ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΠΡΙΝ ΣΥΜΒΕΙ στη Θεσσαλονίκη το βίαιο περιστατικό κατά δύο ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων από μία πολυπληθή ομάδα κυρίως ανηλίκων που έδρασε σαν εξαγριωμένη αγέλη, δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης η συγκρότηση από τον πρωθυπουργό της επιστημονικής επιτροπής η οποία θα θα εκπονήσει το εθνικό σχέδιο δράσης για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ανήλικης βίας και παραβατικότητας.
Ποτέ θα δούμε τα πρώτα αποτελέσματα; Και τι μπορούμε να περιμένουμε;
Κατά κανόνα στην Ελλάδα, όταν συμβαίνει μία τραγωδία, ένα άγριο έγκλημα βίας που διεγείρει τα αντανακλαστικά οργής της κοινής γνώμης, συστήνονται επιτροπές, λαμβάνονται αποφάσεις για σχέδια και γίνονται εξαγγελίες ότι όλα θα αλλάξουν.
Με δεδομένο όμως ότι ο αριθμός των σχεδίων και των πολιτικών που έχουν εξαγγελθεί κατά καιρούς για διάφορα σοβαρά ζητήματα που πληγώνουν την κοινωνία θάφτηκαν σε κάποιο υπουργικό συρτάρι, υπάρχει το αυτονόητο δικαίωμα της καχυποψίας, ακόμη και αν κάποιος είναι καλόπιστος και δεν θέλει να αμφισβητήσει τις καλές προθέσεις που μπορεί να υπάρχουν.
Για τον Βασίλη Βαμβακά, αν. καθηγητή Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας στο ΑΠΘ και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων, η οποία έχει αναλάβει να εκπονήσει το «Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Βίας και της Παραβατικότητας των Ανηλίκων», όπως λέγεται, ένα από τα θετικά σημεία της υπόθεσης που δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα σχέδιο που θα γίνει και θα μείνει ανεφάρμοστο είναι ότι μετά την ολοκλήρωση του σχεδίου αυτού, η επιτροπή των εμπειρογνωμόνων θα παραμείνει ενεργή για να επιβλέπει την υλοποίησή του: «Το γεγονός αυτό μας καθησυχάζει, ότι δεν θα καταθέσουμε απλώς μία μελέτη χωρίς καμία συνέχεια», λέει στη LiFO.
Η βίαιη επίθεση κατά των δύο ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων προφανώς έχει ταυτοτικά χαρακτηριστικά, αλλά δεν παύει να είναι ακόμη ένα σκληρό περιστατικό ανήλικης βίας με εφήβους και νεαρούς ενήλικες οι οποίοι επιτέθηκαν κατά δεκάδες, ως εξαγριωμένος όχλος, σε δύο ανυπεράσπιστους συνομηλίκους τους. Πρωτοφανές; Η απάντηση είναι «και ναι και όχι».
Τα 6 πεδία βίας για τα οποία θα χαραχθεί εθνική στρατηγική
Η πρόταση της Εθνικής Στρατηγικής για την ανήλικη παραβατικότητα θα εστιάσει σε έξι συγκεκριμένα πεδία: στη σχολική και την εξωσχολική βία, την ενδοοικογενειακή βία, τη σεξουαλική και έμφυλη βία, τη φυλετική βία, την αθλητική βία, τη διαδικτυακή βία και τη βία του εξτρεμισμού.
Επικεφαλής της ομάδας εμπειρογνωμόνων είναι η καθηγήτρια Εγκληματολογίας τη Βασιλική Αρτινοπούλου. Μέσω του σχεδίου αυτού, θα χαρακτούν οι πολιτικές και οι δράσεις που θα υλοποιήσει η κυβέρνηση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας και της παραβατικότητας των ανηλίκων.
Όπως μας εξηγεί ο Β. Βαμβακάς, η επιτροπή ήδη δουλεύει πυρετωδώς και ο στόχος είναι, όπως τουλάχιστον είχε ειπωθεί στη συνάντηση που είχαν οι επιστήμονες με τον πρωθυπουργό, «το φθινόπωρο να κατατεθεί ένα συνολικό σχέδιο δράσης».
Αυτή την περίοδο η επιτροπή δουλεύει, όπως μας λέει, σε δύο μέτωπα. «Στη μελέτη των ερευνών που έχουν ήδη εκπονηθεί, κάθε μέλος κάνει μία αποτίμηση των μελετών που βρίσκονται στο πεδίο του, ανάλογα με την ειδικότητα του».
Το δεύτερο κομβικό σημείο «είναι να μελετήσουμε τα επιμέρους σχέδια δράσης που έχουν εκπονηθεί σε διάφορα πεδία: από το ζήτημα της ενδοοικογενειακής βίας μέχρι το ζήτημα των Ρομά ή της σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Θα τα δούμε όλα αυτά και θα συνεκτιμήσουμε πώς μπορούν να συμβάλλουν με κάποιο τρόπο».
Υποστηρίζει ότι υπάρχουν πάνω από 20 σχέδια δράσης που πρέπει να δει η επιτροπή:«Θα τα μελετήσουμε και θα δούμε πώς μπορεί να λειτουργήσουν κάτω από κοινή μία ομπρέλα» λέει.
Την περίοδο αυτή, η επιτροπή βρίσκεται σ' αυτό το στάδιο κατά το οποίο γίνεται «η διπλή δουλειά που είναι η αποτίμηση των ερευνών και των σχεδίων δράσης», αναφέρει ο Β. Βαμβακάς.
Επίθεση αγέλης εναντίον των δύο νεαρών ΛΟΑΤΚΙ+
Η βίαιη επίθεση κατά των δύο ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων προφανώς έχει ταυτοτικά χαρακτηριστικά, αλλά δεν παύει να είναι ακόμη ένα σκληρό περιστατικό ανήλικης βίας με εφήβους και νεαρούς ενήλικες οι οποίοι επιτέθηκαν κατά δεκάδες, ως εξαγριωμένος όχλος, σε δύο ανυπεράσπιστους συνομηλίκους τους. Πρωτοφανές; Η απάντηση είναι «και ναι και όχι».
Στις νέες μορφές της ανήλικης βίας που αυξάνονται ραγδαία δεν υπάρχει έστω και κατ' επίφαση fair game. Είναι πολλοί έναντι λίγων ή ενός. Είναι οι «δυνατοί» έναντι των «αδυνάτων». Κι αυτό είναι το ζητούμενο. Οι νέοι αυτοί «κανόνες», που είναι απαλλαγμένοι από αξιακές δεσμεύσεις στην ολοένα και πιο ραγδαία εξάπλωση της ανήλικης βίας, δεν είναι μία επιστημονική διαπίστωση, αλλά ένα βίωμα των ίδιων των εφήβων ή των νεαρών ανηλίκων που έχουν εμπλακεί σε τέτοια περιστατικά.
«Μέχρι το 2019 οι συμμορίες στις γειτονιές και στα οπαδικά δεν θα πλάκωναν πότε κάποιον που ήταν μόνος του στον δρόμο. Τώρα 10 και 15 άτομα ψάχνονται για να την πέσουν σε όσους κυκλοφορούν μόνοι τους. Και δεν τους χτυπάνε μόνο, τους μαχαιρώνουν κιόλας». Μ' αυτό τον τρόπο είχαν περιγράψει νεαροί ενήλικες τις αλλαγές στο τοπίο της ανήλικης παραβατικότητας στην έρευνα που είχε κάνει η LiFO για τη βία των ανηλίκων, τον περασμένο Δεκέμβρη.
Ταυτόχρονα όμως, το συγκεκριμένο περιστατικό της Θεσσαλονίκης είναι πρωτοφανές γιατί ήταν άγριο και μαζικό. Η επίθεση βίας που είχε κατεξοχήν ομοφοβικά χαρακτηριστικά πραγματοποιήθηκε κατά κυριολεξία από έναν όχλο εκατοντάδων νεαρών ανθρώπων εναντίον δύο μόνο νεαρών ΛΟΑΤΚΙ+. Η εικόνα και μόνο μίας τέτοιας επίθεσης είναι απόλυτα ανατριχιαστική.
«Είναι η βία μόδα»;
Ο Β. Βαμβακάς μάς εξηγεί ότι η επιστημονική ομάδα που θα εκπονήσει το σχέδιο πάνω στα οποίο θα χαρακθούν οι πολιτικές για την πρόληψη του φαινομένου θα κληθεί ενδεχομένως να βγάλει και κάποια επιστημονικά συμπεράσματα, γιατί η βία «έχει γίνει λίγο μία μορφή μόδας. Ξέρουμε ότι θα υπάρχει, υπήρχε και θα υπάρχει μία μορφή παραβατικότητας ανηλίκων, δεν μπορεί να εξαφανιστεί. Ωστόσο αυτό που βλέπουμε είναι ότι αυξάνεται και παίρνει καινούργιες διαστάσεις, μέσω μίας ομαδικής μορφής παραβατικότητας, γίνονται συμμορίες είτε μιμούνται συμμορίες», αναφέρει.
Κατά την άποψή του, το κυριότερο είναι ότι η ανήλικη βία «έχει γίνει λίγο μία μορφή μόδας στις νεανικές ηλικίες, ανεξαρτήτως κοινωνικού, εθνοτικού ή άλλου περιβάλλοντος. Βλέπουμε ότι μπορεί να περάσει ακόμη και ως ένα είδος αστεϊσμού και στη συνέχεια χάνεται τελείως ο έλεγχος και γίνεται ένα πολύ βάρβαρο και ακραίο φαινόμενο», λέει.
Για το περαστικό της Θεσσαλονίκης, ο καθηγητής υποστηρίζει ότι δεν είναι απολύτως σίγουρος ότι ήταν κάτι οργανωμένο. «Οι μαρτυρίες που έχω και εγώ λόγω της εγγύτητάς μου στη Θεσσαλονίκη είναι ότι τέτοιου είδους περιστατικά παρενόχλησης γίνονται για πολλούς και διάφορους λόγους, κατά τη μαζική παρουσία νεαρών παιδιών στην πλατεία Αριστοτέλους. Προφανώς στο συγκεκριμένο περιστατικό έχουμε να κάνουμε με μία ρατσιστικού και ομοφοβικού χαρακτήρα συμπεριφορά».
Πρέπει όμως, όπως λέει, «να το βάλουμε στο γενικότερο πλαίσιο, ότι πολλές φορές τα παιδιά μαζεύονται κατά εκατοντάδες και έναν "βίαιο χαβαλέ", ο οποίος γίνεται και ακραίος. Αυτό το φαινόμενο είναι καινούργιο. Δεν υπήρχε στην ελληνική κοινωνία, σ’ αυτή την κλίμακα και σ΄αυτό τον βαθμό. Νομίζω ότι στα πιο κρίσιμα ζητήματα που πρέπει να καταλάβουμε και να δούμε είναι πώς έγινε η βία μία μόδα σε πολλές κατηγορίες νέων στην Ελλάδα».
Βίαιο περιστατικό που στοχοποιεί ανθρώπους για την ταυτότητά τους
To Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας, που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, υποστηρίζει ότι αυτό που συνέβη στη Θεσσαλονίκη είναι «ένα ακόμα βίαιο περιστατικό που στοχοποιεί ανθρώπους για την ταυτότητά τους».
Μάλιστα, εκφράζει την έντονη ανησυχία του «για την κλιμακούμενη τρανσφοβική και ομοφοβική ρητορική στοχοποίησης των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει στην ασφάλεια και την ευημερία τους». Επισημαίνει ακόμη το συγκεκριμένο περιστατικό συνέβη «σε μία περίοδο που διαπιστώνεται έντονη ρητορική μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων με αφορμή τη συζήτηση και την ψήφιση του νόμου που νομιμοποιεί τους γάμους ομόφυλων ζευγαριών, τόσο μέσα από τον επίσημο λόγο υψηλόβαθμων πολιτικών και μελών του κοινοβουλίου όσο και από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά και από εκπροσώπους της Εκκλησίας στη χώρα».
Η όξυνση αυτής της ρητορικής, όπως έχει επισημάνει και στο παρελθόν το Δίκτυο, κανονικοποιεί, ενθαρρύνει και εν τέλει κλιμακώνει ρατσιστικές αντιδράσεις, που ενίοτε καταλήγουν ακόμα και σε μαζικές επιθέσεις στον δρόμο κατά μελών των στοχοποιούμενων κοινοτήτων.
Το τραύμα είναι βαθύτερο
Η στοχοποίηση των δύο νεαρών ατόμων με λεκτική και σωματική βία, λόγω έκφρασης/ταυτότητας/ χαρακτηριστικών φύλου, καταδεικνύει ένα μοτίβο που το Δίκτυο διαχρονικά καταγράφει: «Τα θύματα, κινούμενα στον δημόσιο χώρο, δέχονται απρόκλητη βία λόγω συγκεκριμένων ταυτοτικών χαρακτηριστικών».
Αναφέρει μάλιστα ότι το τραύμα της συγκεκριμένης βίας «είναι βαθύτερο επειδή ακριβώς στοχοποιούνται χαρακτηριστικά των θυμάτων δομικά για την ταυτότητα του ατόμου, τα οποία κανείς και ποτέ δεν θα έπρεπε να ζητάει από ένα άτομο να κρύψει ή να αλλάξει».
Για το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας η απόδοση δικαιοσύνης αποτελεί κομβικό σημείο για την αποκατάσταση του τραύματος των πολιτών που βιώνουν απρόκλητη βία, υποκινούμενη από προκαταλήψεις, αλλά και της σχέσης εμπιστοσύνης τους με το κράτος δικαίου. Η απόδοση δικαιοσύνης, υποστηρίζει, «είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος ώστε να περαστεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα κατά της ατιμωρησίας τόσο στους φερόμενους ως δράστες όσο και ευρύτερα στο κοινωνικό σύνολο»
Θεσσαλονίκη: παρατηρητήριο και δράσεις στο πεδίο
Μετά το περιστατικό του περασμένου Σαββάτου, από τον δήμο Θεσσαλονίκης ανακοινώθηκε ότι θα δημιουργηθεί ένα παρατηρητήριο για τη νεανική και οπαδική βία
Ο Ευθύμιος Χατζηθεόκλητος, αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής στον δήμο Θεσσαλονίκης, λέει στη LiFO ότι ο δήμος έχει ζητήσει ήδη από τη ΜΚΟ «Άρσις» να συνεργαστούν ούτως ώστε να γίνουν δράσεις για την πρόληψη και την αντιμετώπισης της ανήλικης παραβατικότητας στο πεδίο, στο οποίο η συγκεκριμένη οργάνωση έχει μεγάλη εμπειρία με μία καλά εκπαιδευμένη ομάδα streetworkers.
Ο αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής υποστηρίζει ότι λίγες μέρες μετά την εξαγγελία δεν είναι ακόμη έτοιμος να μας πει τις δομές και το σχέδιο λειτουργίας του παρατηρητηρίου, ισχυρίζεται όμως ότι θα γίνει γρήγορα πράξη: «Θα συνεργαστούμε με την "Άρσις", που έχει μεγάλη εμπειρία στο θέμα της παραβατικότητας και της προστασίας των ανηλίκων και των μεταναστών», αναφέρει. Ο αντιδήμαρχος μάς λέει ότι το παρατηρητήριο δεν θα περιοριστεί στην καταγραφή του φαινομένου, αλλά θα δουλέψει στις γειτονιές και τα σχολεία, ενώ θα υπάρξει συνεργασία και με τις αντιδημαρχίες Πολιτισμού και Παιδείας.
Κανείς δεν υποστηρίζει ότι για ένα τόσο σύνθετο και πολυπαραγοντικό πρόβλημα, όπως είναι η βία και η ανήλικη παραβατικότητα, υπάρχουν μαγικές λύσεις. Η πρωτοβουλία για την εκπόνηση εθνική στρατηγικής είναι ένα πολύ σημαντικό και αποφασιστικό βήμα.
Εφόσον κι όταν ολοκληρωθεί όμως, θα πρέπει να γίνει και πράξη.
