ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ο Διαστημικός Καιρός; Μπορούν οι ηλιακές καταιγίδες να επηρεάσουν τον πλανήτη μας; Κάθε πότε «θυμώνει» ο ήλιος και γιατί;
Η δρ. Όλγα Μαλανδράκη, Ελληνίδα ερευνήτρια Φυσικής Διαστήματος, ειδικός στον διαστημικό καιρό, επικεφαλής της Επιχειρησιακής Μονάδας Διαστημικού Καιρού του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), που προμηθεύει μοναδικές σε διεθνές επίπεδο προβλέψεις Διαστημικού Καιρού, μίλησε στη LiFO με αφορμή την πρόσφατη βράβευση της από την NASA και αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στα μυστήρια του ήλιου.
Η Όλγα Μαλανδράκη έλαβε πρόσφατα από τη NASA το Group Achievement Award για την έρευνα την οποία διεξάγει σχετικά με τα μυστήρια του ήλιου. Το NASA Group Achievement Award είναι ένα βραβείο που απονέμεται σε ομάδες κυβερνητικού ή μη κυβερνητικού προσωπικού ως αναγνώριση των ομαδικών επιτευγμάτων που συμβάλλουν στην αποστολή της NASA.
«H βράβευση από την NASA αποτελεί μια αναγνώριση ανακαλύψεων κοντά στον ήλιο που ήταν μη αναμενόμενες και του υψηλού επιπέδου επιστημονικής ανάλυσης των δεδομένων από το διαστημόπλοιο Parker Solar Probe, που για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας κυριολεκτικά "ακουμπάει" τον ήλιο» σημειώνει αρχικά.
O ήλιος μας είναι ένα αστέρι που θυμώνει και ηρεμεί κάθε περίπου 11 χρόνια. Κάνει ισχυρές καταιγίδες, όπως ηλιακές εκλάμψεις. Επίσης, δισεκατομμύρια τόνων θερμού υλικού εκτοξεύονται στο διάστημα και όταν κατευθύνονται προς τη Γη μας, προσπίπτουν στο μαγνητικό μας πεδίο, το τραντάζουν, το διαταράσσουν και προκαλούν μια γεωμαγνητική καταιγίδα.
Τονίζει παράλληλα τη συνέργεια με την αδελφή αποστολή Solar Orbiter του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, με παρόμοια επιστημονική στοχοθεσία. «Το Parker Solar Probe κάνει διαρκώς μια τροχιά όπως μια "θηλιά" γύρω από τον ήλιο. Κάθε φορά που κάνει άλλη μία τέτοια, η θηλιά πηγαίνει πιο κοντά και έτσι το Parker, χωρίς να πέφτει πάνω στον ήλιο, θα φτάσει σε απόσταση ίση με 9 ακτίνες του αστεριού μας, το πιο κοντινό του περιήλιο. Είμαστε προς το 19ο περιήλιο και θα επακολουθήσουν αρκετά ακόμη, συνεπώς η ανάλυση των νέων αυτών δεδομένων είναι μια διαρκής πρόκληση και στοίχημα, αν θέλετε, για το άμεσο μέλλον» εξηγεί.
NASA' s Parker Solar Probe Touches The Sun For The First Time
Τι είναι η πρόβλεψη του Διαστημικού Καιρού
Στη συνέχεια η Όλγα Μαλανδράκη αναλύει για τους μη μυημένους στα μυστήρια του διαστήματος τι είναι η πρόβλεψη του Διαστημικού Καιρού.
«O ήλιος μας είναι ένα αστέρι που θυμώνει και ηρεμεί κάθε περίπου 11 χρόνια. Κάνει ισχυρές καταιγίδες, όπως ηλιακές εκλάμψεις. Επίσης, δισεκατομμύρια τόνων θερμού υλικού εκτοξεύονται στο διάστημα και όταν κατευθύνονται προς τη Γη μας, προσπίπτουν στο μαγνητικό μας πεδίο, το τραντάζουν, το διαταράσσουν και προκαλούν μια γεωμαγνητική καταιγίδα», αναφέρει η ερευνήτρια.
Συγκεκριμένα για τη συχνότητα των ηλιακών καταιγίδων επαναλαμβάνει πως με βάση την εμπειρία από την ανάλυση ηλιακών δεδομένων «ο ήλιος μας έχει έναν ενδεκαετή κύκλο δραστηριότητας πηγαίνοντας από μεγαλύτερη σε μικρή εκρηκτική δραστηριότητα». Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, «δεν γνωρίζουμε ακριβώς με τι συχνότητα λαμβάνουν χώρα οι ηλιακές καταιγίδες».
Όπως εξηγεί, εκτοξεύονται ενεργειακά σωματίδια, τα οποία μπορεί να τρέχουν ακόμη και με την ταχύτητα του φωτός και «όλα αυτά τα εκρηκτικά φαινόμενα έχουν ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν δυσμενείς συνθήκες στον διαστημικό χώρο που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα».
Συγκεκριμένα αυτά τα φαινόμενα, όπως ανέφερε η Όλγα Μαλανδράκη, μπορούν:
• να επηρεάσουν τις ραδιοτηλεπικοινωνίες,
• να προκαλέσουν διακοπή στη λειτουργία δορυφόρων,
• να δημιουργήσουν προβλήματα στην πλοήγηση αεροπλάνων,
• να προκαλέσουν βλάβες σε μονάδες ηλεκτρικού ρεύματος,
• να είναι μοιραία για πλήρωμα αστροναυτών στη Σελήνη και τον πλανήτη Άρη.
«Συνεπώς οι ηλιακές καταιγίδες δεν είναι θανατηφόρες για εμάς τους ανθρώπους πάνω στον πλανήτη, διότι προστατευόμαστε από την ασπίδα του μαγνητικού πεδίου της Γης μας, αλλά μπορούν να οδηγήσουν σε ποικίλες κοινωνικές και οικονομικές απώλειες και επιπτώσεις στην κοινωνία μας που βασίζεται τόσο πολύ στην τεχνολογία», επισημαίνει.
Ένας τρόπος αντιμετώπισης για όλα αυτά είναι η πρόγνωση αυτών των εκρηκτικών ηλιακών καταιγίδων και των επιπτώσεών τους, που περιλαμβάνει η πρόβλεψη του Διαστημικού Καιρού. «Στο Αστεροσκοπείο Αθηνών έχω τη χαρά να είμαι επικεφαλής της Επιχειρησιακής Μονάδας HESPERIA “Διαστημικού Καιρού”, η οποία παρέχει μοναδικές σε διεθνές επίπεδο προγνώσεις και προϊόντα Διαστημικού Καιρού, σε όλο το κόσμο», τονίζει.
«Πρωτόνια μπορούν να φτάσουν μέχρι ύψη που πετούν τα αεροπλάνα»
Στη συνέχεια η δρ. Όλγα Μαλανδράκη αναλύει ποια εργαλεία χρησιμοποιούνται για το έργο της ομάδας της και πώς λειτουργούν.
«Δεν είμαστε αστρονόμοι της “νύχτας”, να κάνουμε παρατηρήσεις με τηλεσκόπια. Τα δεδομένα που αναλύουμε είναι κυρίως επιτόπιες μετρήσεις μέσα στο ηλιακό σύστημα από διαστημόπλοια. Το καινούργιο είναι ότι το διαστημόπλοιο πηγαίνει εκεί μεταφέροντας επάνω του ένα ολόκληρο εργαστήριο και καταγράφει πληθυσμούς ενεργειακών σωματιδίων, πλάσματος, μαγνητικού πεδίου κ.λπ. Έτσι πήγε και το Parker κοντά στον ήλιο και παίρνουμε από εκεί τα δεδομένα», δήλωσε στη LiFO.
Επίσης, όπως ενημερώνει, «έχουμε δημιουργήσει εργαλεία πρόγνωσης Διαστημικού Καιρού, τα οποία κάθε λεπτό σε πραγματικό χρόνο παράγουν πρόγνωση για πιθανό χαλάζι πρωτονίων που μπορεί να καταφθάσει στον διαστημικό χώρο στην τροχιά της Γης, αλλά και για πολύ γρήγορα πρωτόνια που μπορούν να διαπεράσουν μερικώς το μαγνητικό πεδίο και να φτάσουν μέχρι ύψη που πετούν τα αεροπλάνα».
Πόσα γνωρίζει η ανθρωπότητα για τον ήλιο και τι ακόμα μπορεί να μας κρύβει;
«Από την αρχή της διαστημικής εποχής περίπου τη δεκαετία του 1960, με μετρήσεις από διαστημόπλοια που μεταφέρουν πειράματα με κάμερες και που παίρνουν επιτόπιες μετρήσεις, έχουμε κατανοήσει σε μεγάλο βαθμό τον ήλιο και τη δραστηριότητά του», απαντάει αρχικά η δρ. Μαλανδράκη.
Σημειώνει δε την αποστολή Ulysses (Οδυσσέας), που εξερεύνησε την περιοχή πάνω από τους πόλους του ήλιου και χαρτογράφησε την τρισδιάστατη Ηλιόσφαιρα για πρώτη φορά, από το 1993 μέχρι το 2009.
The Ulysses Legacy: Observing the Sun for 17 years
«Ωστόσο, παραμένουν άλυτα μυστήρια όπως το παράδοξο της αύξησης της θερμοκρασίας καθώς βγαίνουμε προς τα έξω από την επιφάνεια του ήλιου. Με τα πρωτοποριακά διαστημόπλοια Parker Solar Probe και Solar Orbiter που για πρώτη φορά παρέχουν μετρήσεις πολύ κοντά στον ήλιο, προσβλέπουμε να χαρτογραφήσουμε τον ήλιο, τις φυσικές διεργασίες και τις ηλιακές καταιγίδες με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από παλαιότερα, δεδομένου ότι βλέπουμε τα φαινόμενα εν τη γενέσει τους, χωρίς παραμορφώσεις λόγω της μεγάλης απόστασης μέχρι να διαδοθούν μέχρι τη Γη», αναφέρει.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο και η μεταφορά στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης
Στο τέλος της συζήτησής μας, η δρ. Όλγα Μαλανδράκη «προσγειώνεται» στην ελληνική πραγματικότητα. Με αφορμή τις κινητοποιήσεις των συλλόγων εργαζομένων και ερευνητών του Εθνικού Αστεροσκοπείου σχετικά με τη δρομολογημένη από πλευράς κυβέρνησης μεταφορά της εποπτείας του Εθνικού Αστεροσκοπείου στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας απαντάει:
«Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών είναι μια κοιτίδα έρευνας σε πολλές θεματικές περιοχές, όπως η αστρονομία, η φυσική του διαστήματος, η κοσμολογία, η μετεωρολογία, η σεισμολογία κ.λπ. Συνεπώς, είναι απολύτως αναγκαίο να διασφαλιστεί η συνέχιση του ερευνητικού έργου υψηλού επιπέδου που πραγματοποιούμε στο Αστεροσκοπείο. Θεωρώ ότι οι πρωτοβουλίες που πάρθηκαν για την εξασφάλιση του ερευνητικού έργου, δηλαδή η ισχύς του Νόμου για την Έρευνα και η διασύνδεση με τη ΓΓΕΚ, τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, ως αναφορά για το ερευνητικό έργο, είναι προς την σωστή κατεύθυνση».
