ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΥΠΟΤΙΘΕΤΑΙ ότι κάνει ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης; Είναι ένας ιστότοπος που συνδέει τους ανθρώπους online, ένας ψηφιακός τόπος συγκέντρωσης όπου μπορούμε να καταναλώνουμε περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι φίλοι μας; Κάτι τέτοιο ίσχυε μέχρι και την περασμένη δεκαετία, κατά την μεγάλη ακμή των social media. Εδώ και καιρό όμως, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μοιάζουν όλο και περισσότερο με τα κανονικά μέσα ενημέρωσης. Οι «φίλοι» μας, οι άνθρωποι που ακολουθούμε και οι αναρτήσεις που δημοσιεύουν μοιάζουν όλο και περισσότερο με βελόνες σε ψηφιακά άχυρα. Τα κοινωνικά δίκτυα γίνονται όλο και λιγότερο κοινωνικά.
Τη μετατόπιση αυτών των μέσων από τη διαπροσωπική επικοινωνία παραδέχτηκε ο ίδιος ο ιδρυτής του Facebook, Μαρκ Ζούκερμπεργκ την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια της πολύωρης κατάθεσής του στην εναρκτήρια φάση της «αντιμονοπωλιακής» δίκης της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου (Federal Trade Commission ή F.T.C.) κατά της μητρικής εταιρείας του Facebook, Meta.
Η εταιρεία, είπε ο Ζούκερμπεργκ, ασχολείται τον τελευταίο καιρό «με τη γενική ιδέα της ψυχαγωγίας και της ανακάλυψης του τι συμβαίνει στον κόσμο». Κατά τη διάρκεια της εναρκτήριας αγόρευσης της υπεράσπισης, η Meta εμφάνισε ένα διάγραμμα που έδειχνε ότι το «ποσοστό του χρόνου που αφιερώνεται στην προβολή περιεχομένου που δημοσιεύεται από “φίλους”» έχει μειωθεί τα τελευταία δύο χρόνια, από είκοσι δύο τοις εκατό σε δεκαεπτά τοις εκατό στο Facebook και από έντεκα τοις εκατό σε επτά τοις εκατό στο Instagram.
Tο τοπίο των κοινωνικών μέσων σήμερα βρίσκεται αναμφισβήτητα εν μέσω μιας δραματικής αναμόρφωσης. Το TikTok μπορεί και να απαγορευτεί, μπορεί και όχι. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει το υπάρχον μοντέλο ενός ανοικτού, δημιουργούμενου από τους χρήστες, διαδικτύου.
Η F.T.C. υποστηρίζει ότι η Meta διατηρούσε παράνομο μονοπώλιο στον κλάδο των «προσωπικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης», εν μέρει εξαγοράζοντας ανταγωνιστές του Facebook, όπως το Instagram, το οποίο η εταιρεία εξαγόρασε το 2012, και την πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων WhatsApp, την οποία εξαγόρασε το 2014. Αλλά ο ορισμός της F.T.C. για τον κλάδο των κοινωνικών μέσων είναι ασαφής και οι κατηγορίες για μονοπωλιακές πρακτικές έχουν ήδη απορριφθεί μία φορά, το 2021, εν μέρει επειδή η αγορά των «προσωπικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης» ήταν πολύ χαλαρά ορισμένη.
Το αντεπιχείρημα της Meta είναι, κατά μία έννοια, ότι τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης καθαυτά δεν υπάρχουν πλέον με τον τρόπο που υπήρχαν στην δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, και ότι αυτό το οποίο χαρακτηρίζει πλέον τις πλατφόρμες της εταιρείας –η ψηφιακή κατανάλωση κάθε είδους περιεχομένου– είναι τόσο διαδεδομένο, από το TikTok και το YouTube μέχρι το iMessage της Apple, ώστε καμία εταιρεία ή πλατφόρμα δεν μπορεί πραγματικά να το μονοπωλήσει. Ακόμη και αν αυτές οι ομοιότητες λειτουργούν ως χρήσιμα στοιχεία για την υπεράσπιση της Meta, καταδεικνύουν επίσης πόσο αποχαυνωτικό έχει καταστεί ολόκληρο το διαδικτυακό οικοσύστημα. Ενώ πριν από μια δεκαετία το Facebook μπορεί να φαινόταν μοναδικό και αναπόφευκτο, τώρα μοιάζει με ένα κομμάτι μιας πολυπληθούς αγοράς εφαρμογών που ανταγωνίζονται για να εξυπηρετήσουν τον ίδιο σκοπό.
Μια από τις πιο αναπάντεχες στιγμές κατά την κατάθεση του Zuckerberg ήρθε όταν η F.T.C. του παρουσίασε ένα υπόμνημα που είχε ο ίδιος στείλει σε στελέχη της εταιρείας, το 2018, προτείνοντας να αποκτήσει το Instagram τη δική του αυτόνομη οντότητα. Ο Ζούκερμπεργκ έγραφε ότι το Instagram ενδεχομένως υπονομεύει την επιτυχία του Facebook και ότι οι επιχειρήσεις που είναι ανεξάρτητες συχνά αποδίδουν καλύτερα από ό,τι θα απέδιδαν εντός ενός μητρικού ομίλου. «Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να αντιμετωπίσουμε αντιμονοπωλιακές ρυθμίσεις που θα μας επιβάλλουν να αποσχίσουμε τις άλλες εφαρμογές μας ούτως ή άλλως», σημείωνε, με κάποια διορατικότητα.
Πριν από επτά χρόνια, πριν από την εμφάνιση του TikTok και τη διαφοροποίηση του περιεχομένου σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες, αυτού του είδους η διάσπαση μπορεί να είχε ως αποτέλεσμα πιο ποικίλα προϊόντα για τους χρήστες, πιο γρήγορα –ή μπορεί και όχι. Όπως και να έχει, το τοπίο των κοινωνικών μέσων σήμερα βρίσκεται αναμφισβήτητα εν μέσω μιας δραματικής αναμόρφωσης. Το TikTok μπορεί και να απαγορευτεί, μπορεί και όχι. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει το υπάρχον μοντέλο ενός ανοικτού, δημιουργούμενου από τους χρήστες, διαδικτύου.
Στις 15 Απριλίου, το Verge αποκάλυψε την είδηση ότι η OpenAI αναπτύσσει ένα δικό της κοινωνικό δίκτυο, για να ανταγωνιστεί μέσα όπως το Instagram και το X. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου κυνηγά ένα παλιό πρόβλημα την ώρα που εμφανίζονται στον ορίζοντα νεότερα, μεγαλύτερα προβλήματα.
Πριν από μερικές μέρες, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε πρόστιμα στην Apple και τη Meta για αντι-ανταγωνιστικές πρακτικές, αλλά οι ποινές –πεντακόσια εκατομμύρια ευρώ και διακόσια εκατομμύρια ευρώ, αντίστοιχα– είναι σχετικά ήπιες. Εάν η δίκη στις ΗΠΑ γείρει τελικά υπέρ της, η F.T.C. θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα επιβάλει τη συνολική διάλυση της Meta ή θα επιδιώξει λιγότερο δραματικά, «διορθωτικά μέτρα». Ένας παράγοντας σε αυτόν τον υπολογισμό μπορεί να είναι οι επιθυμίες του προέδρου Τραμπ.
Τους τελευταίους μήνες, ο Ζούκερμπεργκ έχει επισκεφθεί επανειλημμένα τον Λευκό Οίκο, επιχειρώντας να προσεταιριστεί την τρέχουσα κυβέρνηση. Μέχρι στιγμής, παρά την αυξανόμενη εγγύτητά του με τη Silicon Valley, ο Τραμπ συνεχίζει να υποστηρίζει την αγωγή κατά της Meta. Όπως και στον συνεχιζόμενο εμπορικό πόλεμο που διεξάγει, ο Τραμπ εκτιμά ότι η απειλή είναι το ιδανικό εργαλείο για να εξαναγκάσει μια συμφωνία. Η Bytedance, ιδιοκτήτρια του TikTok, έχει σχεδόν συνθηκολογήσει με την υποχρεωτική πώληση του πλειοψηφικού πακέτου της εταιρείας. Όσον αφορά τον Ζούκερμπεργκ, σε σχέση με τον Τραμπ τουλάχιστον, ο ιδιοκτήτης της Meta αναμένεται επίσης να συνθηκολογήσει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.
Με στοιχεία από The New Yorker
