Ο Douglas Tompkins έγινε γνωστός ως συνιδρυτής της εταιρείας ενδυμάτων The North Face, όμως τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνέδεσε το όνομά του με μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές παρεμβάσεις περιβαλλοντικής προστασίας στον κόσμο.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, άρχισε να επενδύει μεγάλο μέρος της προσωπικής του περιουσίας στην αγορά εκτεταμένων εκτάσεων στη Χιλή και την Αργεντινή. Δεν επεδίωξε την ιδιωτική αξιοποίηση της γης, αλλά αντιθέτως αγόρασε περιοχές άγριας φύσης με στόχο να αποκαταστήσει υποβαθμισμένα οικοσυστήματα και, στη συνέχεια, να τις εντάξει σε καθεστώς δημόσιας προστασίας.
Σε βάθος άνω των δύο δεκαετιών, μέσω οργανισμών διατήρησης που δημιούργησε μαζί με τη σύζυγό του, Κριστίν ΜακΝτίβιτ Τόμπκινς, αποκτήθηκαν περίπου 8,9 εκατομμύρια στρέμματα γης στη Νότια Αμερική. Οι αγορές αφορούσαν δάση, ορεινές περιοχές και παλαιά κτηνοτροφικά κτήματα. Πολλά από αυτά είχαν υποβαθμιστεί από προηγούμενη χρήση και απαιτούσαν μακρόχρονη οικολογική αποκατάσταση.
Το μοντέλο που ακολούθησε ο Τόμπκινς βασίστηκε στην αρχή «αγορά – αποκατάσταση – θεσμική προστασία». Οι εκτάσεις δεν παρέμειναν σε ιδιωτικό έλεγχο, αλλά παραδόθηκαν σταδιακά στο δημόσιο, κυρίως μέσω της δημιουργίας ή επέκτασης εθνικών πάρκων. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε διαπραγματεύσεις με τα κράτη, αλλαγές στο καθεστώς χρήσεων γης και δεσμεύσεις για μακροχρόνια δημόσια διαχείριση.
Η φιλοσοφία της «βαθιάς οικολογίας»
Πίσω από τις επιλογές αυτές υπήρχε και σαφές ιδεολογικό υπόβαθρο. Ο Tompkins είχε επηρεαστεί από τη φιλοσοφία της «βαθιάς οικολογίας», η οποία αντιμετωπίζει τη φύση όχι ως οικονομικό πόρο, αλλά ως αξία καθαυτή. Στο πλαίσιο αυτό υποστήριζε τον περιορισμό της ανθρώπινης παρέμβασης και τη δημιουργία μεγάλων, συνεχόμενων προστατευόμενων περιοχών, ικανών να λειτουργούν χωρίς διαρκή ανθρώπινη διαχείριση.
Η πιο χαρακτηριστική εφαρμογή του μοντέλου αυτού σημειώθηκε στη Χιλή. Μετά τον θάνατό του το 2015, ολοκληρώθηκαν συμφωνίες με το χιλιανό κράτος που οδήγησαν στη μεταβίβαση περισσότερων από 4 εκατομμύρια στρέμματα στο δημόσιο. Οι εκτάσεις αυτές εντάχθηκαν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο εθνικών πάρκων στην Παταγονία, μεταβάλλοντας ουσιαστικά τον χάρτη των προστατευόμενων περιοχών της χώρας. Αντίστοιχες, αν και μικρότερης κλίμακας, κινήσεις έγιναν και στην Αργεντινή.
Η δράση του Tompkins προκάλεσε αντιδράσεις ήδη από τα πρώτα στάδια. Στη Χιλή, ιδίως, οι μαζικές αγορές γης από ξένο ιδιώτη προκάλεσαν καχυποψία, κυρίως σε ό,τι αφορά ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και ελέγχου στρατηγικών περιοχών. Η στάση αυτή άρχισε να αλλάζει μόνο όταν οι εκτάσεις πέρασαν οριστικά σε δημόσιο καθεστώς και χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία εθνικών πάρκων.
Ο Douglas Tompkins σκοτώθηκε το 2015 σε ατύχημα με καγιάκ στην Παταγονία, σε ηλικία 72 ετών. Μετά τον θάνατό του, το έργο του συνέχισε η σύζυγός του, η οποία ολοκλήρωσε τις συμφωνίες με τα κράτη της Χιλής και της Αργεντινής και διασφάλισε τη θεσμική κατοχύρωση των προστατευόμενων περιοχών.
