Μεγάλοι και μικροί, τουρίστες –εντός και εκτός εισαγωγικών– και βιβλιόφιλοι, ιερείς, μοναχές, Άραβες με παραδοσιακές φορεσιές, γυναίκες από τα Εμιράτα, πολιτικοί με το βλέμμα στις ευρωεκλογές, όλοι κατάφεραν να συνυπάρξουν κατά τη διάρκεια της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, που πραγματοποιήθηκε στη ΔΕΘ-HELEXPO στις 16-19 Μαΐου.
Κοιτάζοντας το πυκνογραμμένο πρόγραμμα εκδηλώσεων της έκθεσης, ο επισκέπτης δεν ήταν δύσκολο να «χαθεί», καθώς φιλοξενήθηκαν περισσότεροι από 850 εκθέτες, πάνω από 1.500 Έλληνες και ξένοι συγγραφείς, ομιλητές και επαγγελματίες του βιβλίου από 40 χώρες και τουλάχιστον 500 εκδηλώσεις, σε 14 αίθουσες ενός χώρου 16.000 τετραγωνικών μέτρων.
Οι απόψεις για την επιτυχία του φιλόδοξου εγχειρήματος φαίνεται, όμως, να διίστανται. Ο πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού –που διοργάνωσε για τελευταία φορά την έκθεση–, Νίκος Κούκης, χαρακτήρισε τη φετινή ΔΕΒΘ αισιόδοξη, καλαίσθητη, φωτεινή και δήλωσε περήφανος για τη διοργάνωσή της. Οι εκδότες, ωστόσο, δεν δείχνουν να συμμερίζονται τον ενθουσιασμό του.
Τις εντυπώσεις στο τεράστιο και πανάκριβο περίπτερο του Εμιράτου έκλεβαν οι ηλικιωμένες γυναίκες που, συν τοις άλλοις, φορούσαν στο πρόσωπό τους μεταλλικές (!) μάσκες, έφτιαχναν κουκλάκια που «καλλιεργούν το μητρικό ένστικτο» και ζωγράφιζαν με χένα αραβουργήματα στα χέρια όσων το επιθυμούσαν. Η παρουσία τους προκαλούσε αμηχανία, πόσο μάλλον όταν στη φετινή έκθεση μία από τις θεματικές ήταν «Οι γυναίκες στα βιβλία».
Λίγες μέρες πριν από την έκθεση, οι ενώσεις τους (Ένωση Ελληνικού Βιβλίου, Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών, Σύλλογος Εκδοτών Επιστημονικού Βιβλίου, ανεξάρτητος Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου, Σύνδεσμος Εκδοτών Βορείου Ελλάδος) με επιστολή στα ΜΜΕ διαμαρτύρονταν για την «απαξίωση της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης από τους διοργανωτές της, για αποκλεισμό των εκδοτών από τη διοργάνωση», αλλά και για την «απροειδοποίητη και αδικαιολόγητα υπέρογκη αύξηση τιμών από τη HELEXPO, χωρίς οι υποδομές και οι υπηρεσίες να είναι αντίστοιχες», ζητήματα που τους «αναγκάζουν να απέχουν από τις επόμενες εκθέσεις βιβλίου στη Θεσσαλονίκη».
Η φετινή ΔΕΒΘ φαίνεται να επηρεάστηκε από τρεις παράγοντες. Ο πρώτος είναι η παντελής έλλειψη «ώσμωσης» με την πόλη που τη φιλοξενεί: πουθενά δεν υπήρχε ούτε ένα αφισάκι – ακόμα και στη ΔΕΘ-HELEXPO δεν ήταν εύκολο να αντιληφθεί κανείς πού ακριβώς φιλοξενείται η έκθεση. Είναι χαρακτηριστικό ότι, κατά τη διάρκεια ενός αλκοτέστ το βράδυ του Σαββάτου, διαπιστώσαμε ότι οι αστυνομικοί δεν είχαν ιδέα για τη μεγάλη διοργάνωση που φιλοξενούσε η Θεσσαλονίκη.
Αν και η προσέλευση φαινόταν ικανοποιητική, ο αγώνας του ΠΑΟΚ την Κυριακή και το «κλείσιμο» της πόλης φαίνεται πως «έκαψαν» την τελευταία μέρα και επηρέασαν την επισκεψιμότητα, που παρά τις προσδοκίες του κ. Κούκη για 100.000 άτομα περιορίστηκε τελικά στα 85.000.
Παρότι ο αριθμός δεν είναι μικρός, δεν έλειψαν τα παράπονα από κάποιους εκδότες για ισχνές πωλήσεις, καθώς πολλοί βιβλιόφιλοι προτίμησαν να κάνουν μια βόλτα και να παρακολουθήσουν τις συζητήσεις, αποφεύγοντας τις αγορές, σε μια εποχή που η ακρίβεια αδειάζει ταχύτατα τα πορτοφόλια.
Σουπερστάρ της διοργάνωσης αδιαμφισβήτητα αναδείχτηκε ο δημοφιλής Γερμανός συγγραφέας ψυχολογικών θρίλερ Sebastian Fitzek, τη συζήτηση του οποίου με τον Αλέξανδρο Μυροφορίδη, διδάκτορα Δημιουργικής Γραφής στην Παιδαγωγική Σχολή του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, για τα μυστικά ενός επιτυχημένου best seller, παρακολούθησε ένα ενθουσιώδες πλήθος, που εν συνεχεία περίμενε υπομονετικά για περισσότερες από δύο ώρες να υπογράψει ο συγγραφέας τα βιβλία του.
Με τον Fitzek συνομίλησε και ο Στέφανος Κασσελάκης, που επέλεξε να εμφανιστεί στην έκθεση την ώρα που ο Ευκλείδης Τσακαλώτος παρουσίαζε το βιβλίο του «Οι αξίες και η αξία της αριστεράς», το οποίο μόλις επανεκδόθηκε. Αξίζει να σημειωθεί ότι λίγο νωρίτερα είχε παρουσιάσει ο Πέτρος Κόκκαλης το βιβλίο «Ο κόσμος καίγεται: Αλλάξτε το σύστημα, όχι το κλίμα!», που συνυπογράφει με τον Ξενοφώντα Κοντιάδη.
Την 20ή ΔΕΒΘ επισκέφθηκαν και ο Νίκος Ανδρουλάκης, η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ο Ανδρέας Λοβέρδος, ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μαργαρίτης Σχοινάς, ενώ την εγκαινίασε ο υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Χρίστος Δήμας, δηλώνοντας πως «τα τελευταία δέκα χρόνια υπήρχε μία πολύ σημαντική ανορθογραφία από την πλευρά της πολιτείας. Δεν υπήρχε ένας ενιαίος φορέας για το βιβλίο. Η κυβέρνηση το τελευταίο διάστημα πέρασε έναν νόμο για την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού και μάλιστα είμαστε πολύ περήφανοι, γιατί έχουμε συγκεντρώσει στον νέο φορέα το σύνολο των αρμοδιοτήτων για το βιβλίο».
Αυτός ο καινούργιος φορέας πρόκειται στο εξής να διοργανώνει τη ΔΕΒΘ και ο απερχόμενος πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Κούκης, φαίνεται πως σκοπεύει να πάρει μέρος στον διαγωνισμό για την ανάδειξη προέδρου. Σε συζήτηση, μάλιστα, που είχε με τους δημοσιογράφους εξέφρασε το παράπονό του για την οριακή χρηματοδότηση της έκθεσης, αναφέροντας παράλληλα πως από τις 400.000 ευρώ που λαμβάνει, οι 125.000 είναι το ενοίκιο που καταβάλλεται στη HELEXPO.
Η φετινή τιμώμενη χώρα ήταν η Σάρτζα, ένα από τα επτά εμιράτα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με τον κ. Κούκη και τη συντονίστρια της έκθεσης, Νόπη Χατζηγεωργίου, να τονίζουν ότι η συνεργασία αυτή σηματοδοτεί ένα μεγάλο άνοιγμα στον αραβικό κόσμο και πως η Σάρτζα τα τελευταία δέκα χρόνια συμμετέχει σε όλες τις μεγάλες διεθνείς εκθέσεις του εξωτερικού.
Τις εντυπώσεις, όμως, στο τεράστιο και πανάκριβο περίπτερο του εμιράτου έκλεβαν οι ηλικιωμένες γυναίκες που, συν τοις άλλοις, φορούσαν στο πρόσωπό τους μεταλλικές (!) μάσκες, έφτιαχναν κουκλάκια που «καλλιεργούν το μητρικό ένστικτο» και ζωγράφιζαν με χένα αραβουργήματα στα χέρια όσων το επιθυμούσαν. Η παρουσία τους προκαλούσε αμηχανία, πόσο μάλλον όταν στη φετινή έκθεση μία από τις θεματικές ήταν «Οι γυναίκες στα βιβλία».
Κατά τα άλλα, η παρουσία των γυναικών ήταν δυναμική, τόσο στις εκδηλώσεις της τιμώμενης χώρας, που εκπροσωπήθηκε από την εντυπωσιακή Sheikha Bodour Al Qasimi, όσο και στο γενικό πρόγραμμα της έκθεσης, με συζητήσεις για τα εργαλεία ενδυνάμωσης των γυναικών στον εκδοτικό χώρο σε διοργάνωση του δικτύου PublisHer, και σε πολλές εκδηλώσεις του προγράμματος για τα ζητήματα μετάφρασης, απόδοσης όρων, φεμινισμού και έμφυλης ταυτότητας ή για τις γυναίκες στη λογοτεχνία.
Στο επαγγελματικό πρόγραμμα, γυναίκες από πολλές χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των αραβικών, αναζήτησαν νέες προοπτικές με την κοινή παραδοχή ότι, παρά τα σημαντικά βήματα, οι κοινωνίες μας παραμένουν πατριαρχικές και διαιωνίζουν τα έμφυλα στερεότυπα.
Οι πάνω από 30 επαγγελματίες του βιβλίου από το εξωτερικό, καθώς και τα μέλη του μεταφραστικού δικτύου ΕNLIT, έδωσαν επίσης δυναμικά το «παρών» στο Κέντρο Διάλογος της ΔΕΒΘ, σε συναντήσεις με Έλληνες εκδότες και επαγγελματίες του βιβλίου για την ενημέρωση σχετικά με την ελληνική βιβλιοπαραγωγή και την αγορά δικαιωμάτων.
Οι πιο ευχαριστημένοι, ωστόσο, από όσους πήραν μέρος στην 20ή ΔΕΒΘ ήταν οι νεαρότεροι επισκέπτες της. Περίπου 3.000 μαθητές βρέθηκαν στην Παιδική και Εφηβική Γωνιά, στο πλαίσιο οργανωμένων επισκέψεων από 60 νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια της Θεσσαλονίκης και των γύρω νομών, για να παρακολουθήσουν εκδηλώσεις για παιδιά και εφήβους. Μια καινούργια γενιά αναγνωστών, εξάλλου, είναι ό,τι σημαντικότερο μπορεί να πετύχει μια έκθεση βιβλίου.
