία νέα της ηλικίας του.
«Κατ’ αρχάς τας ερωτικάς αυτάς επιθυμίας τας ησθάνθη ως μίαν ρομαντικήν διάθεσιν. Μου είπε, δηλαδή, ότι εφαντάζετο τον εαυτόν του περιστοιχιζόμενον από ωραίους και αρρενωπούς θαυμαστάς. Βαθμιαίως όμως, αι επιθυμίαι αυταί του έγιναν τυραννικαί. Ο ατυχής νέος κατετρύχετο από μίαν φοβεράν ηθικήν κρίσιν, η οποία δεν ήτο απίθανον να τον ωδηγούσεν εις αυτοκτονίαν».
Η εξέταση που του έκανε ο Χίρσφελντ τον έπεισε ότι η σεξουαλική μεταμόρφωση συντελούνταν βαθμιαίως. Οπωσδήποτε, όμως, έπρεπε να μεσολαβήσει η χειρουργική επέμβαση για να μη συνέβαινε κανένα «οδυνηρόν απρόοπτον». Ο Χίρσφελντ δεν δίστασε και του συνέστησε να δεχθεί την εγχείρηση.
«Τρεις μήνας αργότερα, ο νεαρός ζωγράφος είχε γίνει... γυναίκα, χάρις εις την επέμβασιν της επιστήμης».
Οι θεωρίες του Ότο Βάινινγκερ
«Κατά την θεωρίαν του δρος Χίρσφελντ, δεν υπάρχει ούτε άνδρας 100%, ούτε γυναίκα 100%. Εις κάθε άνδρα ευρίσκονται γυναικεία στοιχεία, πολλά ή ολίγα, όπως και εις κάθε γυναίκα ευρίσκονται ανδρικά στοιχεία πολλά ή ολίγα. Με άλλους λόγους, δεν υπάρχουν δύο φύλα, αλλά έτι κάτω απ’ την δυαδικότητα του φύλου υπάρχει ενότης: κάθε άρρεν είναι δυναμικώς και θήλυ. Και κάθε θήλυ έχει δυναμικώς και άρρεν».
Αυτά έγραφε ο συντάκτης της εφημερίδας «Βραδυνή» τον Δεκέμβρη του 1930 με το ψευδώνυμο «Αναγνώστης» προκειμένου να εισαγάγει τους αναγνώστες στις θεωρίες του Ότο Βάινινγκερ. Σύμφωνα με αυτόν, «πουθενά εις την φύσιν δεν συναντάται τοιούτος ριζικός χωρισμός, όπως αυτός που παραδεχόμεθα ότι υφίσταται μεταξύ των δύο φύλων. Όλα τα είδη συνδέονται μεταξύ των με ρευστάς μεταβατικάς μορφάς ή μεταβατικά στάδια, πουθενά δε η φύσις δεν εχάραξε στερεά σύνορα. […] Η γενικωτάτη λοιπόν κατάταξις όλων των όντων εις δύο φύλα και ο χαρακτηρισμός των ως αρρένων και θηλέων δεν επαρκούν διά να αντιμετωπισθεί και εξηγηθεί η πραγματικότης».
Για να γίνει περισσότερο αντιληπτός, ο Βάινινγκερ αναφέρει ως παράδειγμα «τας “αντρογυναίκας”, που έχουν πλήθος ανδρικών χαρακτηριστικών, από τα γένεια και τα μουστάκια μέχρι του χαρακτήρος, και εις τας οποίας ημπορεί να προσθέσει κανείς και τους “γυναικωτούς” άνδρας, που έχουν άπειρα γυναικεία χαρακτηριστικά, από την διάπλασιν του σώματός των μέχρι του ήθους των».
Η Βολιωτοπούλα που έγινε αγόρι
«Να μη μας κάνουν τον “έξυπνο” η Ευρώπη και η Αμερική», επαίρονταν ο Ευστάθιος Θωμόπουλος, ρεπόρτερ της εφημερίδας «Ακρόπολις» τον Σεπτέμβρη του 1937.
«Αν έχουν τα παράδοξά τους, τα επιστημονικά τους περίεργα, τους σοφούς των επιστήμονας, η κλεινή Ελλάς δεν υστερεί. Ιδού μία περί αυτού απόδειξις, σπανία επιστημονική επιτυχία, τερατώδης περίπτωσις διά τον πολύν κοσμάκη και όμως μηδαμινό παιγνιδάκι διά τους σοφούς επιστήμονας. Ένα κοριτσάκι, η Βολιωτοπούλα Τασούλα Λαζάρου Παπαδοπούλου, έγινε αγόρι!».
Μέχρι και τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η δύσκολη επέμβαση στον «Ευαγγελισμό», εξηγεί ο Θωμόπουλος, ήταν βέβαιο ότι «εθύμιζε τας μυθικάς των προγόνων Ερμάς και ήτο περισσότερον ντεμουαζέλα ελαφρώς και όχι αγόρι». Ύστερα όμως από αυτήν, είδε να «μαραίνεται το άνθος της Αφροδίτης και να αναθάλλει το ρόδον του Ερμού, που τόσον περιέργως από παραξενιά της φύσεως συνυπήρχαν εντός του».
Η πατρική ιδιοτροπία
Ο Τάσος Παπαδόπουλος ήταν 12 «ερμαφροδίτων Μαΐων» όταν μετά την επιτυχή εγχείρηση ο πατέρας του Λάζαρος Παπαδόπουλος τηλεγράφησε να εγγραφεί στα δημοτολόγια των Παγασών ως «άρρην Έλλην πολίτης». Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνέλεξε ο ρεπόρτερ Ευστάθιος Θωμόπουλος, ο Λάζαρος Παπαδόπουλος δεν «ημπορούσε να ανεχθή τον πρωτογενή του κορίτσι. Τον ήθελε αρχηγό της οικογενείας, λεβέντη, παλληκαρά, κατά που λέει ο λόγος. Βεβαίως πταίει και η φύσις με την ανωμαλίαν –την διαμαρτυρίαν κατά την επιστημονικήν λέξιν– που είχε δημιουργήσει εις το σημείον της διακρίσεως των δύο φύλων».
Κατά τη σχετική ανακοίνωση του χειρουργού Σμπαρούνη, «ο Βολιώτης ερμαφρόδιτος ήτο 90 τοις εκατόν γυναίκα και 10 τοις εκατόν άνδρας. Ίχνος ανεπαίσθητον του ανδρικού φύλου υπήρχε και δικαιότερον ήτο να ζητηθεί η εξαφάνισις του ελαχίστου στοιχείου του Ερμού και όχι της Αφροδίτης».
Όμως ο πατέρας Παπαδόπουλος, ο οποίος δεν «ηθέλησε ποτέ να παραδεχθεί ως σωστή την γνώμη των ιατρών ότι ήτο κορίτσι και όχι αγόρι», του είχε κομμένα τα μαλλιά και αγορίστικα ντυμένο, αξίωσε πλήρη «αρρενοποίησιν του δισυποστάτου καρπού του» καθώς ήθελε «γυιό λεβέντη, παλληκαρά και “καραμπουζουκλή”, και όχι ντεμουαζέλα που θα ζητούσε αύριο γαμπρό και προίκα. Σώνει που έχει άλλη μια».
Ο ρεπόρτερ της εφημερίδας «Ακρόπολις» συνάντησε τον 12χρονο Τάσο Παπαδόπουλο στους διαδρόμους του «Ευαγγελισμού» και τον βρήκε χαρούμενο, αρκετά ζωηρό, «χαϊδεμένον πελάτην των νοσοκόμων».
«Τι σου άρεσε να είσαι καλύτερα, αγόρι ή κοριτσάκι;»
«Αγόρι! Αφού το θέλει ο μπαμπάς, έτσι θα είναι καλύτερα».
Η Ελένη έγινε Ηλίας
Περίπου έναν χρόνο αργότερα, τον Οκτώβρη του 1938, η εφημερίδα «Μακεδονία» θα γράψει:
«Ένα κορίτσι άλλαξε φύλον. Έγινε αγόρι. Αυτό δεν συνέβη εις το άντρον καμμιάς μαγίσσης με φίλτρα και μαγικά βότανα. Έλαβε χώραν εν πλήρει μεσημβρία εις το Δημοτικόν Νοσοκομείον με μόνον εργαλείον και σύνεργον την χειρουργικήν μάχαιραν».
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας «Μακεδονία», η «αγοροποιηθείσα» Ελένη ζούσε στις Σέρρες. Είχε έρθει στον κόσμο με τα διακριτικά γνωρίσματα του γυναικείου φύλου. Έδωσαν στο νεογνό όνομα κοριτσιού και ως κορίτσι το εκλάμβαναν. Και η Ελένη μεγάλωνε φουστανοφορούσα και ως κορίτσι φοιτούσε στο παρθεναγωγείο και έπαιζε με τις συνομήλικές της. Τελευταία όμως είχαν αρχίσει να της συμβαίνουν πράγματα τα οποία όχι μόνον στους γονείς της, αλλά και στους συνομηλίκους της άρχισαν να γεννούν απορίες σοβαρές. Η Ελένη είχε αρχίσει να μην ευρίσκει πλέον ευχαρίστηση με τα κοριτσίστικα παιχνίδια και να τηρεί προς τους συνομηλίκους της «στάσιν τελείως ανοίκειον προς το φύλον της». Συγχρόνως άρχισαν να γίνονται έκδηλες και κάποιες φυσιολογικές μεταβολές. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου της άρχισαν να παίρνουν κάποια σκληρότητα και η φωνή της να παίρνει τους τόνους της φωνής αγοριού.
Οι γονείς της Ελένης άρχισαν να ανησυχούν ότι κάτι συνέβαινε στο παιδί τους, μέχρι που οι γιατροί των Σερρών, έπειτα από σχετική εξέταση, διαπίστωσαν εκείνο το οποίο υποψιάζονταν και «εξήγησαν απεριφράστως εις τους γονείς της ότι η Ελένη επρόκειτο να αλλάξει φύλον. Δεν εχρειάζετο δε προς τούτο παρά μία χειρουργική επέμβασις, μία μικρά και ακίνδυνος εγχείρησις, η οποία και έπρεπε να γίνει το ταχύτερον».
Έτσι πείστηκαν από τους γιατρούς και «χάρις εις την χειρουργικήν μάχαιραν […] η Ελένη εδόθη εις το ανδρικόν φύλον. Διότι φαίνεται πως εις την πραγματικότητα η Ελένη Λάμπρου των Σερρών, η υποστάσα τον περίεργον αχταρμάν από του γυναικείου εις το ανδρικόν φύλον, δεν υπήρξε ποτέ κορίτσι. Υπήρξε μόνον ένα θύμα φάρσας, την οποίαν έπαιξεν εις βάρος της η φύσις».
Ο γιατρός που την χειρούργησε είπε στον συντάκτη της εφημερίδας «Μακεδονία» πως «εις την Ελένην υπήρχον όλα τα γνωρίσματα του άρρενος φύλου πλην εν απλασία, γεγονός που εξηπάτησε και τους γονείς της και τον ιερέα που την εβάπτισε καθώς και όλους όσοι την είδον. Ημείς τώρα δεν εκάναμε τίποτε άλλο παρά να διορθώσωμεν τα κακώς κείμενα και να παραδώσωμεν το επαμφοτερίζον αυτό πλάσμα ως αγόρι πλέον εις την κοινωνίαν».
Λίγο μετά την εγχείρηση ο συντάκτης επισκέφτηκε την Ελένη στον χειρουργικό θάλαμο. Ήταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι της, μισοζαλισμένη από το χλωροφόρμιο. Η έκφραση και το ύφος της δεν την έδειχναν δυσαρεστημένη. Αντιρρήσεις είχε μόνο ως προς το όνομα που θα έπαιρνε. Οι θεράποντες ιατροί της, «αυτοπροχειρισθέντες και εις κουμπάρους», την ονόμασαν Ηλία. Αλλά η ίδια δεν βρήκε το όνομα αυτό της αρεσκείας της και με μία γκριμάτσα δυσαρέσκειας στην οποία προστέθηκε και ο πόνος από την πρόσφατη εγχείρηση είπε:
«Δεν θέλω να με λέν’ Ηλία. Μένιους θέλω να με λένε».
«Μένιους», σχολιάζει ο συντάκτης του ρεπορτάζ, «είναι προφανώς ο Μενέλαος. Αλλά τι είναι εκείνο που κάνει την εγχειρησθείσαν, αφήνουσα το όνομα της μοιραίας Ελένης, να θέλει να πάρει το όνομα του ανεκτικού βασιλέως της Σπάρτης; Μυστήριον...».
