Ο σερ Τιμ Μπέρνερς-Λι, ο επιστήμονας που εφηύρε τον Παγκόσμιο Ιστό (World Wide Web) πριν από τρεις δεκαετίες, μίλησε για την απόφασή του να τον διαθέσει δωρεάν σε όλο τον κόσμο και εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για το πώς η ιδέα του έχει αλλοιωθεί από τα κοινωνικά δίκτυα, την εμπορευματοποίηση των προσωπικών δεδομένων και την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης.
Το 1989, εργαζόμενος στο CERN στη Γενεύη, ο Μπέρνερς-Λι είχε μια φαινομενικά «εκκεντρική» ιδέα: να συνδυάσει δύο υπάρχουσες τεχνολογίες, το διαδίκτυο και το υπερκείμενο (hypertext).
«Αν μπορείς να βάλεις τα πάντα μέσα, τότε μετά από λίγο θα τα έχει όλα», θυμάται, περιγράφοντας τη λογική που τον καθοδηγούσε. Σχεδίαζε το όραμά του σε πίνακες, σε σημειώσεις, ακόμη και στο ελβετικό χιόνι με το μπαστούνι του σκι.
Μετά από επίμονες προσπάθειες, οι προϊστάμενοί του στο CERN του επέτρεψαν να προχωρήσει. Το 1993 έπεισε τον οργανισμό να παραχωρήσει τα δικαιώματα στο δημόσιο τομέα. «Δεν μπορούσα να ζητήσω από τον κόσμο να πληρώνει για κάθε αναζήτηση ή ανέβασμα. Έπρεπε να είναι δωρεάν», εξηγεί.
Από το όραμα στην εμπορευματοποίηση
Σήμερα, όμως, ο «πατέρας του ιστού» αναρωτιέται: «Είναι ακόμη ελεύθερος ο ιστός; Όχι, όχι όλος».
Κατά τον ίδιο, ο έλεγχος έχει περάσει σε λίγες μεγάλες πλατφόρμες που συλλέγουν δεδομένα χρηστών για εμπορικούς ή κυβερνητικούς σκοπούς. «Δεν είμαστε πια πελάτες· έχουμε γίνει το προϊόν», σημειώνει.
Η κατάχρηση των δεδομένων, όπως λέει, δεν περιορίζεται στη διαφήμιση: οδηγεί σε διασπορά παραπληροφόρησης, σε περιεχόμενο που βλάπτει την ψυχική υγεία των εφήβων και ακόμη και σε βία στον πραγματικό κόσμο.
Ο Μπέρνερς-Λι προωθεί την πλατφόρμα Solid, ένα ανοικτό πρότυπο που ανέπτυξε με την ομάδα του στο MIT. Εκεί τα δεδομένα παραμένουν υπό τον έλεγχο του χρήστη. «Εσύ παράγεις αυτά τα δεδομένα — τις κινήσεις σου, τις επιλογές σου, το σώμα σου, τις αποφάσεις σου. Πρέπει να σου ανήκουν», υπογραμμίζει.
Κατά τον ίδιο, τα προσωπικά δεδομένα που σήμερα καταγράφονται σε πολλαπλές και ασύνδετες πλατφόρμες θα πρέπει να βρίσκονται υπό τον έλεγχο του χρήστη, ο οποίος θα καθορίζει πότε και με ποιον θα τα μοιράζεται.
Η εμπειρία του με το διαδίκτυο τον οδηγεί να μιλήσει με ιδιαίτερη έμφαση για την τεχνητή νοημοσύνη: «Δεν μπορούμε να αφήσουμε να συμβεί με την AI ό,τι έγινε με τα social media».
Ήδη από το 2017 είχε προτείνει ένα σενάριο με τo «Charlie», ένα AI μοντέλο που λειτουργεί όπως ο γιατρός ή ο δικηγόρος, δεσμευμένο από κανόνες και κανονισμούς υπέρ του ατόμου. «Γιατί να μην υιοθετηθούν τα ίδια πλαίσια για την AI;» ρωτά.
«Δεν είναι αργά να πάρουμε πίσω τον ιστό»
Πιστεύει πως απαιτείται ένας διεθνής μη κερδοσκοπικός οργανισμός, αντίστοιχος με το CERN, για την έρευνα και διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης. Οι κυβερνήσεις, λέει, έχουν καθυστερήσει υπερβολικά να ρυθμίσουν την ψηφιακή πραγματικότητα, αφήνοντας τις εταιρείες να καθορίζουν τους κανόνες.
Παρά τις ανησυχίες του, ο Μπέρνερς-Λι παραμένει αισιόδοξος. «Έδωσα τον ιστό δωρεάν γιατί πίστευα ότι θα λειτουργούσε μόνο αν λειτουργούσε για όλους. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σήμερα», τονίζει.
Η επαναφορά της ισορροπίας, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτεί πολιτική βούληση: «Η ρύθμιση και η διεθνής διακυβέρνηση είναι τεχνικά εφικτές. Αν καταφέρουμε να τις εφαρμόσουμε, μπορούμε να αποκαταστήσουμε τον ιστό ως εργαλείο συνεργασίας, δημιουργικότητας και αλληλεγγύης».
Με πληροφορίες από Guardian
