Ο Τύμβος Καστά, ένα εντυπωσιακό ταφικό μνημείο ηλικίας περίπου 2.300 ετών στη βόρεια Ελλάδα φαίνεται να κρύβει ένα καλά κρυμμένο αστρονομικό μυστικό: η ταφική του αίθουσα είναι ευθυγραμμισμένη με το φως του ήλιου κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Η ανασκαφή του Τύμβου Καστά το 2014 αποκάλυψε οστά από τουλάχιστον πέντε άτομα. Η ταυτότητα του τιμώμενου παραμένει μυστήριο, ωστόσο ο Ηφαιστίωνας - ο στενότερος φίλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου - θεωρείται από ορισμένους ειδικούς ο πιθανότερος τιμώμενος.
Σύμφωνα με τον ανεξάρτητο ερευνητή Δημήτρη Σαββίδη, που δημοσίευσε τη μελέτη του στο Nexus Network Journal στις 15 Μαΐου, ο Τύμβος Καστά φωτίζεται πλήρως από το ηλιακό φως στις 21 Δεκεμβρίου - ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου - από τις 10 το πρωί έως τις 4 το απόγευμα.
Χρησιμοποιώντας την εφαρμογή Stellarium, ο Σαββίδης αναδημιούργησε τη θέση του ήλιου γύρω στο 300 π.Χ. και βρήκε ότι, καθώς ο ήλιος μετακινούνταν, το φως του ταξίδευε διαμέσου του μνημείου: τον Ιούλιο φώτιζε την είσοδο, το φθινόπωρο πλησίαζε σταδιακά τις δύο σφίγγες και, τελικά, φώτιζε πλήρως τον ταφικό θάλαμο στο ηλιοστάσιο.
«Είναι εξαιρετικά πιθανό να τελούνταν τελετές μέσα ή κοντά στο Μνημείο Καστά, ιδιαίτερα γύρω από το χειμερινό ηλιοστάσιο», δήλωσε ο Σαββίδης.
Αρχικά, το μνημείο δεν ήταν ευθυγραμμισμένο με το ηλιοστάσιο, αλλά η ευθυγράμμιση προστέθηκε κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Αυτή η επιλογή, κατά τον Σαββίδη, δεν ήταν τυχαία: υποδήλωνε αναγέννηση, ζωή και κοσμική τάξη, έννοιες βαθιά ριζωμένες στην ελληνιστική σκέψη και σύμβολα ισχύος. Ο τάφος περιλαμβάνει επίσης μωσαϊκό με την Περσεφόνη, θεά της βλάστησης και βασίλισσα του κάτω κόσμου, καθώς και πιθανή αναπαράσταση της Κυβέλης, θεάς της γονιμότητας και της αναγέννησης. Οι συνειρμοί με ζωή, θάνατο και αναγέννηση είναι σαφείς.
Σύνδεση με τον Μέγα Αλέξανδρο;
Η έρευνα γεννά ερωτήματα για το αν ο ίδιος ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που λέγεται ότι βρισκόταν στην Αλεξάνδρεια, διέθετε παρόμοια αστρονομική ευθυγράμμιση. «Η χρήση ηλιακού φωτός και γεωμετρικής αρμονίας είναι χαρακτηριστικά της ελληνιστικής αρχιτεκτονικής εξουσίας. Αν ποτέ βρούμε τον τάφο του Αλεξάνδρου, ίσως να μοιάζει με τον Τύμβο Καστά», λέει ο Σαββίδης.
Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι με αυτή την ερμηνεία. Ο ερευνητής Χουάν ντε Λάρα από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εκφράζει επιφυλάξεις: «Είναι ενδιαφέρον που η τεχνολογία χρησιμοποιείται για νέες υποθέσεις. Αλλά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν μιλάμε για 'ηλιακά' φαινόμενα». Ο λόγος; Οι Μακεδόνες χρησιμοποιούσαν ένα ληξιαρχικό σεληνο-ηλιακό ημερολόγιο, όπου η ημερομηνία του ηλιοστασίου μεταβαλλόταν ετησίως. Επιπλέον, ο ουρανός της βόρειας Ελλάδας το χειμώνα είναι συχνά συννεφιασμένος, κάνοντας την παρατήρηση του φαινομένου αβέβαιη.
Παρά τις αμφιβολίες, ο Τύμβος Καστά παραμένει ένα από τα πιο εντυπωσιακά ταφικά μνημεία του ελληνιστικού κόσμου. Και ίσως, μελλοντικές ανακαλύψεις να μας φέρουν πιο κοντά στην κατανόηση της πραγματικής του ταυτότητας και της σύνδεσής του ή όχι με τον Μέγα Αλέξανδρο.
Με πληροφορίες από: Live Science, Nexus Network Journal, Archaeological Reports
