Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 19η θέση παγκοσμίως σε επίπεδο κινδύνου λειψυδρίας, σύμφωνα με διεθνείς αξιολογήσεις. Ο κύριος παράγοντας πίσω από αυτή την ανησυχητική εξέλιξη είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία επηρεάζει αρνητικά τόσο την προσφορά νερού (μέσω της μείωσης των βροχοπτώσεων), όσο και τη ζήτηση (με την αύξηση της κατανάλωσης για άρδευση και άλλες χρήσεις).
Η παραπάνω διαπίστωση για τη λειψυδρία τεκμηριώνεται από τα στοιχεία του World Resources Institute και από σχετική μελέτη της Deloitte που εκπονήθηκε για λογαριασμό της ελληνικής κυβέρνησης. Η εν λόγω μελέτη, που παρουσιάζει το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, αναδεικνύει το εύρος και τη σοβαρότητα του προβλήματος, το οποίο επιδεινώνεται περαιτέρω λόγω των σημαντικών απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης.
Κατά την περίοδο 2001-2022, οι απολήψεις νερού για ύδρευση αυξήθηκαν κατά 139%, με κύριες αιτίες την έντονη τουριστική ανάπτυξη και την άνοδο της κατά κεφαλήν κατανάλωσης. Παράλληλα, οι τεράστιες απώλειες στα δίκτυα διανομής (που φθάνουν έως και το 50%) επιδεινώνουν περαιτέρω την κατάσταση της λειψυδρίας.
Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα οξύ στις τουριστικά επιβαρυμένες περιοχές, όπως οι Κυκλάδες, όπου η κατανάλωση αυξάνεται κατακόρυφα τους θερινούς μήνες — ακριβώς όταν η διαθεσιμότητα νερού είναι περιορισμένη. Αυτό οδηγεί όχι μόνο σε προβλήματα επάρκειας, αλλά και σε υπερφόρτωση των υποδομών.
Η Ελλάδα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη κατανάλωση νερού ανά εκτάριο αρδευόμενης γης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεπερνώντας κατά πολύ ακόμη και άλλες μεσογειακές χώρες με παρόμοιες κλιματολογικές συνθήκες. Παρά τη μείωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων τα τελευταία χρόνια, η κατανάλωση για άρδευση δεν έχει μειωθεί σημαντικά, λόγω:
- της αύξησης της θερμοκρασίας,
- των υψηλότερων απαιτήσεων σε νερό ανά καλλιέργεια,
- των μεγάλων απωλειών στα αρδευτικά δίκτυα, που είναι συχνά παλαιότερα των 20 ετών,
- της καλλιέργειας ποικιλιών με υψηλές ανάγκες σε νερό.
Επιπλέον, η μελέτη επισημαίνει πως οι πολιτικές ενίσχυσης του αγροτικού τομέα ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση των αρδευόμενων εκτάσεων στο μέλλον, γεγονός που θα εντείνει περαιτέρω τις πιέσεις στους υδατικούς πόρους.
Τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν σημαντική στροφή προς την άντληση υπόγειων υδάτων: από το 2000 έως το 2022, η χρήση γεωτρήσεων αυξήθηκε κατά 80%, από 3.453 εκατ. κυβικά μέτρα σε 6.221 εκατ. κ.μ. Αντιθέτως, η χρήση επιφανειακών υδάτων μειώθηκε κατά 40%. Αυτή η μετατόπιση εντείνει την πίεση στους υδροφορείς και οδηγεί σε φαινόμενα υφαλμύρωσης, ιδίως στις παράκτιες περιοχές.
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, παρά τις πρόσφατες αυξημένες βροχοπτώσεις, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες των υδροηλεκτρικών φραγμάτων της ΔΕΗ παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Τα φράγματα αυτά χρησιμοποιούνται τόσο για παραγωγή ενέργειας όσο και για ύδρευση και άρδευση. Συνεπώς, η μείωση των αποθεμάτων δεν επηρεάζει μόνο τη διαθεσιμότητα νερού, αλλά ενδέχεται να επιδράσει και στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις στον τομέα της υδατικής επάρκειας, οι οποίες:
- οξύνονται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής,
- επιδεινώνονται από τις ανεπαρκείς υποδομές και τις απώλειες στα δίκτυα,
και ενδέχεται να ενταθούν στο μέλλον λόγω δημογραφικών και οικονομικών εξελίξεων, όπως η περαιτέρω τουριστική ανάπτυξη και οι αλλαγές στη γεωργική παραγωγή.
Η συντονισμένη και βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί κρίσιμη ανάγκη για την ασφάλεια, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό και τη συνολική ενεργειακή στρατηγική της χώρας.
