«Το θύμα δεν ήταν αναμαλλιασμένο, δεν πείθει»: Η δίκη Φιλιππίδη και ο ρόλος του Εισαγγελέα

Δίκη Φιλιππίδη: Επιτέλους, ένας φεμινιστής εισαγγελέας;  Facebook Twitter
Αναρωτιέται κανείς μήπως το ποινικό μας σύστημα θα μπορούσε να διαμορφωθεί διαφορετικά έτσι ώστε σε εγκλήματα τέτοιου είδους τα θύματα να νιώθουν ότι έχουν περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή τους για να υποστηρίξουν αυτό που τους συνέβη, χωρίς να τρέμουν ότι κανείς δεν θα τις πιστέψει. 
0



Ο ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ
στη δίκη Φιλιππίδη μοιάζει να έχει κάνει αξιοπρόσεκτη δουλειά στην ανάδειξη όλων εκείνων των σημείων που εξηγούν οι φεμινίστριες εδώ και χρόνια ότι δυσκολεύουν τη δικαίωση του θύματος. 

Ας δούμε μερικά απ’ αυτά

• Εισαγγελέας: Μέρες μετά το περιστατικό, απαντούσε στον κατηγορούμενο στα τηλεφωνήματα. Γιατί σηκώνει το τηλέφωνο, αφού ξέρει ότι της τηλεφωνεί ο κατηγορούμενος; Γιατί δεν βάζει φραγή στο τηλέφωνο; Γιατί δεν του κάνει έγκληση; Γιατί δεν απευθύνεται στην αστυνομία;

Εδώ ο εισαγγελέας μοιάζει να υπογραμμίζει ότι στο έγκλημα του βιασμού το θύμα αφενός διστάζει να προβεί σε πράξεις κατά του βιαστή της και ταυτόχρονα ότι η εμπιστοσύνη στην αστυνομία είναι χαμηλή. 

Γιατί, λοιπόν, δεν μπλοκάρει μια γυναίκα τον βιαστή της; Μια απάντηση είναι ότι μπορεί να φοβάται. Μια άλλη ότι προσπαθεί να κανονικοποιήσει μέσα της αυτό που συνέβη και να εντάξει τον βιασμό στη σφαίρα του φυσιολογικού για να μη χρειαστεί να τον συνειδητοποιήσει. Μια τρίτη απάντηση είναι ότι μπορεί να ένιωθε μουδιασμένη μετά την πράξη και δεν ήθελε να ρισκάρει επόμενη επίθεση. Μια τέταρτη, ότι δεν έκανε απολύτως τίποτα γιατί φοβόταν ότι, αν έκανε οτιδήποτε, η θέση της θα επιδεινωνόταν. Ορθώς φαίνεται να υπονοείται ότι μια γυναίκα που βρίσκεται στη θέση θύματος βιασμού δεν ακολουθεί απαραίτητα το manual ορθής διαχείρισης. 

Τα θύματα βιασμού έχουν ανάγκη από χρόνο. Χρειάζεται χρόνος για να συνειδητοποιήσει κάποια τι έγινε και να αποφασίσει πώς επιθυμεί να αντιδράσει. Γι’ αυτό, άλλωστε, τα τελευταία χρόνια έχουμε δει τόσες γυναίκες να καταφεύγουν στη δικαιοσύνη, τηρώντας το χρονικό περιθώριο που τους δίνει ο ίδιος ο νόμος.

Στη συνέχεια, ο εισαγγελέας ρίχνει φως σ’ ένα ζήτημα που συχνά δεν συζητείται μέσα σε μια δικαστική αίθουσα. Αναφέρεται στην απουσία απ’ την πλευρά της καταγγέλλουσας πράξεων που θα έφερναν το έγκλημα στο δικαστήριο. Πράγματι, γιατί δεν καταγγέλει μια γυναίκα τον βιασμό της; Μήπως επειδή οι γυναίκες έχουν μεγαλώσει θεωρώντας εαυτόν υπεύθυνο για τις σεξουαλικές επιθέσεις των αντρών; Μήπως επειδή γνωρίζουν πως η καταγγελία τις φέρνει αμέσως αντιμέτωπες με το ερώτημα «δηλαδή εσύ δεν κούνησες την ουρά σου;». Μπορεί να ντρέπονται, μπορεί να φοβούνται ότι θα τις χωρίσει ο σύντροφός τους αν το μάθει, μπορεί να μη θέλουν να «χαλάσουν την οικογένεια» με το στίγμα που κουβαλάνε ως βιασμένες. Μήπως ευθύνεται το ότι η καταγγελία σημαίνει αναγνώριση αυτού που συνέβη, και είναι πάρα πολλά τα θύματα που προτιμούν να κάνουν ότι δεν συνέβη τίποτα απ’ το να μπουν σε διαδικασίες απόδειξης που θα τα εξευτελίσουν και θα φέρουν στο εδώλιο την ηθική και την υπόστασή τους; Ή το ότι πολλές γυναίκες αποφεύγουν τους αστυνομικούς ακόμη και στον δρόμο γιατί δεν τους εμπιστεύονται και ξέρουν ότι χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να τις παρενοχλήσουν χωρίς συνέπειες; 

Σε μία μόνο πρόταση ο εισαγγελέας κατάφερε να χωρέσει δεκάδες έννοιες που συζητάμε διαρκώς για την κουλτούρα του βιασμού και τις πρακτικές συνέπειές του. Πράγματι, λόγω αυτής της διάχυτης κουλτούρας, οι γυναίκες που βιάζονται έχουν να διαχειριστούν ένα βουνό μετά το έγκλημα που τελείται σε βάρος τους. Δικηγόροι, νομικοί, ψυχίατροι, ψυχολόγοι και πάσης φύσης ειδικοί έχουν γράψει και ερευνήσει το τι συμβαίνει μετά τον βιασμό και έχουν αποφανθεί ότι η αντίδραση των γυναικών δεν είναι πάντα η ίδια και υπάρχουν δεκάδες παράγοντες που επηρεάζουν το αν το θύμα θέλει ή όχι να προβεί σε ενέργειες για την απόδοση δικαιοσύνης. Αρκεί να έχεις γνωρίσει μερικές γυναίκες που έχουν υποστεί βιασμό για να ξέρεις ότι η ντροπή, το αίσθημα ευθύνης και η ανάγκη να πάει το θύμα στο μπάνιο για να πλυθεί και να το βγάλει από πάνω του είναι πολύ συχνές αντιδράσεις. 

• Εισαγγελέας: Έχετε να κρίνετε δύο απόπειρες βιασμού που φέρονται να έγιναν από τον κατηγορούμενο. Κύριο γνώρισμα και των δύο είναι ότι καταγγέλθηκαν μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα και από τις δύο. Είναι πασίδηλο ότι αυτά τα αδικήματα πρέπει να καταγγέλλονται άμεσα για να υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία: ιατροδικαστική έκθεση, άρση επικοινωνιών, έρευνα και αυτοψία στον χώρο του συμβάντος, και άλλα.

Ορθώς παρατηρεί ο εισαγγελέας ότι η καταγγελία απέχει χρονικά από τον χρόνο τέλεσης του φερόμενου εγκλήματος. Εδώ υπογραμμίζεται κάτι τρομερά συνηθισμένο. Τα θύματα βιασμού έχουν ανάγκη από χρόνο. Χρειάζεται χρόνος για να συνειδητοποιήσει κάποια τι έγινε και να αποφασίσει πώς επιθυμεί να αντιδράσει. Γι’ αυτό, άλλωστε, τα τελευταία χρόνια έχουμε δει τόσες γυναίκες να καταφεύγουν στη δικαιοσύνη, τηρώντας το χρονικό περιθώριο που τους δίνει ο ίδιος ο νόμος. Αλλιώς, ο βιασμός θα είχε χρόνο παραγραφής το 24ωρο – ή πάει το θύμα στην αστυνομία ή δεν πάει, και πάμε παρακάτω. Αν ο νόμος ήθελε να μην μπορεί να στραφεί το θύμα εναντίον του βιαστή, το μόνο που θα χρειαζόταν να κάνει θα ήταν να μειώσει τον χρόνο παραγραφής. Εφόσον ο ίδιος ο νόμος δίνει στα θύματα βιασμού δυνατότητα καταγγελίας χρόνια μετά το συμβάν, το απόσπασμα αυτό μάς θυμίζει ότι η καταγγελλούσα προχώρησε σε χρήση των δικαιωμάτων που της δίνει το νομικό της σύστημα. Είναι πασίδηλο, λοιπόν, ότι τα εγκλήματα αυτά πρέπει να καταγγέλλονται εντός των χρονικών ορίων που ορίζει ο νομοθέτης. 

Το απόσπασμα αυτό αναφέρεται και σε κάτι ακόμα, στο τι ακριβώς σημαίνει «αποδεικτικά στοιχεία» σε περίπτωση βιασμού. Η γυναίκα-θύμα βιασμού πρέπει να είναι ταυτόχρονα και τέρας ψυχραιμίας. Αυτό που αναμένεται από εκείνη είναι, αφού βιαστεί, να μπει στο Google, να ψάξει «ιατροδικαστής κοντά μου» ή «αστυνομικό τμήμα στην περιοχή μου» και να προχωρήσει στις σχετικές διαδικασίες παραμένοντας στη διάθεση των αρμόδιων οργάνων για να καταθέσει, να εξηγήσει και να απαντήσει σε ερωτήσεις, φροντίζοντας η μνήμη της να είναι στην καλύτερη δυνατή κατάσταση για να μην πέσει σε «αντιφάσεις». Θα ήταν ευκταίο να έχει κινηματογραφήσει τον βιασμό της, αλλά ο νόμος αναγνωρίζει ότι αυτό είναι κατά τι δύσκολο και, προς το παρόν, δεν το απαιτεί.  

• Εισαγγελέας: Η φίλη της, την οποία συνάντησε μετά το συμβάν η καταγγέλλουσα, δεν είδε αναμαλλιασμένα μαλλιά, σκισμένα ρούχα και άλλα χτυπήματα, παρά μόνο κάτι κοκκινίλες.

Στο σημείο αυτό, ο εισαγγελέας μοιάζει να μας θυμίζει ότι δεν υπάρχει μια ενιαία εμφάνιση για τα θύματα βιασμού, γι’ αυτό το αν μια γυναίκα είναι αναμαλλιασμένη, με σκισμένα ρούχα και εμφανή χτυπήματα δεν αποδεικνύει το αν βιάστηκε ή όχι. Ορθώς υπονοείται το γεγονός ότι, εφόσον οι δράστες είναι συχνότατα γνωστοί των γυναικών που βιάζουν –σύντροφοι, σύζυγοι, συνάδελφοι–, η αντίδραση και, μετέπειτα, η εικόνα των θυμάτων διαφέρει. Είναι, άλλωστε, γνωστό ότι πολλές φορές, κατά τη διάρκεια του βιασμού, το θύμα παγώνει και ακινητοποιείται, με αποτέλεσμα να μη φέρει με εμφανή τρόπο σημάδια αυτού που υπέστη. 

• Εισαγγελέας: Η καταγγέλλουσα είναι η μόνη μάρτυρας του καταγγελλόμενου συμβάντος εκείνη την Κυριακή στο θέατρο, δεν ήταν κανείς άλλος εκεί. Ο κατηγορούμενος και η καταγγέλλουσα ήταν μόνοι τους στο καμαρίνι.

Εκπληκτικά υπογραμμίζει ο εισαγγελέας ένα πολύ πρακτικό ζήτημα στη διαδικασία απόδοσης δικαιοσύνης σε περιπτώσεις βιασμού. Εφόσον οι βιασμοί γίνονται ιδιωτικά και συνήθως όχι στη μέση της πλατείας Συντάγματος, πώς μπορεί η καταγγέλλουσα ν’ αποδείξει την αλήθεια όταν είναι ο λόγος της εναντίον του λόγου του θύτη; Αναρωτιέται κανείς μήπως το ποινικό μας σύστημα θα μπορούσε να διαμορφωθεί διαφορετικά έτσι ώστε σε εγκλήματα τέτοιου είδους τα θύματα να νιώθουν ότι έχουν περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή τους για να υποστηρίξουν αυτό που τους συνέβη χωρίς να τρέμουν ότι κανείς δεν θα τα πιστέψει. 

• Εισαγγελέας: Η αμφιβολία είναι ταγμένη υπέρ του κατηγορούμενου. Πρέπει να ελέγχεται η αξιοπιστία του θύματος και να μη δίδεται αβρόχοις ποσί βραβείο αξιοπιστίας.

Στο σημείο αυτό ο εισαγγελέας σημειώνει αυτό που ξέρουμε όλες. Το να επιδιωχθεί απόδοση δικαιοσύνης για ένα έγκλημα όπως είναι ο βιασμός θα κάνει το θύμα να νιώσει ότι δικάζεται εκείνο. Είναι σημαντική αυτή η αναγνώριση από ένα πρόσωπο σε τέτοια θέση. Είναι σπουδαίο να είναι μια γυναίκα ενημερωμένη για την πραγματικότητα της διαδικασίας ώστε να μπορέσει να προετοιμαστεί κατάλληλα για το είδος της μάχης που θα δώσει. To βραβείο αξιοπιστίας θα δοθεί στο θύμα όταν περάσει από τις διάφορες δοκιμασίες που της επιφυλάσσει το δικαιικό μας σύστημα. Στο τέλος, αφού «βρέξει τα πόδια της», μπορεί να ελπίζει ότι θα την πιστέψουν. Αρκεί να φροντίσει, αφότου έχει βιαστεί, να θυμάται το εσώρουχο του βιαστή της και να έχει καλέσει τον ιατροδικαστή που έχει στο speed dial να της επιβεβαιώσει ότι τη βίασαν για να προχωρήσει σε δικαίωση.  

Είναι απαραίτητο, λοιπόν, όποια γυναίκα αποφασίσει να στραφεί στη δικαιοσύνη, να οπλιστεί με υπομονή και ειλικρινή δικηγόρο που θα τη βοηθήσει να δικαστεί για το έγκλημα που υπέστη με το λιγότερο δυνατό κόστος. 

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Οπτική Γωνία / Γιατί η δίκη Φιλιππίδη θα πρέπει να διδάσκεται σε όλες τις νομικές σχολές;

Από τις ερωτήσεις του Εισαγγελέα έως την έμπρακτη στήριξη των ηθοποιών, η δίκη Φιλιππίδη βρίθει πατριαρχικών συμβολισμών και συμπυκνώνει ένα μέρος της φεμινιστικής θεωρίας.
ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΛΙΑΚΑΚΟΥ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Αθήνα / Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης μεταξύ κεντρικής διοίκησης και Δήμου Αθηναίων βρίσκεται πλέον το θέμα της λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, μετά την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου να προχωρήσει, κατά πλειοψηφία, στην επαναφορά της κυκλοφορίας οχημάτων και στη μετατροπή της σε δρόμο ήπιας κυκλοφορίας.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Ρεπορτάζ / Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Κάποιοι ελπίζουν στην επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα και άλλοι ζητάνε την επιστροφή του Γρηγόρη Δημητριάδη. Οι πληροφορίες της LiFO επιβεβαιώνουν τις συζητήσεις για την επιστροφή του Δημητριάδη, αλλά στο κόμμα και όχι στο Μαξίμου.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Οπτική Γωνία / Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Η κυβέρνηση σκληραίνει ακόμα περισσότερο την αντιμεταναστευτική της πολιτική, στοχοποιώντας επιπλέον ξανά τις ΜΚΟ, ευτυχώς όμως όχι χωρίς «αντίλογο», παρά την απουσία ικανής αντιπολίτευσης και σε αυτό το πεδίο. 
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Με απειλούν από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Οπτική Γωνία / «Δέχομαι απειλές από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Η Ιωάννα Αλυγιζάκη μιλά για το γράμμα που έλαβε στο μαγαζί της στα Χανιά ενώ ο πρώην πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Μίνος Μωυσής σχολιάζει τις συνέπειες του περιστατικού και περιγράφει την ανησυχία του για τη μισαλλοδοξία στην Ελλάδα. 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Δυο καράβια των παιδικών χρόνων

Οπτική Γωνία / Η αριστοκρατική Μαριλένα και η τραχιά Μυρτιδιώτισσα όργωσαν τις ελληνικές θάλασσες, αφήνοντας το στίγμα τους

Βίος και πολιτεία δυο καραβιών που έγραψαν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία στα όχι άγνωστα αλλά και όχι πάντοτε ήρεμα νερά της Ελλάδας.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
«Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ρεπορτάζ / «Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης, που ζει στη Χίο και καλλιεργεί εκεί ο ίδιος τη δική του γη, περιγράφει στη LiFo την καθημερινότητα, που έχει αλλάξει ριζικά μετά τις φωτιές, και την προσπάθεια των κατοίκων να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Βασιλική Σιούτη / Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτό το τέλος; Τραμπ και Πούτιν μοιάζουν αποφασισμένοι, αλλά ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βιάζονται.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Οπτική Γωνία / Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Αν έβγαζε κάποιος ένα συμπέρασμα από τον χειρισμό της υπόθεσης αυτής, θα έλεγε πως «όλα ήταν ένα λάθος». Ένα λάθος το οποίο πολλοί δεν το βλέπουν ως τέτοιο, καθώς θεωρούν αυτονόητο να μαθαίνουν πληροφορίες για τις ζωές των άλλων, ακόμα και αν αυτές έχουν δυσκολίες και απαιτούν σεβασμό.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Οπτική Γωνία / Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Από που προκύπτει το αναρχικό, πόσο μάλλον κάποιο «κομμουνιστικό» προφίλ των «εμπρηστών»; Από ένα σκουλαρίκι, την είδηση για το χασίς και τα τσίπουρα, τα ρούχα που είναι αυτά που συναντάς σε πλήθος εικοσάρηδων σε πλατείες και δρόμους της χώρας;
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Οπτική Γωνία / Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Υπάρχει ανάγκη στην πολιτική ζωή για ένα νέο κόμμα; Υπάρχει κρίσιμος ζωτικός χώρος που δεν έχει εκπροσώπηση; Μπορεί να ξεπεραστούν ή, έστω, να αμβλυνθούν οι έντονα αρνητικές μνήμες από τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ; Είναι ο Αλέξης Τσίπρας το ιδανικό πρόσωπο;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Σουδάν: Ο ξεχασμένος πόλεμος και τα «παιδιά-πρόσφυγες» που κατηγορούνται ως διακινητές

Οπτική Γωνία / Σουδάν: Η μεγαλύτερη τραγωδία του αιώνα δεν γίνεται ποτέ πρωτοσέλιδο

Οι νεκροί από τις συγκρούσεις, την πείνα και τις επιδημίες υπολογίζεται συνολικά περί το 1 εκατ., και περισσότεροι από τους μισούς εξ αυτών είναι παιδιά. Μια εφιαλτική κατάσταση, που έχει όμως την «ατυχία» να περνά σε δεύτερη ή και τρίτη μοίρα, καθώς ούτε τα ΜΜΕ και τους διεθνείς οργανισμούς φαίνεται να συγκινεί ιδιαίτερα ούτε εντάσσεται εύκολα σε κάποιο πολιτικό αφήγημα ώστε να εμπνεύσει μαζικά κινήματα αλληλεγγύης.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ