ΣΕ ΕΠΟΧΕΣ ΠΟΥ όλοι αναρωτιούνται πώς ακριβώς πρέπει να στήνεται η κριτική λογοτεχνίας και ποια είναι τα όρια της μυθοπλασίας ή της δημοσιογραφικής γραφής, ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας προσφέρει, post mortem, τις κατάλληλες απαντήσεις: πότε επιβεβαιώνοντας τον Βίτγκενσταϊν με όρους που θα έφερναν σε αμηχανία ακόμα και τον δάσκαλό του, τον Μπέρτραντ Ράσελ, πότε λανσάροντας χαρακτηριστικά υπερκείμενα σε δυσπρόσιτα, αλλά απόλυτα γοητευτικά μυθιστορήματα, βγαλμένα από το μέλλον, και πότε καταγράφοντας τι είναι αυτό που ενώνει τις υψηλές ανακαλύψεις της αστροφυσικής με τις επιδόσεις κορυφαίων αθλητών όπως ο Ρότζερ Φέντερερ, ο οποίος είδαμε να αποσύρεται πρόσφατα από την ενεργό δράση.
Έτσι, η εμμονή του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας με το τένις δεν εξακριβώνεται μόνο από τη χαρακτηριστική εκείνη φωτογραφία του με την κορδέλα του τενίστα στα μαλλιά ως απάντηση στα προβληματικά όρια της ιδιοφυΐας που φέρει κοντά ή μάλλον ταυτίζει τον τενίστα με τον μυθιστοριογράφο, τον καλλιτέχνη ή τον φιλόσοφο αλλά και στο γεγονός ότι το συγκεκριμένο άθλημα και οι δεξιοτέχνες εκφραστές του προσέφεραν τις απαντήσεις που έχασκαν μετέωρες για χρόνια.
Τα πέντε κείμενα που έγραψε για το τένις ο κορυφαίος συγγραφέας, πανεπιστημιακός, δημοσιογράφος, άλλοτε πρωταθλητής στο τένις εφήβων και φιλόσοφος, ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή μια φθινοπωρινή μέρα του 2008, ενδίδοντας στην κατάθλιψη με την οποία είχε διαγνωστεί χρόνια πριν, είναι απλώς αποκαλυπτικά της ιδιοφυούς, ανένταχτης ιδιοσυγκρασίας του.
Με το παίξιμό τους αναδείκνυαν πιθανές, σκακιστικού τύπου κινήσεις που δεν επέτρεπαν σε καμία έκφραση να παρεκτρέπεται και δεν άφηναν στην τύχη καμία λεπτομερή επεξήγηση, ψυχοϊστορικό υπομνηματισμό και φιλοσοφική θέση. Εν ολίγοις, το τένις ήταν η απάντηση, όποια και αν ήταν η ερώτηση.
Γι’ αυτό και τα πέντε κείμενα που έγραψε για το τένις ο κορυφαίος συγγραφέας, πανεπιστημιακός, δημοσιογράφος, άλλοτε πρωταθλητής στο τένις εφήβων και φιλόσοφος, ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή μια φθινοπωρινή μέρα του 2008, ενδίδοντας στην κατάθλιψη με την οποία είχε διαγνωστεί χρόνια πριν, είναι απλώς αποκαλυπτικά της ιδιοφυούς, ανένταχτης ιδιοσυγκρασίας του, η οποία δεν χωρούσε στα υφολογικά δεδομένα της γραφής που με τόση αφοσίωση υπηρετούσε.
Όταν η φιλοσοφία δεν αρκούσε για να περιγράψει το υπάρχον (κάτι που ως οπαδός του Βίτγκενσταϊν ο ίδιος το αρνούνταν) και η μυθοπλασία εξαντλούσε τα δημιουργικά υλικά της, επιστρατεύονταν εικόνες από τα αθλήματα για να ορίσουν την αληθινή ποίηση της ζωής, στην οποία ο ίδιος ήταν υποταγμένος μέχρι τέλους.
Στα κείμενα που με τόση φροντίδα επέλεξαν οι νέες εκδόσεις Πλήθος και μετέφρασε με φροντίδα, κρατώντας ζωντανό τον παιγνιώδη λόγο του Γουάλας, ο Κώστας Καλτσάς με τον τίτλο «Ο Ρότζερ Φέντερερ ως θρησκευτική εμπειρία - 5 κείμενα για το τένις» διακρίνεται αυτή ακριβώς η ανάγκη του συγγραφέα να φτιάξει το προφίλ του τέλειου τενίστα ως του απόλυτου Ντα Βίντσι της εποχής του.
Ο Ρότζερ Φέντερερ, φτιαγμένος από τα αναγεννησιακά υλικά του ανθρώπου που προσδίδει στην τέχνη του την εκλεπτυσμένη της αίγλη, ήρθε, σύμφωνα με τον Γουάλας, για να μας θυμίσει πως αυτό που πραγματικά διαφοροποιεί τον ευφυή παίχτη από τον δεξιοτέχνη είναι το μυστήριο της δημιουργίας, η καθαυτό μεταφυσική εμπειρία, απ’ όπου και ο τίτλος του βιβλίου.
Στις διαπιστώσεις του Γουάλας, οι οποίες ενίοτε φέρνουν στον νου το βιβλίο του Λαμπατούτ «Όταν παύουμε να κατανοούμε τον κόσμο», τη θέση του εμπνευσμένου καλλιτέχνη ή επιστήμονα καταλαμβάνει ο τενίστας, ο οποίος μας βοηθά να αγγίξουμε το μυστήριο και τη μεταφυσική εμπειρία, καθώς είναι αυτός που ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια, τα οποία περιορίζονται στη λογική της εξήγησης. Εξού και ότι παίκτες που καταφέρνουν να κατακτήσουν αυτά τα υπερφυσικά όρια, όπως ο Φέντερερ, είναι εκείνοι που μας εισάγουν στο μυστήριο, αποκτώντας θεϊκές ιδιότητες:
«Σαν τον Άλι, τον Τζόρνταν, τον Μαραντόνα και τον Γκρέτσκι, ο Φέντερερ μοιάζει να έχει τόσο λιγότερη όσο και περισσότερη υπόσταση από τους αντιπάλους του. Ιδίως ντυμένος από την κορυφή ως τα νύχια στα λευκά που το Γουίμπλεντον απολαμβάνει να μπορεί να τη σκαπουλάρει απαιτώντας τα ακόμα, μοιάζει με αυτό που μπορεί κάλλιστα (πιστεύω) να είναι: ένα πλάσμα που το σώμα του είναι τόσο σάρκα όσο και, με κάποιο τρόπο, φως».
Γι’ αυτό και σε αντίθεση με τους προηγούμενους παίκτες, που επέμεναν στο παιχνίδι δύναμης από τη βασική γραμμή, διαθέτοντας ταχύτητα και υψηλή φυσική κατάσταση, ο Ελβετός δεξιοτέχνης επανέφερε την ομορφιά του παλιότερου, κλασικού παιχνιδιού σερβίς-και-βολέ αλλά με (υπερ)σύγχρονο τρόπο, προσδίδοντας σε αυτό την ευφυΐα και την υψηλή κιναισθητική αντίληψη που αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ στοιχείο του παιχνιδιού. Εν ολίγοις, αυτό που τόσο προφητικά υποστήριξε ο Γουάλας, όταν είδε εκστασιασμένος τον Φέντερερ να σερβίρει εναντίον του ως τότε πανίσχυρου Αγκάσι στους τελικούς του Αμερικανικού Όπεν το 2005, είναι πως η εκλεπτυσμένη πινελιά που επέβαλε ως καλλιτέχνης του αθλήματος με το δικό του άγγιγμα και τη δική του επιδεξιότητα άλλαξε το τένις από τα μέσα, ξεπερνώντας τη στατικότητα του κλασικού παιχνιδιού φθοράς από τη βασική γραμμή και επαναφέροντας την τέχνη του κλασικού, παλαιάς κοπής παιχνιδιού, ταυτόχρονα αλλάζοντας όλα τα δεδομένα για πάντα.
Δηλαδή, ενώ μέχρι τότε όλοι οι παίκτες θεωρούσαν ότι πρέπει να μπορούν εκτελούν από τα βάθη του γηπέδου με τα backhand και τα topspin, ο Φέντερερ ήρθε στον κόσμο του τένις για να θυμίσει ότι η υψηλή τέχνη του δεν έγκειται τόσο στη δύναμη όσο στην τεχνική και στην ευφυΐα.
Προτού όμως καταλήξει στην αποκλειστική κυριαρχία του Φέντερερ ο Γουάλας περιέγραφε με αρχαιοελληνικούς όρους ενός Πελοποννησιακού Πολέμου(!) τους αγώνες πρωταθλητών, π.χ. ανάμεσα στους «μεταμοντέρνους Έλληνες», όπως τους αποκαλούσε, δηλαδή στον Σάμπρας και στον Φιλιππούση, προσδίδοντας στον πρώτο χαρακτηριστικά δημοκράτη, ευέλικτου Αθηναίου και στον δεύτερο αυτά του επιβλητικού και αγέρωχου Σπαρτιάτη. Κατά τη γνώμη του ο Σάμπρας λειτούργησε, λόγω της ευφυΐας του, ως ο προφήτης του Φέντερερ που θα έβαζε, σύμφωνα με τον Γουάλας, τις βάσεις για τη νέα θρησκεία, τη «θρησκεία του ταλέντου». Γι’ αυτό και πίστευε ότι ο Ελβετός ήρθε σαν τον Μεσσία να αναστήσει ένα σπορ που πέθαινε, κάτι που αναμφίβολα επαληθεύτηκε στην πορεία.
Όλα αυτά ο Γουάλας, ωστόσο, δεν τα έγραφε εντελώς θεωρητικά αλλά με τη βιωματική ματιά ενός άλλοτε ρέκτη του εφηβικού πρωταθλητισμού στο τένις, ο οποίος, αν και αστέρας των Μεσοδυτικών Πολιτειών, αναγκάστηκε να αποσυρθεί κάπως πρόωρα και να αφοσιωθεί στη Φιλοσοφία, επειδή όπως λέει, δεν διέθετε την ανάπτυξη των έφηβων αντιπάλων του.
Μέχρι τότε, όμως, κατάφερε να μετατρέψει όλα αυτά που οι ανταγωνιστές του έβλεπαν ως μειονεκτήματα ‒τον ισχυρό άνεμο που έπνεε σε αυτές τις περιοχές και το ανώμαλο έδαφος που δεν επέτρεπε να στηθούν άρτια γήπεδα τένις‒ σε δικά του πλεονεκτήματα, αφού το εγκεφαλικό παίξιμο και οι αντοχές του τον έκαναν να εξοντώνει ακόμα και τους πιο δυνατούς αντιπάλους.
Σε μια σειρά από κείμενα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο βλέπει κανείς τον τρόπο που το μαθηματικό μυαλό του Γουάλας μπορούσε να προβαίνει σε υπολογισμούς για την έκβαση του παιχνιδιού, σε ακριβείς γεωμετρικές αναλύσεις του κάθε γηπέδου, των ριπών του ανέμου κ.λπ., προοικονομώντας το είδος του σολιψιστή στοχαστή που θα γινόταν στην πορεία. Η μοναχική ταυτότητα του τενίστα προφανώς ήταν η δική του πανοπλία απέναντι στην κενή κοινωνικοποίηση που έχασκε απειλητική μέχρι τέλους, ενώ η επιβλητική προσωπικότητα του ευφυούς παίχτη, ο οποίος άλλαζε τους κανόνες, όπως έκανε ο ίδιος με τη γραφή, ήταν ο δικός του δίαυλος για να μιλήσει για τη μεταφυσική και το ανεξήγητο Επέκεινα.
«Οι κορυφαίοι αθλητές μάς συναρπάζουν γιατί ελκύουν τους δίδυμους ψυχαναγκασμούς μας με την ανταγωνιστική υπεροχή και τα αριθμητικά δεδομένα», γράφει για να φτάσει να αποδειχθεί τελικά ο ίδιος απόλυτος δεξιοτέχνης της αντίληψης και της λεκτικής τεχνικής, μοναδικός στον τρόπο που επανέφερε, όπως ο Φέντερερ, μέσα από τα κείμενά του, το τένις στη θέση που του αξίζει, στην κορυφή. Ίσως ήταν αναμενόμενο να μην αντέξει τα υπερφυσικά μεγέθη που ο ίδιος κατέκτησε.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
