Επικηδείους για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ εκφώνησαν, κατά τη σημερινή εξόδιο ακολουθία της, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας.
Η εξόδιος ακολουθία έγινε σήμερα, Παρασκευή 20/2, δημοσία δαπάνη, στις 13:00, στη Μητρόπολη Αθηνών, μετά από κοινή απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Παιδείας και Πολιτισμού.
Εκπρόσωποι της πολιτικής, της οικονομίας, της ακαδημαϊκής ζωής, καλλιτέχνες, πλήθος κόσμου κατέκλυσαν τη Μητρόπολη Αθηνών για το ύστατο χαίρε στη σπουδαία επιστήμονα.
Δύο λέξεις συνόδευσαν το στεφάνι του Κυριάκου Μητσοτάκη και της συζύγου του, Μαρέβας, προς τιμήν της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ. «Με ευγνωμοσύνη» έγραφαν αποχαιρετώντας τη διακεκριμένη βυζαντινολόγο.
Επίσης, όπως τόνισε ο πρωθυπουργός, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, τού είχε δώσει ένα σημείωμα το 2015. «Ήταν σκέψεις γραμμένες στο χέρι από την ίδια σε πολυτονικό, σε ένα χειρόγραφο το οποίο μου έδωσε το 2015, όταν με ενθάρρυνε τότε να αναλάβω την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, και από τότε το κρατώ σαν ένα πολύτιμο κειμήλιο» φανέρωσε.
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Ο επικήδειος Μητσοτάκη
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποχαιρέτησε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, τονίζοντας:
«Εκατό χρόνια ζωής, γεμάτης από έρευνα, από γνώσεις, από στοχασμό, από προσφορά στον πολιτισμό και στα κοινά· μέσα σε δρόμους ανηφορικούς και δύσβατους, τους οποίους ποτέ, μα ποτέ, δεν φοβήθηκε. “Όλα όσα πέτυχα και όσα ονειρεύτηκα, τα κατάφερα γιατί δεν ήξερα πως ήταν αδύνατα”, έλεγε η Ελένη.
Γεύτηκε έτσι μια διαδρομή από τις γειτονιές του Βύρωνα, που την έφερε στο κέντρο του κόσμου, έχοντας την αναγνώριση σύσσωμης της ακαδημαϊκής κοινότητας, αλλά και την αγάπη και τον σεβασμό όλων των απλών ανθρώπων και στις δύο πατρίδες της.
Μικρή ήθελε να γίνει μηχανικός με ειδικότητα στις γέφυρες. Σπούδασε όμως Φιλοσοφική και από εκεί βρέθηκε στο Παρίσι. Έγινε καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας και μετά η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης· και ακόμα, Καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού, εμπειρογνώμων της UNESCO, Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF, επικεφαλής του Κέντρου Πομπιντού, του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης, του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στο Παρίσι, Πρόεδρος εδώ του Εθνικού Θεάτρου, αλλά και για πολλά χρόνια του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, καθώς και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και των Ακαδημιών της Βρετανίας, του Βελγίου, του Βερολίνου και της Βουλγαρίας.
Σκέφτομαι ότι η γυναίκα την οποία αποχαιρετούμε τώρα, πέτυχε τελικά να γίνει αυτό που αρχικά ήθελε: μια γέφυρα. Μια γέφυρα ανάμεσα στα προσφυγικά της Αθήνας και τις πρωτεύουσες του κόσμου. Ένας επιστημονικός κρίκος. Άλλη μια γέφυρα που αποκατέστησε την ιστορική συνέχεια του Έθνους μας, μέσω της ανάδειξης του Βυζαντίου ως αναπόσπαστο στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας, όπως επίσης και ένας μόνιμος σύνδεσμος της ερευνητικής δουλειάς με τη δημόσια δράση. Και αυτό, μακριά από ιδεολογικές αγκυλώσεις και συμπλέγματα, ώστε με οδηγούς την εμπειρία και το αποτέλεσμα, η προοδευτική της αναζήτηση να βρει δικαίωση στη φιλελεύθερη σκέψη.
Και αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι η προσφορά της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε αποσπασματικά, ούτε επιλεκτικά. Ακριβώς γιατί η παρουσία της συγκροτεί ένα σύνολο, το οποίο ωστόσο διατρέχουν σε κάθε στιγμή του τρία στοιχεία: η αγάπη για την Ιστορία και την Πατρίδα, η έγνοια για τον “συνάνθρωπο” – μια ελληνική λέξη που επέμενε η ίδια ότι δεν μεταφράζεται σε καμία άλλη γλώσσα – και, τέλος, η τολμηρή άποψη και η γενναιότητα αυτή να διατυπώνεται, ανεξάρτητα από τις εφήμερες ενστάσεις που ίσως να συναντήσει.
Με αυτόν τον τρόπο, η πορεία αυτής της ξεχωριστής προσωπικότητας θα έλεγα ότι κατέστη συνοδοιπόρος της νεοελληνικής εξέλιξης τα τελευταία εκατό χρόνια, σηματοδοτώντας, παρά τις δυσκολίες και τα πισωγυρίσματα, την πρόοδό της. Γι’ αυτό και οι γλαφυρές της διηγήσεις, δίπλα στα λιτά της αποφθέγματα, συγκέντρωναν πάντα το ενδιαφέρον όχι μόνο των διανοουμένων, αλλά κυρίως των καθημερινών ανθρώπων.
Η αφήγησή της, εξάλλου- το γνωρίζουμε όλοι καλά- υπήρξε μοναδική. Γιατί ως ιστορικός έβλεπε την επιστήμη της, την Ιστορία, ως κτήμα όλων, ενώ ως πολίτης επεδίωκε πάντα να μεταφέρει το απόσταγμα των εμπειριών της, σαν μια σκυτάλη στις επόμενες γενιές. “Να κάνετε στη ζωή σας αυτό που θέλετε. Μόνο έτσι θα γεμίσετε την ψυχή σας. Γιατί όπου υπάρχει το θέλω, υπάρχει και το μπορώ”, συμβούλευε η Ελένη πάντα τους νέους. Ενώ “ο εφησυχασμός είναι η μεγαλύτερη δειλία”, επέμενε. “Γιατί όταν αρνείσαι το δικαίωμα της συμμετοχής και της επιλογής, τότε αρνείσαι την ελευθερία σου”.
Μας κάλεσε τελικά να συνειδητοποιήσουμε ότι όποιος διστάζει να αλλάξει, δεν πρέπει τάχα να αυταπατάται ότι μένει ο ίδιος σταθερός σε ένα σημείο, διότι στην πραγματικότητα όλο και θα υποχωρεί.
Είναι διδάγματα από τα πολλά τα οποία άκουγα και εγώ στις συζητήσεις μου μαζί της. Κυριολεκτικά μαθήματα, όχι απλά Ιστορίας, αλλά κυρίως μαθήματα ζωής. Με ένα τέτοιο μάθημα, λοιπόν, θα ήθελα να πω και εγώ το δικό μου προσωπικό “αντίο” στη μεγάλη αυτή Ελληνίδα.
Ήταν σκέψεις γραμμένες στο χέρι από την ίδια σε πολυτονικό, σε ένα χειρόγραφο το οποίο μου έδωσε το 2015, όταν με ενθάρρυνε τότε να αναλάβω την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, και από τότε το κρατώ σαν ένα πολύτιμο κειμήλιο. Είναι ένας επίλογος που θεωρώ ότι αφορά όλους μας. Γι’ αυτό και ένα απόσπασμα το μοιράζομαι σήμερα μαζί σας: ''Όταν πτωχεύουν οι πλούσιοι, δεν θα πλουτίσουν οι φτωχοί. Μα όταν κυβερνούν ανίκανοι, ένοχοι είναι οι ικανοί. Και όταν μόνο οι ανάξιοι μιλούν για αξίες, τότε η απαξίωση θα είναι γενική''.
Καλό σου ταξίδι, αγαπημένη μου Ελένη».
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Ο επικήδειος Τασούλα
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας ανέφερε στον επικήδειο για την ιστορικό:
«Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ πέρασε στην αιωνιότητα των διαχρονικών και οικουμενικών Ελληνίδων και Ελλήνων χάρη σε ένα έργο ζωής. Ήταν ένα κορίτσι από τον Βύρωνα, μια αγωνίστρια της Εθνικής Αντιστάσεως που έθεσε τον εαυτό της υπεράνω μέτρων και συρμών. Ήταν μια Ιστορικός που ήθελε να αναμετρηθεί με την Ιστορία.
Γιατί όπως έλεγε, είχε διαγράψει από το λεξιλόγιό της τη λέξη «αδύνατον». Δεν ήταν όμως αιθεροβάμων. Δεν εφησύχαζε μέσα σε ζωτικά ψεύδη και αυταπάτες. Όπως έλεγε, «ο εφησυχασμός είναι η μεγαλύτερη δειλία». Και μόνο δειλή δεν υπήρξε. Πάντοτε θαρραλέα, είχε ως οδηγό της το «γνώθι σαυτόν». Υπέβαλλε όλες τις αλήθειες, τις δικές της, αλλά και τις αλήθειες των άλλων, στη δοκιμασία του ορθολογισμού. Τις έθετε μία προς μία κάτω από το σκληρό φως της έρευνας, της εργασίας και του λόγου.
Κι έτσι, όχι μόνο δεν εφησύχασε σε στερεότυπα, όχι μόνο δεν αναπαύτηκε περιστοιχισμένη από προκατασκευασμένα σχήματα, αλλά προχώρησε και κατέκτησε νέα εδάφη. Έτσι αναμετρήθηκε με τα μεγάλα. Και έτσι έκανε τα αδύνατα δυνατά. Με σχέδιο, με σκληρή δουλειά, με λόγο υπερήφανο, κοφτερό και ζυγισμένο.
Έκανε τα αδύνατα δυνατά πάνω απ’ όλα στο πεδίο της Ιστορίας. Η Αρβελέρ, που σπούδασε αρχαιολογία στην Αθήνα προτού αφοσιωθεί στην Ιστορία στο Παρίσι ανέσκαψε και έφερε στο φως αλήθειες και όψεις του ελληνισμού και του ευρωπαϊκού πνεύματος. Αλήθειες που η Ευρώπη και η Ελλάδα είχαν από αιώνες αγνοήσει και ξεχάσει.
Η Αρβελέρ έγινε μια από τις πιο αναγνωρισμένες προσωπικότητες στις Κλασικές Σπουδές διεθνώς γιατί απέδειξε ότι το Βυζάντιο βρίσκεται στην καρδιά της Δύσης. Με αδιάπτωτο πάθος έδειξε πώς και γιατί η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έχοντας στο κέντρο της την ελληνική γλώσσα συνδύασε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, τη ρωμαϊκή θεσμική συγκρότηση, το χριστιανικό ηθικό πρότυπο και την πίστη της Ανατολικής Εκκλησίας.
Έδειξε στους Ευρωπαίους την ιστορική ενότητα της Ευρώπης από την αρχαία Ελλάδα και την Κωνσταντινούπολη ως το σήμερα. Έδειξε στους Έλληνες την ενότητα και τη συνέχεια του ελληνισμού. Απέδειξε έτσι εξ επαγωγής την ενότητα Ελλάδας και Ευρώπης.
Εμάς, τους σύγχρονους Έλληνες, μας κάλεσε να κατανοήσουμε ότι είμαστε η ζωντανή έκφραση αυτής της συνέχειας. Μας έμαθε ότι το Βυζάντιο είναι Ελληνική Αυτοκρατορία. Είναι η γέφυρα μεταξύ της αρχαιότητας και της νεοελληνικής Ιστορίας. Μας έμαθε ότι το Βυζάντιο μας πρόσφερε δύο πράγματα, τη σύγχρονη μορφή της ελληνικής γλώσσας, καθώς και την ορθοδοξία. Και μας εξήγησε η σπουδαία αυτή Ελληνίδα Δασκάλα ότι αυτά τα δύο συναποτελούν τη βάση της νεοελληνικής ταυτότητας.
Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ ήταν ένα υπόδειγμα αυθεντικότητας, πνευματικού θάρρους και ελευθερίας της σκέψης. Νίκησε το χρόνο με όλους τους τρόπους και σε όλα τα αλώνια. Με το έργο της, αλλά και με τη μακρά ζωή της. Και με το νεανικό πείσμα της κατόρθωσε να επιβεβαιώσει ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία.
Το έργο της, αλλά και το υπόδειγμα σκέψης και ζωής που την αξίωσε να επιτύχει αυτό το έργο μπορεί να είναι πρότυπο και οδηγός για κάθε νέα και για κάθε νέο που θέλει να σπάσει στεγανά και να κατακτήσει κορυφές.
Αυτοκράτορες και φιλόσοφοι, Άγιοι και ποιητές υποδέχονται τώρα την Ελένη Αρβελέρ στην αιώνια ζωή. Όταν φεύγει ένας άνθρωπος που θαυμάσαμε ή που αγαπήσαμε σκεφτόμαστε όλα αυτά που δεν πρόλαβαν να γίνουν, που δεν πρόλαβαν να λεχθούν. Τον πόνο μας σήμερα απαλύνει το γεγονός ότι είναι τελικά αμέτρητα όσα η Ελένη Αρβελέρ μας πρόσφερε και μας είπε. Και ότι η αναγνώριση, η εκτίμηση και η αγάπη που της προσφέραμε, δεν ήταν ποτέ λίγη.
Τώρα, ως ύστατη τιμή στη μνήμη της πρέπει να συνειδητοποιήσουμε αυτό που ήθελε να μας πει. Να αναγνωρίσουμε το αγαθό της ενότητας και της συνεννόησης ως τον ιστορικά αποδεδειγμένο μοναδικό δρόμο για την αποτροπή δεινών. Να κοιτάξουμε πιο μπροστά και πιο ψηλά, με σεμνότητα και σοβαρότητα, με συλλογικό «γνώθι σαυτόν», αλλά και με θάρρος και αυτοπεποίθηση. Κι έτσι, με αυτό τον τρόπο, να διαγράψουμε κι εμείς από το εθνικό μας λεξιλόγιο τη λέξη «αδύνατον».
Αιωνία της η μνήμη».
