ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΕΣ με πρωτότυπο λόγο και ηχηρή φωνή, πέρα από τα στεγανά και τα στερεότυπα, με σπουδαίο αποτύπωμα στη λογοτεχνία, τις επιστήμες και τις τέχνες: από την πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με τον περίφημο Γκονκούρ, Έλσα Τριολέ, η οποία εμπνεόταν ερωτικές ιστορίες για να μιλήσει για ένα σκληρό κοινωνικά και πολιτικά σύμπαν, έως την Ουέιτζουν Ουάνγκ, η οποία δεν φοβάται να εκφράσει με διαύγεια, παραστατικότητά και ρεαλισμό τις δικές της άπειρες εκδοχές της σχιζοφρένειας, αλλά και την Ντοροτέε Έλμιγκερ, που δείχνει να αναδημιουργεί τη σχέση με τη γραφή, είναι σημαντική η ματιά γυναικών, που μετατοπίζει όλα όσα πιστεύουμε για την έκφραση και τον λόγο, ανατρέποντας τα όριά τους.
Από τότε, άλλωστε, που η Έλα Γιουρίεβνα Κάγκαν, όπως ήταν το πραγματικό όνομα της Ρωσίδας Έλσα Τριολέ, πότιζε τη πένα της στους αιματηρούς αγώνες που έβλεπε να ξεδιπλώνονται μπροστά της προτού φύγει από την πατρίδα της, γνωρίζοντας πώς να είναι «ακέραιη, όλο κρέας λυσσασμένη», όπως πρόσταζε ο στίχος του στενού της φίλου Μαγιακόφσκι, και να μετατρέπει τη ζωή της σε έργο τέχνης, οι λέξεις δεν μπορούσαν εύκολα να χωρέσουν στο συγκείμενο, να αφηγηθούν απλώς μια ιστορία. «Τραβηγμένοι προς τα πίσω, προωθημένοι προς τα εμπρός, εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην πέτρα και το νάιλον, οι χαρακτήρες που ακολουθούν είναι, όπως όλοι μας, το σπαραγμένο, το σπαρακτικό αποτέλεσμα της αιώνιας κατάστασης των πραγμάτων» γράφει με τον δικό της ποιητικό τρόπο η συγγραφέας στα Τριαντάφυλλα επί πιστώσει (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, Gutenberg).
Πρόκειται για ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία των τελευταίων χρόνων στην Αμερική, που άνοιξε διάλογο σχετικά με τα ανατρεπτικά όρια του autofiction και του social novel, καθώς η συγγραφέας χρησιμοποιεί διαφορετικά εκφραστικά είδη για να αφηγηθεί όχι μόνο τη ζωή της αλλά και τη δική της βιωματική εμπειρία με τη σχιζοφρένεια
Τριαντάφυλλα επί πιστώσει, Μτφρ.: Κατερίνα Γούλα, Εκδ. Gutenberg
Μέσα από την ιστορία της Μαρτίν και του Ντανιέλ, που οι περισσότεροι ταύτισαν με την προσωπική της ερωτική σχέση με τον σύζυγό της Αραγκόν, ουσιαστικά η ρωσικής καταγωγής, αλλά πολιτογραφημένη Γαλλίδα συγγραφέας αφηγείται την αβάσταχτη αγωνία του έρωτα σε εποχές συντριπτικής οικονομικής δυστοκίας. Ηρωίδα της η Μαρτίν, μια χαρισματική νέα, της οποίας τα όνειρά συντρίβονται σε δωμάτια με αρουραίους, με μια μάνα που ρέπει προς την ευκολία της πορνείας, και κάτω από το βάρος μιας αβάσταχτης καθημερινότητας αλλά και σκληρής εργασίας. Ακόμα και ο έρωτάς της για τον καλλιεργητή τριαντάφυλλων Ντανιέλ ο οποίος προσπαθεί να πετύχει σπάνιες διασταυρώσεις, είναι γραφτό να μαραζώσει προτού καν ανθίσει εξαιτίας των υποχρεώσεων που βαρύνουν σχεδόν αποκλειστικά την ίδια.
Άπειρα αγαθά, άλλα άχρηστα και άλλα απαραίτητα ‒ψυγεία για την επιβίωση, γούνες για το στάτους‒, που εμπίπτουν στον κύκλο της άσκοπης κατανάλωσης και τελούν νομοτελειακά επί πιστώσει την οδηγούν αναγκαστικά σε αδιέξοδα και συμβιβασμούς. Ένα σπίτι που γεμίζει όχι από όνειρα και από βιβλία αλλά από άσκοπα αντικείμενα που μοιάζουν τελικά να εγκλωβίζουν τους ιδιοκτήτες τους, αντικειμενοποιώντας, όπως έλεγαν τότε οι κοινωνιολόγοι, οποιαδήποτε συνθήκη και μετατρέποντάς τους σε μέρη ενός άψυχου ντεκόρ. «Πάντα σκοτωνόμασταν κι ακόμα σκοτωνόμαστε για να βγάλουμε το ψωμί μας, δεν έχουμε άλλη επιλογή. Αλλά να μην μπορείς να πάρεις τα πόδια σου για να αποκτήσεις μια σαλοτραπεζαρία, το λες πρόοδο αυτό;» αναρωτιέται ο Ντανιέλ και δεν μπορεί να μη σκεφτεί κανείς τον απόηχο αυτής της απορίας σήμερα, σε εποχές οικονομικής δυσπραγίας. Έχοντας εμπνευστεί από τα τριαντάφυλλα της Τριολέ, η Ανιές Βαρντά γύρισε ντοκιμαντέρ για τη ζωή της με τον τίτλο «Έλσα, το τριαντάφυλλο», που έγραψε τη δική του ιστορία και έκανε το βιβλίο ευρέως αναγνωρίσιμο και δημοφιλές.
«Η σχιζοφρένεια τρομάζει. Άλλωστε είναι η αρχέτυπη διαταραχή της παραφροσύνης. Μας φοβίζει η τρέλα επειδή είμαστε πλάσματα που λαχταράμε τη δομή και το νόημα. Τα λαχταράμε τόσο που χωρίζουμε τις αδιάκοπες ημέρες σε χρόνια, μήνες και εβδομάδες. Ελπίζουμε ότι θα καταφέρουμε να περιορίσουμε και να ελέγξουμε την κακοτυχία, την αναστάτωση, τη δυστυχία, τη δυσφορία, τον θάνατο», γράφει η Εσμέ Ουέιτζουν Ουάνγκ στην αρχή του συναρπαστικού βιβλίου της Όλες μου οι σχιζοφρένειες (μτφρ. Δέσποινα Αντωνοπούλου - Γιάννης Ζέρβας, Άγρα) που απέσπασε τα βραβεία Graywolf Press και Whiting Award στην κατηγορία του δοκιμίου. Πρόκειται για ένα από τα πιο πολυσυζητημένα βιβλία των τελευταίων χρόνων στην Αμερική, που άνοιξε διάλογο σχετικά με τα ανατρεπτικά όρια του autofiction και του social novel, καθώς η συγγραφέας χρησιμοποιεί διαφορετικά εκφραστικά είδη για να αφηγηθεί όχι μόνο τη ζωή της αλλά και τη δική της βιωματική εμπειρία με τη σχιζοφρένεια χωρίς μελοδραματισμούς αλλά με ρεαλισμό και με χιούμορ.
Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε ο συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας Τόνι Τουλάθιμουτ, «σε αυτό το βιβλίο δεν θα βρείτε οίκτο, δακρύβρεχτο αισθηματισμό ή ψεύτικη θετική στάση», ενώ στην κριτική τους οι «New York Times» μίλησαν για «ένα έργο που μπορεί να προεκτείνει ακόμα και τα όρια του εγκεφάλου και το πώς διαβάζουμε σήμερα». Όσο για τους «Los Angeles Review of Books», σημείωσαν πως «η πρόζα είναι τόσο όμορφη και οι προσωπικές περιγραφές τόσο παραστατικές ώστε, αν δεν αφορούσε μια ελάχιστα θεμελιωμένη επιστημονικά περίπτωση, θα το συστήναμε ταυτόχρονα ως ένα ωραίο πεζογράφημα και ως επιστημονικό δοκίμιο».
Διεγνωσμένη με σχιζοφρένεια η ίδια ‒για την ακρίβεια με σχιζοσυναισθηματική διαταραχή‒, φροντίζει να τονίσει όχι μόνο τι ακριβώς σημαίνει αυτή η σπάνια εκδοχή της ψύχωσης, και να αναλύσει τις λάθος διαγνώσεις, αλλά και να καταθέσει το προσωπικό της βίωμα: την επίπτωση που έχει η ασθένεια στην καθημερινή της ζωή, τις φαντασιωτικές της σχέσεις, τα διαβάσματα στα οποία καταφεύγει ως παρηγοριά ‒ναι, της αρέσει ο Τζο Νέσμπο!‒, την επαφή της με δημιουργίες ανθρώπων που έπασχαν από αντίστοιχα σύνδρομα ή κατάθλιψη, όπως αυτές του σχεδιαστή Αλεξάντερ Μακουίν. Σημαντικό ρόλο στο βιβλίο παίζουν οι αναφορές της σχετικά με την επιστημονική πορεία των διαγνώσεων, την οποία μπορεί, ως πρώην ερευνήτρια στο Στάνφορντ, να κρίνει με ακρίβεια. Επίσης, ασκεί κριτική στις εξωραϊστικές εκδοχές της κατάθλιψης που τη συνδέουν με την τέχνη, θεωρώντας ως προαπαιτούμενο την επαφή του καλλιτέχνη με την τρέλα. Συνολικά, πρόκειται για ένα πραγματικά διαφορετικό τρόπο προσέγγισης μιας ασθένειας που θεωρείται ταμπού και μια «απόδειξη πως μπορεί κανείς να ξεπεράσει τους περιορισμούς που της επέβαλε η ψύχωση», όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του ο καθηγητής Ψυχιατρικής, Νίκος Στεφανής.
Από την Εσμέ Ουέιτζουν Ουάνγκ στην Έλεν Ουέστ, τη νοσηλευόμενη ως πάσχουσα από νευρική ανορεξία το 1921 που ενέπνευσε την Ελβετίδα συγγραφέα Ντοροτέε Έλμιγκερ, η οποία μεταφέρει, σε πρώτο πρόσωπο, τις δικές της σκέψεις για την επαφή με το περιβάλλον, τη φύση, το φύλο της, τον έρωτα, την πείνα και την απελπισία στο άκρως πρωτότυπο και επίσης αταξινόμητο βιβλίο της Από το εργοστάσιο της ζάχαρης (μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης, Loggia). Αλλά δεν είναι η μόνη ηρωίδα που περνά από τις σελίδες του υβριδικού αυτού βιβλίου το οποίο κινείται μεταξύ πρόζας, λογοτεχνικού δοκιμίου και εργαστηρίου του συγγραφέα, μεταφέροντας τις αταξινόμητες, εσωτερικές της σκέψεις στο χαρτί. Πρόκειται για ένα άκρως πρωτότυπο πείραμα, αφού αποκαλύπτει τη διαδικασία της γραφής πολύ πριν από την ολοκλήρωσή της, καταγράφοντας όλες τις εμμονές, τις προσωπικές σκέψεις και τα πειράματα του συγγραφέα με τη γραφή μέσα από θραύσματα. Έτσι, ένας παράφορος, ανεκπλήρωτος έρωτας είναι εξίσου ικανός με την πείνα να οδηγήσει τη συγγραφέα στα όρια της σκέψης, αναμοχλεύοντας τις συγκρουόμενες επιθυμίες και φιλοδοξίες. Κύβοι και βουνά από ζάχαρη, φυτείες ζαχαροκάλαμου στην Καραϊβική, αποικιοκρατία, η εξέγερση των σκλάβων στην Αϊτή, γίνονται ένα με την πείνα που νιώθει η συγγραφέας, την τρέλα μιας πάσχουσας από ανορεξία, τη γυναικεία σχέση με το σώμα, τις έμφυλες ταυτότητες. Με αυτόν τον τρόπο οι έντονες κοινωνικές διεργασίες και τα πολιτικά αδιέξοδα, η φτώχεια και ο πλούτος δένουν με τις προσωπικές αγωνίες σε ένα άκρως ιδιόμορφο εκφραστικό εγχείρημα που δικαιώνει την παράδοξη σχέση της Ελβετίας με τις πρωτοποριακές μορφές έκφρασης και με αντίστοιχα καλλιτεχνικά κινήματα. Εξαιρετική, όπως πάντα, η μετάφραση του Γιάννη Καλιφατίδη.
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑ ΕΠΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙ».
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΛΕΣ ΜΟΥ ΟΙ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΕΣ».
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΗΣ ΖΑΧΑΡΗΣ»
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
