Ο εγκέφαλος περνά από πέντε διακριτές φάσεις κατά τη διάρκεια της ζωής, με καθοριστικά «σημεία καμπής» στις ηλικίες των 9, 32, 66 και 83 ετών, όπως αποκαλύπτουν οι επιστήμονες.
Περίπου 4.000 άνθρωποι έως 90 ετών υποβλήθηκαν σε εγκεφαλικές τομογραφίες, ώστε να καταγραφούν οι συνδέσεις ανάμεσα στα εγκεφαλικά τους κύτταρα.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ έδειξαν ότι ο εγκέφαλος παραμένει στη «φάση της εφηβείας» μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 30, όταν και φτάνει στο «απόγειό» του.
Λένε, επίσης, ότι τα ευρήματα μπορεί να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε γιατί ο κίνδυνος για ψυχικές διαταραχές και άνοια μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ζωής.
Ο εγκέφαλος αλλάζει διαρκώς ανταποκρινόμενος στη νέα γνώση και τις νέες εμπειρίες – όμως η έρευνα δείχνει ότι αυτή η μεταμόρφωση δεν είναι μια ομαλή, σταθερή διαδικασία από τη γέννηση έως τον θάνατο. Αντίθετα, υπάρχουν πέντε φάσεις:
- Παιδική ηλικία: από τη γέννηση έως τα 9
- Εφηβεία: από τα 9 έως τα 32
- Ενήλικη ζωή: από τα 32 έως τα 66
- Πρώιμη γήρανση: από τα 66 έως τα 83
- Όψιμη γήρανση: από τα 83 και μετά
«Ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Πάντα ενισχύει και αποδυναμώνει συνδέσεις και δεν ακολουθεί μια σταθερή πορεία – υπάρχουν διακυμάνσεις και φάσεις αναδόμησης», εξηγεί στο BBC η δρ Alexa Mousley.
Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να φτάσουν σε αυτά τα ορόσημα νωρίτερα ή αργότερα – όμως οι ερευνητές σημειώνουν ότι εντυπωσιάστηκαν από το πόσο καθαρά ξεχώριζαν αυτές οι ηλικίες στα δεδομένα.
Οι πέντε φάσεις του εγκεφάλου
Παιδική ηλικία: Η πρώτη περίοδος είναι εκείνη κατά την οποία ο εγκέφαλος αυξάνεται ραγδαία σε μέγεθος, ενώ ταυτόχρονα «αραιώνει» τον υπερβολικά μεγάλο αριθμό συνδέσεων ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα που δημιουργούνται στην αρχή της ζωής.
Σε αυτή τη φάση ο εγκέφαλος γίνεται λιγότερο αποδοτικός. Λειτουργεί σαν ένα παιδί που περιπλανιέται σε ένα πάρκο, πηγαίνοντας όπου θέλει, αντί να ακολουθεί ευθεία πορεία από το Α στο Β.
Εφηβεία: Από την ηλικία των 9 ετών όλα αλλάζουν απότομα, καθώς οι συνδέσεις του εγκεφάλου μπαίνουν σε μια φάση ακραίας αποδοτικότητας. «Είναι μια τεράστια μετατόπιση», λέει η δρ Mousley, περιγράφοντας την πιο βαθιά αλλαγή ανάμεσα στις φάσεις του εγκεφάλου.
Αυτή είναι και η περίοδος όπου εμφανίζεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος έναρξης ψυχικών διαταραχών.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η εφηβεία τελειώνει πολύ αργότερα απ’ ό,τι πιστεύαμε. Κάποτε θεωρούνταν ότι περιορίζεται στα εφηβικά χρόνια, αργότερα ότι συνεχίζεται μέχρι τα 20+, και τώρα, σύμφωνα με τη μελέτη, φτάνει μέχρι τις αρχές των 30.
Αυτή είναι η μοναδική φάση κατά την οποία το δίκτυο νευρώνων του εγκεφάλου γίνεται πιο αποδοτικό. Η δρ Mousley λέει ότι αυτό επιβεβαιώνει πολλές μετρήσεις της εγκεφαλικής λειτουργίας που δείχνουν ότι ο εγκέφαλος «κορυφώνεται» στις αρχές της δεκαετίας των 30, προσθέτοντας πως είναι «πολύ ενδιαφέρον» ότι ο εγκέφαλος παραμένει στην ίδια φάση από τα 9 έως τα 32.
Ενήλικη ζωή: Ακολουθεί ένα μεγάλο διάστημα σταθερότητας, η μεγαλύτερη περίοδος του εγκεφάλου, που διαρκεί τρεις δεκαετίες.
Οι αλλαγές είναι πιο αργές σε σχέση με τις «εκρήξεις» της προηγούμενης περιόδου, αλλά εδώ βλέπουμε την αποδοτικότητα του εγκεφάλου να αρχίζει να υποχωρεί.
Η δρ Mousley σημειώνει ότι αυτό «ταιριάζει με την επίπεδη πορεία της νοημοσύνης και της προσωπικότητας» που πολλοί από εμάς έχουμε παρατηρήσει ή βιώσει.
Πρώιμη γήρανση: Ξεκινά στα 66, αλλά δεν πρόκειται για ξαφνική ή απότομη πτώση. Αντίθετα, εμφανίζονται μετατοπίσεις στα πρότυπα των συνδέσεων του εγκεφάλου.
Ο εγκέφαλος παύει να λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο και χωρίζεται σε περιοχές που δουλεύουν πιο στενά μεταξύ τους. Αν και η μελέτη αφορούσε μόνο υγιείς εγκεφάλους, αυτή είναι και η ηλικία όπου αρχίζουν να εμφανίζονται η άνοια και η υψηλή αρτηριακή πίεση, που επηρεάζουν την εγκεφαλική υγεία.
Όψιμη γήρανση: Στα 83 μπαίνουμε στην τελική φάση. Υπάρχουν λιγότερα δεδομένα γι’ αυτή την ομάδα, καθώς ήταν δύσκολο να βρεθούν υγιείς εγκέφαλοι για τομογραφίες. Οι αλλαγές μοιάζουν με της πρώιμης γήρανσης, αλλά είναι ακόμη πιο έντονες.
Η δρ Mousley είπε ότι αυτό που την εξέπληξε περισσότερο είναι το πόσο καλά «οι διαφορετικές ηλικίες ευθυγραμμίζονται με πολλά σημαντικά ορόσημα», όπως η εφηβεία, τα προβλήματα υγείας στη μέση και τρίτη ηλικία, αλλά και οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές των early 30s – όπως η μετάβαση στην πατρότητα και τη μητρότητα.
Με πληροφορίες από BBC
